
جیمز وب
دانستنیهای این اپیزود ۴
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
آلودگی نوری شهرهایی مثل تهران، لندن و نیویورک آنقدر زیاد است که منظرهی بالای سر ما را تنها به چند نقطهی براق و انبوهی از سیاهی تبدیل میکند که هیچ چیزی توش قابل دیدن نیست. به همین دلیل برای لذت بردن از آسمان شب توصیه میشود آدم شهرهای شلوغ را ترک کند و به بافتهای دستنخورده برود، در محیطهای طبیعی که ستارهها بدون هیچ مانعی نورشان به ما میرسد و قابل دیدن میشوند. در دنیای تلسکوپها هم اتفاق مشابهی میافتد، با این تفاوت که بهجای اینکه تلسکوپ را از شهر به دشت ببریم، باید آن را کلاً از زمین خارج کنیم؛ به نقطهای دور از شلوغیها و نویزهای دنیای خودمان، جایی که اطلاعات کهکشانهایی که میلیونها سال نوری با ما فاصله دارند بتوانند راحت دریافت و ثبت شوند. تلسکوپ هابل در بیست و چهار آوریل هزار و نهصد و نود از زمین به فضا فرستاده شد تا به قدرتمندترین ابزار انسان برای رصد فضا تبدیل بشود. شیوهی کار هابل اینجوری بود که شما آدرس هر کهکشان یا هر نقطه در فضا که میخواستید را به آن میدادید، هابل روزها و ساعتها روی آن متمرکز میشد و سپس اطلاعاتی که از آن نقطه دریافت میکرد را برای زمین میفرستاد.
ما برای اینکه بتوانیم یک شیء را ببینیم، سه چیز لازم داریم: اول یک منبع نور است که به آن چیز بتابد؛ دوم اینکه پرتو نور از آن چیز بازتاب شود؛ و در نهایت یک ابزار مشاهده که آن پرتو نوری که از شیء بازتاب شده را ثبت کند. چشم ما، دوربین عکاسی و حتی تلسکوپهای فضایی همه با کمک همین سه المان اقدام به ثبت تصاویر از اشیای مختلف میکنند. اما اینجا یک دردسر کوچک پیش میآید؛ همانطور که در قسمتهای قبلی استرینگ بارها اشاره کردیم، فضا و بهطور کلی جهان آنقدر بزرگ است که رفتن از یک نقطه به نقطهی دیگر میتواند به شکلی طول بکشد که حتی نور هم گاهی اوقات باید دقیقهها، ساعتها یا حتی سالها در راه باشد تا از یک نقطه به نقطهی دیگر برسد؛ به این معنا که وقتی نور یک اتفاق یا پدیده به ما میرسد، ممکن است مدتها از رخ دادن آن پدیده گذشته باشد. مثلاً فاصلهی زمین تا ماه حدوداً یک ثانیهی نوری است، یعنی وقتی شما به ماه نگاه میکنید، در حقیقت دارید ماه یک ثانیهی قبل را میبینید؛ و مثلاً اگر همین الان ماه بترکد، شما با یک ثانیه تاخیر از این موضوع باخبر میشوید.
ابزار دوم، طیفسنج فروسرخ نزدیک یا نرسپک است که محدودهی فعالیتش توی همان رنج نرکم است، با این تفاوت که بهجای رصد کردن امواج فروسرخ، نرسپک طیف نوری هر شیء را بهصورت جداگانه بررسی میکند. اتمها و مولکولهای موجود در یک شیء فضایی روی طیف نوری رصدشده از آن جسم تاثیر میگذارند و به همین خاطر با بررسی طیفهای نوری متفاوت میشود مولفههای مختلف یک سیاره مثل دما، مواد شیمیایی موجود در سطح آن سیاره، یا حتی احتمال وجود آب در آنجا را با دقت خیلی زیادی سنجید. در حالت عادی برای انجام چنین پژوهشی روی یک جسم فضایی، یک تلسکوپ باید ساعتها روی آن شیء متمرکز باشد و اطلاعاتش را ثبت کند؛ برای همین بود که در تلسکوپ هابل، دانشمندان ابتدا باید تلسکوپ را روی یک نقطهی مشخص تنظیم میکردند و بعد از آن هم روزها طول میکشید تا اطلاعات قابل قبولی از تلسکوپ استخراج بشود. اما تلسکوپ جیمز وب با یک نوآوری شگفتانگیز این مشکل را حل کرده: تکنولوژی میکروشاتر سیستم به جیمز وب این قدرت استثنایی را داده تا با کمک دویست و پنجاه شاتر مجزا، بهجای یک نقطه، صد نقطهی مختلف را به شکل همزمان بررسی کند و المانهای اضافی را حذف و تنها به نقاط مهم و کلیدی بپردازد.
