
خداحافظ آفریقا - اپیزود شماره پنج
دانستنیهای این اپیزود ۱۶
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
حفرهی بینی خیلی بزرگ و برجستهای داشتند. و این هم ما فکر میکنیم سازگاری با آب و هوای سرده، یعنی هوای سرده بیرون را میکشیده به داخل، توی حفرهی بینیش گرم میکرده و بعد وارد ریههای میشده که حجمی ریههایش هم بیشتر بوده.
نئاندرتالها زندگی به شدت سخت و درگیرانهای داشتند. یعنی شما یک اسکلت نیندرتال پیدا نمیکنید که در شکستگی و جوشخوردگی نباشند. استخوان بازو، استخوان کتر، استخوان ترقوبه، استخوان ران. و این شکستگیها و جوشخوردگیها ناشی از این بوده که ما فکر میکنیم اینها برای شکارشون به شدت نیاز داشتند که از فاصلهی خیلی خیلی نزدیک شکار انجام بدهند. یعنی با حیوون دست به گریبان بشن. ما ازشان ادبات شکار مثل نیزه و ابزار سنگیهایی که سر چوب میزنند و داریم. ولی مطالعات نشان میدهد که این ابزار سنگی حالت پرتابی نداشته در بیشتر موارد. بلکه تو دست قرار میگرفته و از فاصله نزدیک ضربه میزده. به کی ضربه میزده؟ به خرس، به خرس قارنشین که چهار متن قد قامتشه، یا با کرگدن پشمالوک دو تنه، یا به ماموت، یا به گوزن غولآسایی که الان منقرض شده و عرض شاخش سه مترونین بوده. طبیعی است که اون حیبون هم مقابل مس میکرد.
ابزارهای شکار نئاندرتالها شامل ادوات شکار مانند نیزه و ابزار سنگیهایی بود که سر چوب میزدند. مطالعات نشان میدهد که این ابزار سنگی حالت پرتابی نداشته و در بیشتر موارد، در دست قرار میگرفته و از فاصله نزدیک ضربه میزدهاند. نئاندرتالها برای شکار نیاز داشتند که از فاصله خیلی نزدیک به حیوانات نزدیک شوند و به نوعی با آنها دست به گریبان شوند.
نئاندرتالها زندگی به شدت سخت و درگیرانهای داشتند. یعنی شما یک اسکلت نئاندرتال پیدا نمیکنید که در شکستگی و جوشخوردگی نباشند. این شکستگیها و جوشخوردگیها ناشی از این بوده که ما فکر میکنیم اینها برای شکارشان به شدت نیاز داشتند که از فاصلهی خیلی نزدیک شکار انجام دهند. یعنی با حیوان دست به گریبان بشوند. ما ازشان ابزارهای شکار مثل نیزه و ابزار سنگیهایی که سر چوب میزنند داریم. ولی مطالعات نشان میدهد که این ابزار سنگی حالت پرتابی نداشته در بیشتر موارد، بلکه در دست قرار میگرفته و از فاصله نزدیک ضربه میزده. به حیوانات بزرگ مانند خرس، کرگدن، یا ماموت ضربه میزدهاند.
زندگی به شدت سخت و درگیرانهای داشتند. یعنی شما یک اسکلت نیندرتال پیدا نمیکنید که در شکستگی و جوشخوردگی نباشند. استخوان بازو، استخوان کتر، استخوان ترقوبه، استخوان ران. و این شکستگیها و جوشخوردگیها ناشی از این بوده که ما فکر میکنیم اینها برای شکارشون به شدت نیاز داشتند که از فاصلهی خیلی خیلی نزدیک شکار انجام بدهند. یعنی با حیوان دست به گریبان بشن. ما ازشان ادوات شکار مثل نیزه و ابزار سنگیهایی که سر چوب میزنند داریم. ولی مطالعات نشان میدهد که این ابزار سنگی حالت پرتابی نداشته در بیشتر موارد. بلکه تو دست قرار میگرفته و از فاصله نزدیک ضربه میزده. طبیعی است که اون حیوان هم مقابل مس میکرد.
نئاندرتالها تقریباً تمام مدت عمرشان را در چرخههای یخچالی زندگی میکردند. حفرهی بینی خیلی بزرگ و برجستهای داشتند و این هم ما فکر میکنیم سازگاری با آب و هوای سرده، یعنی هوای سرده بیرون را میکشیده به داخل، توی حفرهی بینیش گرم میکرده و بعد وارد ریههای میشده که حجمی ریههایش هم بیشتر بوده. ریههایش هم بیشتر بوده، جالبه که فکر میکنند دانشمندها که اینها دوندههای خوبتری بودند نسبت به. نئاندرتالها زندگی به شدت سخت و درگیرانهای داشتند. یعنی شما یک اسکلت نیندرتال پیدا نمیکنید که در شکستگی و جوشخوردگی نباشند. این شکستگیها و جوشخوردگیها ناشی از این بوده که ما فکر میکنیم اینها برای شکارشون به شدت نیاز داشتند که از فاصلهی خیلی خیلی نزدیک شکار انجام بدهند.
داروین مریض بوده، اومده بوده خونه خواهر خانمش برای یه هفته ده روز استراحت بکنه، نمونه را نگاه میکنه
اینها با هم زندگی میکردند که دقیقاً درست است، آن این اطلاعات جنتیکی همین نشان میدهد که همزمانی داشتند.
جالب است که بدونید با حجم مغزی حتی میانگین بزرگتر از حجم مغزی ما. یعنی ما نمونههایی از نندرتال داریم که تا هزار و هفتصد سیسی هم حجم مغزی میرسیده.
یکی از تفاولیم، یکی از تفاوتهای آناتومیکی بین زن و مرد، چه در انسان هوشمند، چه در انسانهای دیگر، فرم لگن هست
طبیعتاً به خاطر اینکه خانمها باید سر اون بچه از کانال زایمان خارج بشود، فرم لگنشون پهنتر هست در مقایسه با لگن آقایون
در نندرتالها چون باز هم اویرج مغزی بزرگتر بوده، ما میبینیم که فرم لگنشون هم متفاوتر بوده
دایناسورا نزدیک شصت میلیون ساله که منقرض شدند. رفتن. یعنی اصلاً هیچ ارتباطی ندارند، و حالا به عنوان حسن خطاب.
اخیراً حتی توانستند از برخی از استخوانهای انسان هایدلبرگ هم استخراج ژنومی انجام دهند. عذر میخواهم جا را میفقدیم، من این را نمیخواستم برای شما بگویم، برای شنوندگان دارم این توضیح واضحات ژنتیکی را میدهم، به این صورت که ببینید ژنها یا همان بخش مولکول دیانای که در بدن ما وجود دارد، از استخوانها قابلیت این را دارند که ردیابی شوند و بازیافت بشوند. یعنی از یک مادهی عالی شما میتوانید ژن استخراج کنید. سنگوارهها سنگ هستند و در آنها مادهی عالی وجود ندارد. بنابراین موجوداتی که ما سنگوارههایشان را بهدست میآوریم مثل مثلاً انسان راستقامت، چون استخوان نیست و تبدیل به سنگ شده، طبیعتاً از آن استخراج ژن هم نمیتوانیم انجام دهیم. اما انقدر خوششانس بودیم که چند تا از این هایدلبرگها قبل از اینکه بخواهند سنگواره شوند در حالت استخوانی باقی ماندند و از آنها توانستند در چند سال گذشته استخراج ژن انجام دهند.
نئاندرتالها قد و قوارهشان از ما کوتاهتر بوده، یعنی میانگین قدشان در پانزده سانت از میانگین قد ما کوتاهتر بودند، جثه عضلانیتر و کوتاهتر، مثلاً یک کشتیگیر وزن متوسط را در نظر بگیریم. و جالب است که بدانید با حجم مغزی حتی میانگین بزرگتر از حجم مغزی ما. یعنی ما نمونههایی از نئاندرتال داریم که تا هزار و هفتصد و سی سی هم حجم مغزی میرسیده. بنابراین، تو پرانتز میخواهم بگویم، لزوماً مغز بزرگی به معنای پیچیدگی بیشتر نیست.
از روی چند تا استخوانهای اندامی که ازشان بهدست آمده، تخمینی که ما میزنیم این است که اینها از نظر قد و قامت تغییر ریبن شبیه ما بودند، یعنی هم قد و قوارهی ماها بودند، وزنشان بین هم، توی مردها، بین هشتاد تا نود کیلوگرم بوده، یعنی ساختار عضلانی داشتند.
