
گرمایش جهانی
دانستنیهای این اپیزود ۴
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
بهصورت کلی، تغییرات آب و هوایی معمولاً بر اساس پیشبینیهای مدلسازیشدهی کامپیوترها مطرح میشود، اما پایه علمی پشت تغییرات آب و هوایی خیلی وسیعتره و این مدلها فقط قسمتی از این مبنای علمیاند. الان حدود یک قرنی میشود که دیگه دانشمندان فهمیدند که چرا گازهای گلخانهای باعث گرم شدن زمین میشود. گازهای گلخانهای حجم بسیار کمی از اتمسفر زمین را اشغال کردهاند، اما تاثیری که روی آب و هوای زمین دارند به شدت زیاده. چطور؟ چون این گازها باعث میشوند که یه مقداری از گرمایی که در زمین تولید میشود، در جو زمین محبوس بماند و نگذارد که از جو زمین خارج شود. این تاثیر گلخانهای خیلی مهمه. دلیل اینکه سیارهای مثل زمین با این همه فاصله از خورشید روی سطحش آب وجود دارد، همین اثر گلخانهایه. یعنی نه تنها چیز بدی نیست، بلکه همین امر باعث شده که اساساً کرهی زمین به این زیبایی وجود داشته باشد. اما از دوران انقلاب صنعتی به بعد، بشر شروع کرد به سوزاندن زغالسنگ و سوختهای فسیلی دیگر تا بتواند انرژی لازم برای کارخانهها و در اصل صنعتی شدن را تامین کند. این کار باعث شد تا گازهای گلخانهای بیشتری وارد جو زمین بشود. از همان زمان است که فعالیتهای ما انسانها دارد زمین را گرمتر میکند. از جمع شدن اطلاعات و شواهدی که به مرور جمع شدند، از اطلاعات دماسنجهایی که در ایستگاههای هواشناسی و کشتیها از اواسط قرن نوزدهم نصب شدند، از اطلاعات ماهوارهها که دمای سطح زمین را میسنجند و همهی این اطلاعات قویاً نشاندهنده این است که دارد زمین ما گرمتر میشود.
اگر همین جوری ادامه پیدا کند تا آخر قرن، به پنج درجه افزایش دما میرسیم و این یعنی فاجعه. چند سال پیش معاهدهی پاریس انجام شد، همانی که اکثر کشورهای جهان توش شرکت کردند تا برای نگه داشتن افزایش دما زیر دو درجه سانتیگراد تلاش کنند و نگذارند که بیشتر از دو درجه دما افزایش پیدا کند، دمای زمین. همانی که ترامپ گفت جمعش کنید این داستانها را و آمریکا را کشید بیرون و الان دوباره بایدن آمریکا را برگردانده بهش. حالا خود همین نیم درجه هم بین یک و نیم تا دو درجه یک دنیا فاصله است. تفاوتش این است که صخرههای مرجانی منقرض بشن یا سالم بمونن. تفاوتش در این است که یخهای قطب شمال، کماکان در تابستان وجود داشته باشند یا از بین بروند. همین نیم درجه تعیین خواهد کرد که چند میلیون نفر از بیآبی و بیمحصولی در زمینهای کشاورزی رنج ببرند و چند میلیون نفر مجبور بشوند خانههایشان را به خاطر سیل و افزایش سطح آب اقیانوسها و دریاها ترک کنند. نیم درجه یک دنیا تفاوت است. پس هدف معاهده پاریس چیه؟ هدف این است که تمام جهان سعی کنند کاری کنند که گرمایش جهانی بیشتر از یک تا دو درجه نشه.
