
نهم: تنباکو، بخش 2
دانستنیهای این اپیزود ۱
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
در خود شهر اصفهان، خیلی از ساکنین شهر که مقلدین آقا نجفی بودند، از قلیان قهوهخونه دست کشیدند، ولی حکم تحریمی که آقا نجفی داد، خارج از اصفهان خیلی جدی گرفته نشد، ایشون حوزهی اعتبارش فقط تو همون حد بود. اما این حکم تحریم، وقتی به گوش تهرانیا رسید، ماجرا را باز یه مرحله جلو برد. تا اینجای ماجرا، ما همون اول کار اعتراضهای خفیفی تو تهران داشتیم که عرض کردم منجر به هیچ شورشی نشد، صرفا تجار عریضه نوشتن و تمام شد. بعد دیگه شورشهای شیراز و، بعد تبریز و، بعد اصفهان را داشتیم، الان دیگه به اواخر پاییز داریم میرسیم. این موقع، علاوه بر این سه تا شهر یه شورشهایی تو مشهدم میشود، ولی جالبه که در شورشهای مشهد، حکومت محلی تونسته بود همراهی علمای خراسان را دیگه جلب کنه. هیچکدام از علمای مشهد حاضر به پیوستن به معترضین نشدهاند، برای همین جنبش مشهد نتونست تبدیل به یه جریان بزرگتری بشود. اینکه مشهد کنسولگری هم روسیه و هم انگلیس درش تاسیس شده بود، احتمال خطر جانی برای کارکنان اون کنسولگریها میرفت، ولی در کل این شورش هم سرکوب شد.
بخشها ۶۱
دربارهٔ این اپیزود
در این قسمت مروری میکنیم بر امتیازنامه تنباکو و روند گسترش اعتراضات علیه این امتیازنامه که در نهایت منجر به انحلال آن شد. کمی هم صحبت میکنم درباره عواقب اقتصادی و سیاسی انحلال این امتیازنامه در ایران.
نقل قولهای مستقیم این قسمت از این منابع بود:
- متن قرارداد امتیازنامه تنباکو از کتاب «معاهدات و قراردادهای دوره قاجاریه» به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد
- مقالات میرزا آقاخان کرمانی در نقد امتیازنامه تنباکو از روزنامه اختر چاپ استانبول
- اعلامیه بیامضا در تبریز علیه رژی، و نامه ناصرالدین شاه در جواب میرزای شیرازی، از «شورش بر امتیاز رژی» اثر فریدون آدمیت
- تلگراف میرزای شیرازی خطاب به شاه، تلگراف اصفهان درباره تحریم تنباکو از جانب آقانجفی، و نامه شاه به امینالسلطان برای لغو رژی از کتاب «اسناد سیاسی دوره قاجار» اثر ابراهیم صفایی
- تلگراف علمای تهران خطاب به میرزای شیرازی، تلگراف میرزای شیرازی در پاسخ آنها، و اعلامیه بیامضا در تهدید بعد از شورش 14 دی، از کتاب «تاریخ دخانیه» اثر شیخ حسن کربلایی، به کوشش رسول جعفریان
- نامه شاه خطاب به میرزا حسن آشتیانی از کتاب «تاریخ بیداری ایرانیان» اثر ناظم الاسلام کرمانی، به کوشش علیاکبر سعیدی سیرجانی
- شرح شورش روز 14 دی و متن اعلامیه ارنستین در لغو رژی از کتاب «روزنامه خاطرات» اثر محمدحسن خان اعتمادالسلطنه
- نامه میرزا آقاخان کرمانی به ملکم خان از کتاب «نامههای تبعید» به کوشش هما ناطق و محمد فیروز
- عریضه خطاب به میرزای شیرازی از روزنامه قانون، چاپ لندن
منابع برای مطالعه بیشتر:
- شورش بر امتیازنامه رژی: تحلیل سیاسی، از فریدون آدمیت
- بازرگانان در دادوستد با بانک شاهی و رژی تنباکو، از هما ناطق
- تاریخ دخانیه، از شیخ حسن کربلایی به کوشش رسول جعفریان
- Russia and Britain in Persia: Imperial Ambitions in Qajar Iran, by Firuz Kazemzadeh
- Religion and Rebellion in Iran: The Tobacco Protest of 1891-1892, by Nikki R. Keddie
لینک برای پشتیبانی مالی دلاری: