
داستان زندگی ناصرالدین شاه قسمت اول
دانستنیهای این اپیزود ۲
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
اقامت هفت ماه ناصرالدین در تبریز اولین تجربهاش در حکومتداری بود. به دور از مادر و به دور از خویشاوندان دربار تهران برای اولین بار ناصرالدین تا اندازهٔ زیادی در تصمیمگیریها استقلال داشت. در این دوران او با مسائل و مشکلات از نزدیک آشنا شد و با مشکلاتی مثل بحران مالی و کشمکش با دولت مرکزی و نارضایتی عمومی و اختلافات مذهبی قشنگ دست و پنجه نرم کرد و خودش را گرم کرد برای پادشاهی ایران. منتها بزرگترین شانسی که ناصرالدین داشت این بود که در کنارش مردی بود که همهجوره هوایش را داشت، مثل کوه پشت سرش بود و هر مشکلی را میتوانست با درایت و شجاعت و حتی بعضی اوقات با خشونت حل کند. کسی که برای ناصرالدین هم حکم معلم را داشت هم حکم پدر را. کسی که هر مسئولیتی که بهش واگذار میشد را به نحو احسن و با دلسوزی انجام میداد. همانطور که احتمالاً حدس زدید این شخص کسی نیست جز امیر تاریخ ایران، میرزاتقیخان فراهانی ملقب به امیرکبیر.
عباس میرزا پسر کوچکتر محمدشاه قاجار بود، محمدشاه، پدر ناصرالدینشاه، هرچقدر که به ناصرالدین محل نمیگذاشت، به جایش عباس میرزا را مورد توجه و مهر خودش قرار میداد و همین موضوع از همان اول، حساسیتهای ناصرالدینشاه را روی برادر ناتنیاش عباس میرزا بیشتر کرد. در دوران صدارت امیرکبیر، ناصرالدینشاه برای اینکه عباس میرزا و مادرش را از پایتخت دور کند و یک جورایی تبعیدشان کند، تصمیم گرفت عباس میرزا را بکند والی قم. انتصابی که در واقع حکم تبعید را داشت. امیرکبیر که دلش با حال عباس میرزا و مادرش میسوخت و میدانست آنان اهل توطئه و شورش نیستند با این تصمیم مخالفت کرد و فرمان شاه را اجابت نکرد. ناصرالدینشاه وقتی فهمید که امیرکبیر با فرمانش مخالفت کرده عصبانی شد و اصرار کرد که این اتفاق بد بیفتد و آخر سر هم افتاد. عجیب است که امیرکبیر با همهٔ تسلطی که به خلق و خوی ناصرالدینشاه داشت، حساسیت او را نسبت به برادر ناتنیاش درست درک نکرده بود. آن هم در موقعیتی که پسر ناصرالدینشاه که قاعدتاً باید ولیعهدش میشد، در همان دوران کودکی از دنیا رفته بود و مسئلهٔ جانشینی و ولیعهدی باز هم کلی حرف و حدیث پشتش بود. پسر شاه مرده بود و عباس میرزا برادر ناصرالدینشاه میتوانست گزینهای ولیعهدی باشد و طرفداری امیرکبیر از عباس میرزا که مورد غضب شاه بود، اوضاع را خرابتر کرد. شاه میترسید که نکند امیرکبیر به کمک سفرای خارجی بخواهد برادر ناتنیاش را ولیعهد کند ولی بعد هم یک بلایی سرش بیاورند و ولیعهد را بکنند پادشاه ایران.