اگه همینطوری که تا الان پیش رفته پیش بریم، تا آخر قرن، توی خاورمیانه و جنوب آسیا، انقدر هوا داغ میشود که دیگه نمیشود رفت بیرون. خشکسالی سراسر آمریکای مرکزی، مدیترانه و جنوب آفریقا را میگیره. خیلی از کشورها و شهرهایی که در جزایر هستند یا ارتفاعشان از سطح دریا کمه از تگزاس گرفته تا بنگلادش میروند زیر آب. از طرف دیگر این گرمایش باعث میشود آب و هوای یک سری جاها هم مطبوع باشد، مخصوصاً جاهای شمالی مثل کانادا و کشورهای اسکاندیناوی و روسیه. وضعیت طوری وخیم میشود که میزان نابرابری در دنیا به شدت افزایش پیدا میکند. در سطح کشورها، کشورهای فقیرتر، با اینکه نقششون از کشورهای توسعهیافته در گرمایش زمین کمتر است، اما بیشتر از بقیه ضربه میخورند. دلیلش هم این است که بیشترین کشورهای کمتر توسعهیافته نزدیک مناطق استواییاند و گرمایش در این جاها به حدی میرسد که برای انسان غیرقابل تحمل خواهد بود. بعد این کشورها خیلی آسیبپذیر هستند چون جمعیت سیالی زیادی دارند. و این جمعیت تحت تاثیر توفانهایی که به وجود خواهد آمد به شدت ضربه میخورد، از اونجایی که منابع کافی هم ندارند پس به راحتی هم نمیتوانند خودشان را آماده کنند برای اون شرایط. همین الان نشان میدهد بین سالهای هزار نهصد شصت و یک تا دو هزار تغییرات اقلیمی بیشترین آسیب را به کشورهای فقیر زده در حالی که ثروتمندها که عامل مهم این گرمایش بودند به نسبت آسیب کمتری دیدند. کشورهایی مثل میانمار، هائیتی و نپال بیشترین آسیب را به خاطر شرایط آب و هوایی شدید در بین سالها دیدند. کشورهای ثروتمند پول منابع انرژی را به راحتی پرداخت میکنند، ولی فقرا به این راحتی نمیتوانند این کار را بکنند. وقتی که فاجعهای اتفاق بیفته، ثروتمندها راحتتر خودشان را ریکاور میکنند، ولی فقرا نه. طبق یه پژوهشی که در دانشگاه برکلی کالیفرنیا انجام شده، پیشبینی میشود که اگر گرمایش همینطوری ادامه پیدا کند، بزرگترین مهاجرت ثروت از جنوب کرهی زمین به شمال زمین اتفاق بیفتد. جنوب فقیرتر میشود و شمال به نسبت ثروتمندتر.
عامل سوم میزان بهرهوری انرژی است. یعنی خیلی ساده اینکه ممکنه یک یخچال داشته باشیم که مقدار زیادی انرژی مصرف کنه، و یک یخچال داشته باشیم که دو برابر کمتر انرژی مصرف کنه، به عبارت ساده، راندمان انرژیاش بیشتر. پس یکی از کارهایی که از این به بعد باید جهان بکنه، اینه که از تکنولوژیهایی استفاده کنه که راندمان انرژیاش بیشتر است، تا باعث بشه مقدار کربن دیاکسیدی که تولید میشه، کاهش پیدا کنه. از استفاده از هوش مصنوعی بگیرید تو تکنولوژیها برای افزایش بهرهوری تا استفاده بیشتر از منابع تجدیدپذیر. فرصتها در این سکتور بینهایت و عظیمه، شاید رشد چشمگیری در این قسمت داشته باشیم. اما از طرف دیگر افزایش بهرهوری به تنهایی کافی نیست به سه علت. علت اول، تاثیر مستقیم بازتاب افزایش بهرهوریه، یعنی چی؟ یعنی وقتی یه چیزی بهرهوریش افزایش پیدا میکند، ما انسانها اتفاقاً از اون بیشتر استفاده میکنیم و تقاضا براش افزایش پیدا میکند. پس در نهایت باز منجر به تولید بیشتر میشود که میشود همون که قبلش بود. علت دوم، تاثیر غیرمستقیم بازتاب افزایش بهرهوریه. یعنی ما انسانها بعضی وقتها یه چیزی که بهرهوریش افزایش پیدا میکنه، ممکن است از آیدیش در یه جای دیگر استفاده کنیم. مثال، وقتی خودروی برقی میخرید شاید هزینهی سوخت کمتری بپردازید، و پول بیشتری براتون ذخیره بشود. و چون این پول را برمیدارید بلیط هواپیما میخرید میرید سفر، یا کارهای دیگه میکنید که به همان اندازه که شاید انرژی سیو کردید، بالاخره یک جای دیگه، یک طور دیگه انرژی را خرجش میکنید. و علت سوم، نرخ بازگشت سرمایه کمتر است. وقتی چیزی بهرهوریاش افزایش پیدا میکنه، دیگه سختتر میشه که دوباره بهرهوریاش را باز افزایش بدهید و این خودش هزینهی سرمایهگذاری را افزایش میدهد. پس در بلندمدت سرمایهگذاری در همین حوزهی اختراع و تکنولوژیهای جدیدی که قرار است پتانسیل بهرهوری انرژی را ببرد بالا، سختتر پیدا میشود، به خاطر اینکه دیگه به این راحتیها نمیصرفه. پس بهرهوری به تنهایی نمیتواند ما را به مقصود نتزیرو کربن برساند.
بخشها ۱۰
دربارهٔ این اپیزود
در این قسمت به تغییرات اقلیمی ناشی از گرمایش جهانی می پردازیم و به صورت اجمالی این پدیده را به زبان ساده توضیح می دهیم که گرمایش جهانی دقیقاً به چه معناست، چگونه به وجود آمده، از چه طریق می دانیم که چنین پدیده ای وجود دارد و عواقب و راه حل های موجود چیست.
منابع:
www.digesttt.com/global_warming
حمایت مالی از پادکست:
اسپانسر ها:
اسنپ فود
سروکورپ