
بورس- قسمت اول
دانستنیهای این اپیزود ۳
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
برای شروع داستان بورس باید به اروپای قرن چهارده و پانزده برویم. در این دوران، اروپاییها تازه داشتند از قرون وسطا عبور میکردند و در حال شکل دادن به سیستمهای مالی و تجاریشان بودند. شهرهای اروپا کمکم داشتند به مرکز تجارت جهان تبدیل میشدند. مخصوصاً شهرهای بندری نقش مهمتری داشتند چون باعث رونق تجارت دریایی با خارج از اروپا میشدند. آنوقتها بیشترین تجارت اروپا با کشتی انجام میشد. هر تاجری چندین کشتی برای تجارت داشت. ولی خب، تجارت دریایی به خاطر خطراتی که در دریا وجود داشت خیلی پرریسک بود. امکان داشت یک کشتی غرق بشود و تمام سرمایهی تاجر نابود بشود. در نتیجه تجار تصمیم گرفتند این خطرات و ریسکها را کم کنند و راهکارشان هم این بود که بهصورت دستهجمعی تجارت کنند. توی این مدل هر وقت تاجری قصد تجارت داشت، چند تاجر دیگر را هم وارد تجارتش میکرد و از هر کدام میخواست که سهمی بگذارند و اینجوری با هم شریک بشوند. حالا اگر این کشتی سالم به مقصد میرسید، هر کدامشان به اندازهای که از کشتی سهم داشتند سود میبردند، و اگر ضرر میدادند هم، این ضرر به اندازهی سهمشان بین همهی تجار تقسیم میشد، و با این روش جلوی ورشکستگی یک تاجر گرفته میشد. یعنی درست ضرر میکردند ولی این ضرر از اینکه همهی سرمایهات را یکجا از دست بدهی کمتر بود، پس ورشکست نمیشدند. تجارت جمعی بین تجار اروپایی تبدیل شد به شیوهی رایجشان.
چندین سال بعد جان لا در دولت فرانسه به عنوان وزیر اقتصاد انتخاب شد و تصمیم گرفت برای حل مشکل دولت فرانسه به روش هلندیها به مردم سهام بفروشد. در مرحلهی اول، اومد به اعضای بدهیهایی که دولت به مردم داشت، سهام بانک مرکزی فرانسه را به مردم واگذار کرد. بعدش رفت سراغ عرضهی سهام کمپانی میسیسیپی. این شرکت در واقع انحصار تجارت با مستعمرات فرانسه در آمریکا را از دولت گرفته بود و حوزهی فعالیتش مستعمرات فرانسه در آمریکا بود. این مستعمرات در آمریکا به لوییزیانا معروف بودند که به جز جنگل و دشت در آن زمان هیچ چیز دیگری نداشت. جان لا و همکارانش از این سرزمینهای لوییزیانا یک بهشت خیالی ساختند و مردم را متقاعد کردند تا سهام این کمپانی را بخرند. هجوم مردم برای خرید سهام و تقاضای وحشتناکشان باعث شد قیمت سهام کمپانی میسیسیپی بهصورت نجومی افزایش پیدا کند که البته بعداً با مشخصشدن دروغهای جان لا این قیمتها به شدت افت کرد و به اصطلاح حباب بازار ترکید. کمپانی میسیسیپی و بانک مرکزی فرانسه اولین شرکتهایی بودند که سهامشان در فرانسه بهصورت عمومی بین مردم عرضه و خرید و فروش شد. اما تاسیس بورس در فرانسه بعد از تمام این اتفاقات و در سال هزار و هفتصد و بیست و چهار شکل گرفت.
کمپنی یا کلاً هر واحد اقتصادی، برای اینکه بتواند به کارش ادامه بدهد، از چهار عامل مهم بهره میبرد که به آنها میگویند عوامل تولید. این عوامل تولید چیاند؟ زمین، نیروی کار، مدیریت و سرمایه. زمین یعنی همان منابع طبیعی که در تولید کالاها و خدمات استفاده میشود؛ ریزتر بخواهیم بگوییم یعنی خود زمین، مواد معدنی که از زمین استخراج میشود، آب، حیوانات، سطح زمین و حتی هوای روی زمین. دومین عامل از عوامل تولید، نیروی کار است، همان سرمایهی انسانی یک شرکت یا کمپانی که میشود همهی آدمهایی که توی سازمان کار میکنند از کارگر گرفته تا مدیرها. عامل سوم در تولید، مدیریت و کارفرمای شرکت است که البته خودش جزو نیروی کار است، اما چون ریسک شروع یک کار جدید را قبول کرده و باعث شده سایر عوامل شکل بگیرند و یک مجموعه را ایجاد کنند، خودش یک عامل مهم تولید به حساب میآید. و اما مهمترین عاملی که باید در هر شرکت تولیدی یا خدماتی وجود داشته باشد، و اگر نباشد همهی عوامل دیگر هم از بین میروند، عامل سرمایه است. در واقع سرمایه آن چیزی است که تولید یا خدمات بر اساسش شکل میگیرد.
بخشها ۱۱
دربارهٔ این اپیزود
این روزا «بورس» به یکی از پرکاربردترین کلمههای مکالمات مردم تبدیل شده. تقریباً هیچ جایی نیست که باشیم و صحبتی از بورس نشنویم. فقط در 5 ماه گذشته بیش از 4 میلیون کاربر جدید به بورس تهران اضافه شده. الان با ورود این تعداد، بورس تهران 15 میلیون نفر کاربر داره و میلیونها نفر رو درگیر خودش کرده. جالبه بدونید که در تمام طول سال 98 کلاً 822 هزار کدبورسی جدید صادر شده بود. این یعنی هر یک ماه سال 99 با کل سال 98 برابری میکنه. بورسی شدن و بورسبازی این روزها تبدیل شده به یه اپیدمی بین مردم که فعلاً هر روز گستردهتر هم میشه. به همین مناسبت تصمیم گرفتیم در این قسمت از دایجست به موضوع بورس بپردازیم، این که این بازار اصلاً چی هست، چطور کار میکنه، چه تأثیری روی اقتصاد میتونه داشته باشه و چندین چیستی و چرایی دیگه.
این موضوع در دو قسمت ارائه می شود. در قسمت اول به موارد زیر می پردازیم.
-تاریخچه شکل گیری بازار سرمایه به صورت جهانی و در ایران
-تعاریف کلی بازار سرمایه
-اثرات مثبت و منفی بازار سرمایه در اقتصاد
برای دیدن منابع و دسترسی به متن این قسمت به وب سایت دایجست مراجعه کنید.
برای حمایت مالی از پادکست در اینجا کلیک کنید.
اسپانسر های پادکست: