
هشتاد و چهار - تاریخ دستمال کاغذی
دانستنیهای این اپیزود ۲
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
برای این کار از ترکیب دو نوع چوب استفاده میشه، چوبهای سخت مثل اکالیپتوس که اینا الیاف کوتاهتری دارند، نرمی و لطافت میدن، و چوبهای نرم مثل کاج که الیاف بلندتری دارند، و اسکلت کاغذ رو نگه میدارن، استحکام میدن بهش. ما باید با این نسبت الیاف بلند و کوتاه بازی کنیم تا برسیم به یه کاغذ خوب. اگه فقط الیاف بلند داشته باشیم، دستمالمون خیلی سفت میشه، مثل کاغذ معمولی میشه. اگه فقط الیاف کوتاه داشته باشیم، دیگه زیادی نرم و حساس میشه، زود متلاشی میشه. پس ما اول کار باید به یه فرمولی برسیم که چه نسبتی از چه چوبی استفاده کنیم. یه فرق عمدهی دستمالکاغذی و کاغذ هم همین نسبت الیافه؛ برای دستمالکاغذی اکثریت با الیاف کوتاهیه که نرمترن و این ساختار نرم و پارچهای رو بهش میدن. این نسبت الیاف که مشخص شد، میایم چوبها رو اول خرد میکنیم و تبدیلشون میکنیم به چیپس چوب. بعد این چیپس چوب رو باید ازش الیاف رو بکشیم بیرون؛ الیاف رو میکشیم بیرون با از بین بردن لیگنین. لیگنین چیه؟ یه جور چسب طبیعیه که الیاف سلولوزی رو کنار همدیگه نگه میداره و تبدیلشون میکنه به چوب.
یه اتفاق مهمی میافته که کاغذ از اون وسیلهی ارزشمند و کمیاب میشه یه چیز دمدستی. چه اتفاقی میافته؟ انقلاب صنعتی. قرن هجده و اوایل قرن نوزده، انقلاب صنعتی از بریتانیا شروع میشه و بعد به بقیهی اروپا و آمریکا سرایت میکنه. کارهای دستی رو دیگه داشت ماشین انجام میداد، و این زیرساخت به هر صنعتی میتونست کمک کنه، و کاغذسازی هم از این واحده مستثنی نبود. دیگه واسه تولید کاغذ نمیاومدن دستی خمیر کاغذ درست کنن، ماشینهای کاغذسازی درست شدن، پروسهی تولید کاغذ مکانیزه شد و دیگه میشد یه رول بزرگ کاغذ درست کرد. و این باعث چی شد؟ دمدستی شدن کاغذ. دیگه کاغذ شد یه کالای عمومی، هرجا رو نگاه میکردی کاغذ میدیدی، دورت پر بود از روزنامه و مجله و پوستر و کتاب و تبلیغ. در نتیجه، یه چیز جدید توی زندگی آدمها پیدا شد: کاغذ باطله. همین کاغذی که تا چند وقت پیش ارزشمندتر از ابریشم بود، حالا انقدر ازش زیاد داشتیم که خودش شده بود مشکلمون. و این میشه که یه سری آدمها به فکرشون میرسه که این کاغذ باطلهها رو میتونیم برای تمیزکاری ازشون استفاده بکنیم، مخصوصا برای تمیز کردن خودمون بعد از دستشویی؛ هم هزینه نداره، هم یهبار مصرفه. این میشه که کمکم یه سیستمی میافته توی اروپا و آمریکا، که این کاتالوگهای رایگان تبلیغاتی رو میرفتن میذاشتن توی دستشوییهاشون و هر بار میرفتن دستشویی یه برگ میکندن و باهاش خودشون رو تمیز میکردن. کمکم این عادت انقدر جا میافته که خود ناشرا هم شروع میکنن استقبال کردن ازش، گوشههای بالای کاتالوگشون رو سوراخ میکنن که بشه با میخ زدش به دیوار دستشویی. یه کم که میگذره، یه ایده میاد تو ذهنشون؛ که اگه مردم دارن از کاغذهای کاتالوگها و روزنامهها برای تمیز کردن خودشون استفاده میکنن، ما چرا نیایم یه کاغذ مخصوصی بسازیم که مال همین کار باشه، نرمتر باشه، روش جوهر نباشه. یکی از این آدمهایی که این ایده رسید به ذهنشون، یه مرد نیویورکی بود به اسم جوزف گایتی. این آقا میاد اواسط قرن نوزدهم، یه محصولی میده به بازار، و اسمش رو میذاره کاغذ دارویی توالت. این آقای گایتی اومد مستقیما این محصول رو به عنوان یه محصول دارویی برای تمیز کردن بعد از دستشویی معرفی کرد؛ گفت این کاغذه، مواد دارویی خاص داره روش و از هموروید و بواسیر جلوگیری میکنه. اما با وجود اینکه ایده خیلی ناب و جدید بود، استقبالی ازش نشد. مردم میگفتن ما این کاغذهای باطله و کاتالوگا رو مجانی داریم میگیریم، چرا بیایم پول بدیم برای همچین چیزی؟ و از یه طرف دیگه مسئلهی شرم هم بود؛ چون این محصول صراحتا داشت به عنوان کاغذ توالت استفاده میشد، آدما روشون نمیشد برن مغازه بخرن همچین چیزی رو.
بخشها ۱۸
دربارهٔ این اپیزود
گردآوری و روایت: ارشیا عطاری
تدوین: طنین خاکسا
موسیقی تیتراژ: مودی موسوی (اینستاگرام | توییتر)
طراح گرافیک: تارا نباتیان
اسپانسر: پاپیا
اینستاگرام چیزکست | توییتر چیزکست | تلگرام چیزکست
ارتباط مستقیم: [email protected]