بخشها ۱۵
خلاصه
قسمت نخست از مجموعهٔ سهقسمتی زندگی ناصرالدینشاه قاجار، دوران او را از تولد تا پایان صدارت امیرکبیر روایت میکند. ناصرالدین در تیرماه ۱۲۱۰ در روستایی نزدیک اسکو به دنیا آمد و در چهار سالگی ولیعهد شد. ازدواج مصلحتی و ناجور پدر و مادرش، بیتوجهی محمدشاه، نفوذ حاج میرزا آقاسی و توجه شاه به پسر دیگرش عباس میرزا، کودکی سرد و منزوی برای او ساخت. مادرش مهد علیا، زنی پرنفوذ و تمامیتخواه، برای تثبیت ولیعهدی پسرش تلاش کرد. در کودکی دیداری با نیکولای اول، تزار روسیه، داشت و تربیتش بیشتر بر عهدهٔ پرستاری فرانسوی به نام مادام حاجی عباس بود؛ گزارشهای آن زمان از کمسوادی او حکایت دارد، هرچند بعدها به تاریخ و جغرافیا علاقهمند شد. پس از هفت ماه حکومت بر آذربایجان، با مرگ محمدشاه و به یاری امیرکبیر به تهران رسید و در مهرماه ۱۲۲۷ تاج بر سر گذاشت. امیرکبیر صدراعظم شد و با سه مانع روبهرو بود: خزانهٔ خالی، دخالت سفارتهای خارجی و دشمنی مهد علیا. در دوران سی و نه ماههٔ صدارتش شورشها را خواباند و دارالفنون را بنیاد گذاشت، اما سختگیری مالی بر شاه، اختلاف بر سر عباس میرزا و بدگویی درباریان و سفرا به عزل او در آبان ۱۲۳۰ و سپس قتلش در حمام فین کاشان انجامید. راوی این قتل را تکرار سرنوشت قائم مقام فراهانی و تاریکترین لحظهٔ سلطنت ناصرالدینشاه میداند؛ پس از آن میرزا آقاخان نوری صدراعظم شد.
- ناصرالدین در تیرماه ۱۲۱۰ در روستایی نزدیک اسکو به دنیا آمد و با وجود مخالفت عموهایش در چهار سالگی ولیعهد شد.
- رابطهٔ سرد محمدشاه با ناصرالدین و شایعهٔ فرزند شاه نبودن او، با تولد عباس میرزا و نفوذ حاج میرزا آقاسی شدت گرفت.
- مهد علیا، مادر ناصرالدین، با باند و نفوذ خود در دربار برای تثبیت ولیعهدی پسرش کوشید و پس از مرگ محمدشاه چهل و پنج روز عملاً بر ایران حکم راند.
- مادام حاجی عباس، پرستار فرانسوی، بیشترین تأثیر را در تربیت ناصرالدین داشت و برجس انگلیسی بعدها معلم و مترجم او شد.
- امیرکبیر پس از تاجگذاری صدراعظم شد و با خزانهٔ خالی، دخالت سفارتهای روسیه و بریتانیا و دشمنی مهد علیا روبهرو بود.
- تأسیس دارالفنون، احیای روزنامه، اعزام محصل به اروپا و سرکوب شورش سالار در خراسان از اقدامات دوران صدارت امیرکبیر شمرده میشود.
- اختلاف بر سر هزینههای شاه و حمایت از عباس میرزا به عزل امیرکبیر و قتل او در حمام فین کاشان انجامید.
- ناصرالدینشاه
- محمدشاه
- امیرکبیر
- مهد علیا
- حاج میرزا آقاسی
- میرزا آقاخان نوری
- عباس میرزا
- نیکولای اول
- مادام حاجی عباس
- برجس
- گلین خانم
- آصفالدوله
- بهمن میرزا
- عزتالدوله
- قائم مقام فراهانی
- دارالفنون
- آذربایجان
- تبریز
- کاشان
- خراسان
دربارهٔ این اپیزود
اپیزود شماره 105 داستان زندگی ناصرالدین شاه قسمت یک از سه
لینک مشاهده نسخه ویدئویی اپیزود
لینک حمایت مالی ریالی و ارزی از پادکست رخ
حامی این قسمت لست سکند - لینک سایت
حامی این قسمت دواج - لینک سایت
منابع
کتاب قبله عالم نوشته عباس امانت
کتاب ناسخ التواریخ بخش قاجار نوشته محمدتقی سپهر
کتاب ایران در دوره سلطنت قاجار نوشته علی اصغر شمیم
کتاب عهد قاجار نوشته ونسا مارتین
کتاب برامدن قاجار نوشته غلامحسین زرگری نژاد
کتاب تاریخ ایران دوره قاجاریه نوشته رابرت گرنت واتسن
کتاب خاقان صاحبقران و علمای زمان نوشته احمد کاظمی موسوی
پادکست رخ در شبکه های اجتماعی
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.