
دهم: روسیه
دانستنیهای این اپیزود ۲
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
تو همین دههی آخر قرن نوزده یک جهش بزرگی برمیدارد برای اینکه این عقبماندگی صنعتی را جبران کنه، چهرهای که معمولا به عنوان پدر رشد اقتصاد روسیه معرفی میکنند، فردی بود به نام آقای سرگی ویته، این آقای ویته واقعا آدم عجیب و جالبی هم بود، یک فرد کاملا غیر سیاسی بود، علاقه خاصی به جریانهای چپ یا راست نداشت، عملگراترین و مهندسصفتترین چهره در سیاست روسیهی اون زمان بود. برخلاف باقی سیاستمداران بزرگ روسی که همه از اشرافزادگان بودند، ایشون از یه خانوادهی معمولی میآمد، در سالهای ابتدای زندگی حرفهاش تو صنعت راهآهن مشاغل مختلفی داشت، آرامآرام رسید به مقامهای مدیریتی در ادارهی راهآهن، بعد در هزار و هشتصد و هشتاد و نه، ایشون شد مدیر کل ادارهی راهآهن روسیه که زیر دست وزارت دارایی کار میکرد، همینطوری در برنامهی احداث و گسترش شبکهی راهآهن کل روسیه هم کار کرد و جلو رفت تا سه سال بعد، تزار بهش مقام وزارت دارایی را داد، از اونجا به بعد ویته شد مسئول کل سیاستهای رشد اقتصادی روسیه.
جنگ ژاپن و روسیه در حقیقت دعوایی دوطرفهی استعماری بود سر یک کشور سوم که همان کره بود، هر دو طرف ادعای قلمروی استعماری خودشون را داشتند. اما در ذهن بسیاری از آدمهایی که اون زمان به قضیه نگاه کردهاند، این یه دعوایی بود بین استعمار اروپا و یه کشور کوچک و ضعیف آسیایی که برای اولین بار تونسته یک ابرقدرت اروپایی را شکست بده، یعنی در ذهنیت ایرانیهای اون زمان موضوع ژاپن یه موضوع استعماری به نظر نمیآمد. خبر این جنگ یه چیز شبیه معجزه بود، در افکار عمومی نهتنها ایران، بلکه تمام جوامع آسیایی، اینکه بالاخره طلسم قدرت نظامی اروپا شکسته شد، بعد از چند قرن که اروپا قدم به قدم کل کشورهای آسیایی را به اشکال مختلف تسلیم و تسخیر کرده بود، انگار که این خبر پیروزی ژاپن، امکان یکجور آیندهی متفاوت را برای این کشورها ترسیم کرد، گفتم که فقط هم متعلق به ایران نبود. یه مثال ساده میخواهم برای شما بزنم از واکنشی که اون زمان در بین قشر تحصیلکردهی هندی به پیروزی ژاپن داده شد. آقای جواهرلعل نهرو، که اولین نخستوزیر هند بعد از استقلال بود، یه کتاب معروفی داره سالهاست به فارسی هم ترجمهشده به نام نگاهی به تاریخ جهان.
بخشها ۴۵
دربارهٔ این اپیزود
در این قسمت درباره تاریخ وقایع ابتدای قرن بیستم در روسیه و تاثیر آنها بر شرایط ایران در آستانه انقلاب مشروطه صحبت میکنیم. همینطور مروری هم میکنیم بر روشنفکران ایرانی ساکن روسیه و آثارشان.
نقل قولهای مستقیم از این منابع بود:
- واکنش جواهر لعل نهرو به پیروزی ژاپن بر روسیه، از کتاب «نگاهی به تاریخ جهان»، جلد 2 اثر نهرو، ترجمه محمود تفضلی
- تحلیل پیروزی ژاپن بر روسیه و مقایسه با ایران، از روزنامه حبلالمتین چاپ کلکته
- قصیده درباره پیروزی ژاپن اثر ادیبالممالک فراهانی، از کتاب دیوان ادیب تصحیح وحید دستگردی
- خاطرات شیخ محسن نجمآبادی از آشنایی با حیدر خان عمواوغلی، از کتاب «حیدرخان عمواوغلی» اثر اسماعیل رایین
- خاطرات یپرمخان از فتح رشت از کتاب «از انزلی تا تهران: یادداشتهای خصوصی یپرم خان مجاهد ارمنی»
- نقد فتحعلی خان آخوندزاده بر کتاب مستشارالدوله، از کتاب «یک کلمه» به کوشش باقر مومنی
- گزیده داستان تخیلی وزیر مظفرالدین شاه از کتاب «مسالک المحسنین» اثر عبدالرحیم طالبوف
- تعریف آزادی و نقد سلطنت مطلقه از کتاب «کتاب احمد جلد 3 یا مسائل الحیات» اثر عبدالرحیم طالبوف
منابع برای مطالعه بیشتر:
- حیدرخان عمواوغلی، از اسماعیل رائین
- اندیشههای میرزافتحعلی آخوندزاده، از فریدون آدمیت
- اندیشههای طالبوف تبریزی، از فریدون آدمیت
- رهبران مشروطه، از ابراهیم صفایی (2 جلد)
- کتاب احمد، از عبدالرحیم طالبوف، به کوشش باقر مومنی
- از انزلی تا تهران: یادداشتهای خصوصی یپرمخان مجاهد ارمنی، یپرم خان، با مقدمه محمدحسین صدیق
- The Revolution of 1905: A Short History, by Abraham Ascher
- Armenians and the Iranian Constitutional Revolution, Houri Berberian
- Thou Shalt Kill: Revolutionary Terrorism in Russia, by Anna Geifman
- Russo-Japanese War and its Shaping of the Twentieth Century, by Frank Jacob
لینک فرم آنلاین برای سوالات شنوندگان (این فرم فقط تا 14 شهریور 1403 فعال است):
https://forms.gle/BkMa65fQW2E87Atc6
لینک برای پشتیبانی مالی دلاری: