
وارث ناکام | ماجرای زندگی محمدعلی شاه، ششمین پادشاه از دودمان قاجار
دانستنیهای این اپیزود ۱۱
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
در روز تاجگذاری نمایندگان مجلس را دعوت نکرده بودند. از همان روز اول، نمایندگان اولین دوره مجلس شورای ملی به خاطر دعوت نشدن در این مراسم، شروع به اعتراض کرده بودند. نمایندهها رفتار شاه و دربار را حمله بر نادیده گرفتنشان در مجلس برداشت کرده بودند و مراتب اعتراضشان را در نامهای بلندبالا به اطلاع دربار رساندند.
از آنجایی که این ازدواج عصمان اول از سر عاشقی نبود، به مرور با مظفرالدین شاه دچار مشکل میشود. اختلافهای مظفرالدین میرزا با تاجالملوک آنقدر زیاد میشود که دیگر مخفی کردن آن بین مردم تقریبا غیرممکن شده بود. شاه هم به شمسالسلطنه نامه میزند و از او میخواهد که پادرمیانی کند و در نامه تأکید میکند که آمدن این دو نفر به تهران مصادف با طلاق است. اما نهایتا به بهانههای مختلف، مظفرالدین میرزا و شمسالسلطنه و تاجالملوک، میآیند تهران و طلاق جاری میشود و آنها رسما از هم جدا میشوند.
مرتضی قولی خان صنی و دوله، رییس اولین دوره مجلس شورای ملی، تو جلسهای که تو بیست و چهار آذر همون سال برگذار شده بود، قبول داشت که داره شایاتی علیهم ولی عهد ولیههایت منتشر میشود و واسه همین تو اون جلسه میگهد که مقرضین و مفسدین و منافقین وجود اختلاف کلمه بین دولت و ملت را در میان مردم منتشر کردند. باید طوری کرد که این شبهات از انزار مردم رفت شود و دولت و ملت را یکی بدانند.
تهمتهای ناروایی بود که به تاجالملوک، مادر محمدعلیشاه زد و شده بود و او را به شدت تحت تأثیر قرار داده بود. این تهمتها به مرور محمدعلیشاه را نسبت به مشروطه و مشروطهچیها بدبین کرده بود و باعث شده بود او را دشمن خودش بداند. تاجالملوک، دختر امیرکبیر و خواهرزادهٔ ناصرالدینشاه با وجود اینکه به خیانت متهمش کرده بودند، خیانتکار نبود اما در شکلگیری بخشی از تاریخ معاصر کشور نقش پررنگی داشته. آنچه که او را در تاریخ مشروع کرده، والده بودن محمدعلی میرزا نبوده، بلکه گزارشهایی بوده که در بعضی از روزنامههای دوران مشروطه، مثل روزنامه مساوات چاپ میشده و به او نسبتهای غیراخلاقی داده میشده. این نسبتهای ناروا آنقدر زیاد بود که محمدعلیشاه، پادشاه قاجار را رسماً یک فرزند زنازاده معرفی میکند. البته بعضی از تاریخنویسان میگویند همین انگ زنازاده بودن کار شاپشالخان و سیاستهای روسیه بوده. اما چیزی که مسلم است این است که رفتوآمدهای مشکوک تاجالملوک به خارج از دربار باعث چنین سوءتفاهمی شده با این تهمتهای غیراخلاقی. و این تهمتهای غیراخلاقی را شاپشالخان در ذهن روحانیون مشروطهخواه انداخته تا سیاستهای روسیه را جلو ببرد. باید بگویم که در تاریخ ایران اگر یک شاه باشد که به صراحت در زمان پادشاهیاش، به مادرش نسبت فساد بسته باشند، محمدعلیشاه قاجار است.
محمدعلی شاه تبعید شده که با تصمیم تزار روسیه نیکولای دوم به او لقبهای سلطنتی در روسیه داده شده بود، برای خودش اسم و رسمی پیدا کرده بود و مردم روسیه با همسلطنت بود و مردم روسیه باید او را شاه یا والا حضرت خطاب میکردند. حتی همین الان هم کاخی که در اودسا و توسط تزار روسیه به محمدعلی شاه داده شده، به کاخ شاه معروف است. میگویند او در اودسا آدم خیلی معروفی شده بود، خیلی تئاتر میرفت، موزه میرفت و میگویند شاه سابق با اهالی اودسا و مردم روسیه رابطه بهتری داشت، اصولاً تا با مردم خودش.
لیاخف که ادامهی درگیری تنبهتن را بیاثر میدانست و احتمال میداد ادامهی این درگیریها باعث کشته شدن عده زیادی از قزاقها شود، فرمان به توپ بستن مجلس را صادر میکند و با چهار توپی که مقابل در اصلی مجلس مسلح شده بودند، ساختمان اصلی مجلس را به توپ میبندد. البته لیاخف، مدرسه و مسجد سپهسالار را هم با شلیکه چند توپ دیگر تخریب میکند. این ماجرا باعث میشود که مشروطهخواهان از ساختمان فرار کنند و لیاخف و نیروهای تحت امرش، ساختمان مجلس را تصرف کنند. به محض اینکه قوای دولتی پیروز این درگیری میشوند، قرار میدهد و خیلی از آنان را مثل میرزا ابراهیم تبریزی و شیخ احمد روحالقدس و ملکالمتکلمین و میرزا جهانگیرخان و واعظ ارداقی را دستگیر میکند و بعد از شکنجه در میدانهای اصلی شهر، آنان را میکشد و چند نفرشان را هم تبعید میکند. با این کار شاه، مشروطه اول ایران که تقریباً تولد کشیده بود تا به اینجا رسیده بود، از بین میرود و همانطور که گفتم، دورهی استبداد صغیر شروع میشود.