دقت این تلسکوپ آنقدر بالاست که میتواند حرارت ناشی از فعالیت یک زنبور عسل در فاصلهی زمین تا ماه را بهراحتی ثبت کند، و چنین قابلیتی به جیمز وب اجازه میدهد دورترین دنیاها از ما را برای کشف نشانههایی از زندگی بررسی کند. اگر یادتان باشد، در سال ۲۰۱۷ ناسا از مشاهدهی منظومهی ستارهای تراپیستوان خبر داد؛ ستارهای که چندین سیارهی زمینمانند در مدار خودش داشت که مکانهای ایدهآلی برای شکلگیری زندگی بودند و حتی ممکن بود بیشتر از زمین از آب برخوردار باشند. حالا و با وجود جیمز وب ما میتوانیم با دقت بیشتری به این ستاره و سیارههایش نگاه کنیم و ببینیم آیا واقعاً ممکن است چیزی به اسم حیات در آنها وجود داشته باشد؟ و این موضوع فقط به یک ستاره یا یک کهکشان محدود نمیشود؛ با وجود تلسکوپ جیمز وب انسانها ابزاری جدید و قدرتمند برای بررسی اسرار جهان به دست آوردند، ابزاری که حاصل هزاران ساعت فعالیت دهها دانشمند، مهندس، پژوهشگر و انسانی بوده که زندگی خودشان را وقف ساخت آن کردند تا یکی از تخصصیترین تجهیزات فضایی را بسازند.
بخشها ۱۰
دربارهٔ این اپیزود
داستان قویترین تلسکوپ تاریخ، ابزاری برای نگاه به گذشته و پیدا کردن زندگی در فضا
منبع: ناسا
حامی: اسنپفود
تلسکوپ جیمز وب: پنجره انسانها به اسرار کائنات
در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۱ موشک آریان ۵ از آمریکای جنوبی به فضا پرتاب شد. درون این موشک یک بسته ۱۰ میلیارد دلاری قرار داشت. تلسکوپی پیشرفته و تخصصی که قرار بود یک میلیون و پانصد هزار کیلومتر از زمین فاصله گرفته و در نقطه لاگرانژ دوم مدار زمین قرار بگیرد. جایی که تلسکوپ جیمز وب میتوانست به دور از هرگونه اختلال دنیای بیپایان را رصد کند.
تلسکوپ جیمز وب یک شاهکار مهندسی به شمار میرود. دستگاهی که به پیشرفتهترین تکنولوژی انسانها مجهز شده و میتونه با قدرتی فرای از جهان تصویربرداری کند. اما تلسکوپ جدید ناسا قرار نیست یک ویژگی مهم دیگر هم دارد. این تلسکوپ در واقع یک ماشین زمان تخصصی است که میتواند زمان را به بیش از ۱۳ میلیارد سال قبل برگرداند و اولین کهکشانها و ستارههای جهان را مشاهده کند. و از طریق این مشاهدات رازهایی از آفرینش جهان برای ما آشکار شود!
در اولین قسمت از فصل ششم پادکست ما به بررسی تلسکوپ جیمز وب پرداختیم. در این قسمت ما دلایل ساخته شدن تلسکوپ رو مرور و تکنولوژیهای بکار رفته در این ابزار رو بررسی میکنیم. همچنین در این قسمت ما درباره هدف جیمز وب حرف زدیم. اینکه از این تلسکوپ چه انتظاراتی میتونیم داشته باشیم و چطور جیمز وب میتونه درک ما از کل جهان رو تغییر بده. و حتی شاید زودتر از چیزی که فکر میکنیم، نشانههایی از حیات در کائنات رو برای ما نمایان کنه.
قسمت جدید پادکست رو میتونید از تمامی اپهای پادکست (کست باکس، اورکست، اپل پادکستس و…) و همچنین از طریق ساندکلاد و یا کانال ما در تلگرام بشنوید!
برای اطلاع از انتشار قسمتهای بعدی استرینگ کست ما را در شبکههای مجازی دنبال کنید!