بخشها ۱۲
خلاصه
این قسمت با تکمیل بحث انسان هایدلبرگ آغاز میشود: از این انسان جمجمههای بسیاری اما استخوانهای اندامی اندکی به دست آمده که نشان میدهد همقد انسان امروزی و بسیار عضلانی بوده است. استخراج دیانای از استخوانهای هایدلبرگ در اسپانیا، که به گفتهٔ مهمان با گذر زمان مانند ریلی پوسیده تکهتکه میشود، نشان داد جدایی نئاندرتال و انسان هوشمند بسیار زودتر از تصور پیشین، میان هفتصد هزار تا پانصد هزار سال پیش، رخ داده و هایدلبرگ نمیتواند جد مشترک آنها باشد. بخش اصلی به داستان کشف نئاندرتال میپردازد. در سال هزار و هشتصد و پنجاه و شش کارگران معدن آهک در درهٔ نیندر نزدیک دوسلدورف استخوانهایی یافتند که معلمی به نام کارل فولرت آنها را انسانی تشخیص داد و با هرمان شافهاوزن بررسی کرد. دانشمندان آن روزگار، بیآنکه به وجود انسانی دیگر بیندیشند، شکل استخوانها را به بیماری راشیتیسم یا قبایل ژرمانیک نسبت دادند؛ تفسیری که مهمان آن را نمونهٔ اثر نگاه نژادپرستانه میداند. هاکسلی شباهت این نمونه با جمجمههای بلژیک و جبلالطارق را دید و ویلیام کینگ نخستین بار آنها را نوع دیگری از انسان دانست. داروین نیز جمجمهٔ جبلالطارق را دید اما آن را نشناخت. در پایان ویژگیهای بدنی نئاندرتالها مرور میشود: قد کوتاهتر، مغز بزرگتر، ریه و حفرهٔ بینی بزرگ برای سازگاری با سرما، و شکستگیهای فراوان استخوان که از شکار از فاصلهٔ نزدیک حکایت دارد.
- از انسان هایدلبرگ استخوان اندامی اندکی مانده، اما همین شواهد نشان میدهد همقد ما و بسیار عضلانی بوده است.
- استخراج ژن از هایدلبرگها نشان داد نئاندرتال و انسان هوشمند میان هفتصد هزار تا پانصد هزار سال پیش جدا شدند.
- نخستین نئاندرتال در سال هزار و هشتصد و پنجاه و شش در معدن آهکی در درهٔ نیندر نزدیک دوسلدورف پیدا شد.
- دانشمندان نخست شکل استخوانها را به راشیتیسم، سردرد یا قبایل ژرمانیک نسبت دادند و احتمال وجود انسانی دیگر را در نظر نگرفتند.
- هاکسلی شباهت نمونههای بلژیک و جبلالطارق را دید و ویلیام کینگ آنها را نوع دیگری از انسان معرفی کرد.
- داروین جمجمهٔ نئاندرتال جبلالطارق را در دست گرفت اما متوجه اهمیت آن نشد.
- نئاندرتالها مغزی بزرگتر، ریهٔ پرحجم و بینی بزرگ داشتند و شکستگیهای فراوانشان از شکار از فاصلهٔ نزدیک حکایت دارد.
- داروین
- اسپانیا
- موزهٔ تاریخ طبیعی لندن
- دوسلدورف
- کارل فولرت
- دانشگاه بن
- هرمان شافهاوزن
- هاکسلی
- ویلیام کینگ
- بلژیک
- جبلالطارق
- عصر یخبندان
دربارهٔ این اپیزود
در مسیر سفر انسان از آفریقا و پراکنده شدن در فراسوی این قاره به نئاندرتالها میرسیم و داستان #داروین که چهره به چهره با این گونهی انسان شد ولی پی نبرد که این جمجمهی منحصربفرد متعلق به یک #نئاندرتال است.
اسماعیل میرفخرایی در گفتوگو با دکتر حامد وحدتینسب قدم به قدم این مسیر را روایت میکنند.
تهیهکننده: سیاوش صفاریانپور
تدوین: احسان مهرجو
گفتار تیتراژ آغاز: نرگس فیضبخش
گرافیک: خورشید آزادی
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information about our collection and use of personal data for advertising.
See omnystudio.com/listener for privacy information.