سلطنت محمد علیشاه دو سال و هفت ماه بیشتر نرسید. سلطنت او نه شکوه و جلال پادشاههای گذشته را داشت و نه از اقتدار آنها چیزی به ارث برده بود. مشروطهخواهان قدرت و عدل شاه گرفته بودند و محمد علی هر روز مجبور بود به آنها جواب پس بدهد، عذرخواهی کند و به قرآن قسم بخورد که تو چارچوب قانون اساسی مشروطه سلطنت میکند. یک شاه جوان و بیتجربه که آلت دست روسیه شده بود و در دام استبداد با به توپ بستن مجلس مهر پایانی بر حیات نیمهکارهی خودش زد.
یک معلم روسی به اسم سرگی مارکویچ شاپشال ملقب به ادیب و سلطان مرتباً به او زبان و فرهنگ روسی را یاد میداد. شاپشال خان چون از همان بچگی محمد علی میرزا همرایش بود، شدیداً روی این پسند نفوذ داشت و باعث شده بود او از همان بچگی به روسیه علاقهمند شود.
او به خاطر اختلافهای فکری با مشروطهخواه و اتهامهایی که روحانیون مشروطهخواه مثل یحیی دولتآبادی و محمدرضا مساوات علیه مادرش تا جل ملوک زده بودند، از روحانیون مشروطهخواه متنفر شده بود.
ازدواجی که مثل دو ازدواج قبلی دوام نمیآورد، نصیرالسلطنه، در سال 1284، یعنی یک سال قبل از فرمان مشروطه، به خاطر بیماری کبدی میمیرد.
این خطه سرسبز به خاطر موقعیت جغرافیایی خاصش و ارتباطش با بنادر شمالی تبدیل شده بود به یک بستر مناسب برای تبادل اندیشه و نفوذ جریانهای فکری جدید به کشور.
بخشها ۲۷
دربارهٔ این اپیزود
محمدعلی شاه، ششمین پادشاه قاجار و وارث تاج و تختی بود که تو طوفان مشروطه به لرزه درآمده بود. وقتی که پدرش مظفرالدین شاه، تقریبا ده سال به ایران حکمرانی کرده بود، سلطنت محمدعلی شاه به دو سال و هفت ماه بیشتر نرسید. اون تو سایه پدر و پدربزرگش ناصرالدین شاه، که حدود 48 سال به ایران حکومت کرده بود، محکوم به فنا بود... .
یوتیوب راوکده: حالا هر هفته 2 ویدئوکست جدید!
همانطور که در بخش صوتی پادکست، در هر نیمه از ماه، یک اپیزود جدید در اختیارتون قرار میدهیم، در بخش تصویری هم، ویدئوکستهای جدید را شنبه و چهارشنبه هر هفته منتشر میکنیم.
اسپانسرها
- فروشگاه آنلاین زیورآلات ژینر | کد تخفیف (تا 30 خرداد ماه): RAVKADEH | وبسایت ژینر | صفحه اینستاگرام ژینر
- خانه عینک | کد تخفیف (تا 30 خرداد ماه): RAVKADEH | وبسایت خانه عینک | صفحه اینستاگرام خانه عینک
بسترهای حمایت مالی
- حمایت مالی ریالی، ارزی با مبلغ دلخواه | لینک حمایت
منابع این قسمت
- کتاب محمدعلی شاه قاجار
- کتاب محمدعلی شاه و مشروطیت
- کتاب مبارزه با محمدعلی شاه
- کتاب انقلاب مشروطه ایران
- مستند پادشاهی که آلت دست روسیه بود
- مستند تاریخ قاجار
- مستند انقلاب مشروطه ایران چگونه رخ داد
آثار موسیقی این قسمت
- آلبوم به خاطر سنگ فروشی که مرا به تو می رساند | استاد فردین خلعتبری
- از کوچه بگذر و به خیابان بریز ماه | همایون شجریان
رزرو خدمات اسپانسری و همکاری 🤝🏻
ایده پرداز و راوی
محمدعلی نامه ای | من رو در لینکدین دنبال کنید!
پادکست راوکده در شبکه های اجتماعی:
یوتیوب ⦁ تلگرام ⦁ اینستاگرام ⦁ لینکدین ⦁ توییتر
🌐 وب سایت رسمی: [ravkadeh.ir]
حمایت شما نه فقط یک کمک مالی، که نشانهای از اهمیت شما به محتوای راوکده است. با حامی بودن، شما به ما کمک میکنید که مسیر تولید محتوای باکیفیت و مستقل را همچنان ادامه دهیم.
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.