
خطاهای شناختی
دانستنیهای این اپیزود ۱
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
ما آدمها معمولاً اولین اطلاعاتی که در مورد یک موضوعی پیدا میکنیم، برای ما میشود نقطهی رفرنس. مدیرتون میگه برو پیشبینی فروش فلان محصول را تا دو سال آینده دربیار. ممکن است برید و نگاه کنید تا الان چقدر میفروختید؟ و بعد بر اساس اون میزان از فروش، یک رشد یا یک کاهشی را پیشبینی کنید. یعنی ذهن شما آمده فروش فعلی جنس را به عنوان یک رفرنس قرار داده و فرضیات بعدیش را بر اساس اون شکل داده. و نیومده از اول بر اساس پتانسیل ذاتی فروش پیشبینی فروش انجام بده. فقط هم سر قیمت و فروش و اینجور چیزها نیست. یه پزشک هم میتواند دچار این خطا بشه. نمیگویم حتماً میشه ولی ممکنه. یعنی مثلاً مشاهدهی علایم اولی بیمار ممکن است به عنوان یک لنگر در ذهن پزشک تاثیر بذارد. و این باعث بشه که بیماری را درست تشخیص نده و براساس همان پیشفرضهای اولیهاش برود جلو. پس سری بعد که در حال آنالیز یا تصمیمسازی در خصوص مسئلهای بودیم، یکم بیشتر فکر کنیم که آیا اثر لنگر روی ما دارد تاثیر میزند یا واقعاً داریم درست قضاوت میکنیم.
بخشها ۱۰
خلاصه
این قسمت بخش نخست مجموعهای دربارهی استدلال و تصمیمگیری بهتر است. نقطهی شروع این است که فکر کردن معمولی با تفکر نقادانه یکی نیست و تفکر نقادانه مهارتی آموختنی است که در نظام آموزشی کمتر به آن پرداخته شده است. خطاهای شناختی خطاهایی سیستماتیک و گاه ناخودآگاه در فرایند فکر تعریف میشوند، در حالی که مغلطهها ایرادهای منطقی در استدلالاند؛ استدلال نیز مجموعهای از پیشفرضها و یک نتیجهگیری است. این قسمت به خطاهای شناختی میپردازد و مغلطهها به قسمتهای بعد موکول میشود. خطاهای بررسیشده با مثالهایی از رانندگی، محیط کار، خرید و سرمایهگذاری توضیح داده میشوند: خطای بنیادی برچسب زدن که رفتار دیگران را به شخصیتشان و رفتار خود را به شرایط نسبت میدهد؛ سوگیری تأیید که فقط به دنبال شواهد موافق باورهای فعلی میگردد؛ خطای در دسترس بودن که پوشش رسانهای را جای اهمیت واقعی مینشاند؛ خطای لنگر که اولین اطلاعات را مبنای قضاوت میکند؛ اثر گلهای که در هجوم به بیتکوین، دلار و بورس دیده میشود؛ اثر اطلاعات نادرست که حافظه را با اطلاعات بعدی تغییر میدهد؛ اثر هاله که یک ویژگی را به همهی جنبهها تعمیم میدهد؛ و اثر دانینگ و کروگر که دانش اندک را با اعتماد به نفس کاذب همراه میکند. توصیهی پایانی آگاهی از این خطاها، به چالش کشیدن باورهای خود و یادگیری مداوم است.
- تفکر نقادانه برخلاف فکر کردن روزمره خودبهخود به دست نمیآید و مهارتی آموختنی است که تمرین میخواهد.
- خطاهای شناختی سیستماتیک و گاه ناخودآگاهاند، اما مغلطهها ایرادهای منطقیاند که استدلال را از اعتبار میاندازند.
- در خطای بنیادی برچسب زدن، اشتباه دیگران به شخصیتشان و اشتباه خود به شرایط بیرونی نسبت داده میشود.
- سوگیری تأیید باعث میشود فقط اطلاعاتی جستوجو شود که باورهای فعلی را تأیید میکند.
- خطای لنگر اولین قیمت یا اطلاعات را مرجع قضاوتهای بعدی میکند، حتی در تشخیص پزشکی.
- اثر گلهای افراد را بدون دلیل شخصی به دنبال هجوم جمعی به بیتکوین، دلار یا بورس میکشاند.
- طبق اثر دانینگ و کروگر، دانش اندک اعتماد به نفس کاذب میسازد که با یادگیری بیشتر فرو میریزد.
- دالاس
- داروین
- جادی
- رادیو گیک
دربارهٔ این اپیزود
قسمت سی و هفتم:
«استدلال و تصمیمگیری بهتر؛ با آگاهی از خطاهای شناختی و مغلطهها» - بخش اول
ظاهراً همهی ما خودبهخود فکر کردن رو بلدیم و همیشه هم در حال فکر هستیم؛ اما این فکر کردنِ همیشگیِ ما «تفکر نقّادانه» نیست و به درد تصمیمگیریهای اساسی نمیخوره.
چون ذهن انسان انقدر با خطاهای شناختی و مغلطههای مختلف درگیره که اگه بهشون آگاه نباشه، حتی متوجه نمیشه که چهقدر تصمیمهای اشتباه گرفته! ذهن ما بهصورت طبیعی مهارتهای درست استدلال کردن و فکر کردن و تصمیمسازی رو بلد نیست و اینا رو باید «یاد بگیره».
در این قسمت و قسمتهای بعدیِ پادکست دایجست دربارهی رایجترین «خطاهای شناختی» و «مغلطهها» صحبت میکنیم. آگاهی از این خطاها باعث میشن تو تصمیمگیریهای کاری، توی بحث با اعضای خانواده و حتی تو خرید کردن و مسائل اقتصادی و روزمرهمون تصمیمهای بهتری بگیریم.
دسترسی به متن پادکست و منابع:
حمایت مالی از داجست:
اسپانسرها:
فروشگاه اینترنی یونید www.uneed.ir