
پادشاهی اشکانیان : طولانیترین سلسله پادشاهی در تاریخ ایران
دانستنیهای این اپیزود ۱۶
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
تیرداد اول اشکانیان شهری تاسیس کرد به اسم دارا. شهر دارا را هم امروزه داریم که به اون درگز گفته میشود. طبق روایات این شهر به دست تیرداد اشکانی تاسیس شد. شهر دارا را تاسیس کرد و اونجا را پایتخت خودش کرد. مگه اشکانیان شهر قدرتمند و پویای صد دروازهی همون دامغان را نداشتند؟ پس چرا دوباره یک شهری تاسیس کردند و شهر جدید را پایتخت کردند؟ در واقع این حرکت تیرداد هم حرکت بسیار خوبی بود. شهر صد دروازه یک شهر یونانی بود و یونانیها زیاد در اونجا رفت و آمد میکردند. احتمال داشت که این شهر برای دولت تازه تاسیس اشکانیان مزاحمتهایی ایجاد کند و قدرت این دولت را به مرور ازش بگیره، به همین دلیل پایتخت را تغییر داد. یه دلیل دیگه این بود که قدرت نظامی که شهر دارا داشت و موقعیت استراتژیکی که این شهر داشت، صد دروازه نداشت، به همین دلیل شهر جدید دارا را به عنوان پایتخت خودشون در نظر گرفتند.
مهرداد سوم مدتی را در سوریه ماند، با سرداران رومی هم مذاکراتی کرد، اما این مذاکرات و این ماندنها راه به جایی نبود، سوریه براش منطقهی چندان جالبی نبود و به اهدافش نرسید، بعد از یه مدتی، سوریه را ترک کرد. این بار مهرداد سوم به بابل رفت، در اونجا قبایل جنگی عرب وجود داشتند. خودش هم یک تعداد نیروی نظامی داشت. نیروهای نظامی خودش را با قبایل عرب متحد کرد و یک سپاه تشکیل داد. با این نیروهای نظامی تصمیم گرفت به اشکانیان حمله کنه و تاج و تخت را از برادرش ارد دوم پس بگیره. ارد تمام داستان را فهمیده بود. ارد هم نیروهای خودش را منسجم کرد و به جنگ با برادرش رفت. دو برادر در سال پنجاه و پنج پیش از میلاد با هم دیگه جنگ خونینی داشتند. جنگ بسیار سختی بین این دو شکل گرفت. در جریان این جنگ باز هم مهرداد سوم شکست خورد. این بار دیگه ارد به برادر بزرگتر رحم نکرد و دستور داد مهرداد را بکشن. در همون سال پنجاه و پنج پیش از میلاد، مهرداد سوم کشته شد و ارد دوم بدون هیچ مزاحمتی بر تخت سلطنت نشست. این جنگ اولین جنگ درونخاندانی در پادشاهی اشکانیان بود.
در عهد قدیم منطقهای بود که ما امروزه اون را با نام خراسان بزرگ میشناسیم. داریوش اول هخامنشی در کتیبههای بیستون، تخت جمشید و نقش رستم، اسم اون را پرثوه گذاشته بود. همچنین نویسندگان و تاریخنگاران یونانی از نام پارسوایا و نویسندگان قرون اسلامی از نام اشکانی استفاده میکردند، اما منطقهی اشکانیان کجا بود و جغرافیای اشکانیان چه محدودهای را تشکیل میداد؟ از جنوب شرقی دریای کاسپین، منطقهی باریکی به طرف شرق امتداد دارد. این منطقه از طرف شمال و جنوب بین کویرها و بیابانهای بیآب و علف واقعشده. اینکه چرا بهش میگیم منطقهی باریک، به دلیل اینه که نسبت به کویرهای اطراف، طول و عرضش خیلی کمه. چون طول این صفحه از غرب به شرق تا رود هریرود، پونصد و چهارده کیلومتر، و از شمال به جنوب تا کویر، سیصد و بیست و دو کیلومتره. هریرود هم یک رودیه در افغانستان که از مرز مشترک ایران و افغانستان میگذره، بعد از پیوستن به کشفرود خراسان ایران با نام رود تجن، وارد شنزارهای کشور ترکمنستان میشود و به بیابانهای قرهقوم منتهی میشود.
سرنا به یارانش گفت سلاحشون را پایین بذارند و زه کمانشون را باز کنند تا نشان بدهند که به قصد جنگ نیامدند و کراسوس بهتره هر چه زودتر خودش را تسلیم کنه، نیروهاش هم عقبنشینی کنند و میانرودان را به ایران واگذار کنند. سرنا فرستادهی کراسوس را دستگیر کرد و خودش به همراه قشونش به سوی رومیها حرکت کرد. همین که به کراسوس رسید گفت: عجب، سردار رومی پیادست و ما سواره. اینو گفت و دستور داد اسبی برای کراسوس بیارند. کراسوس جواب داد: این حال ما نه تقصیر شماست و نه تقصیر من. هر کدام از ما موافق عادت کشورش رفتار کرده. گفت: از این زمان به بعد بین ارد، پادشاه ایران و رومیها عهد و پیمان دوستی و برادری منعقد میشود، ولی شرایط این پیماننامه بایستی در کنار میانرودان معین بشود، چرا که شما رومیها شرایط قراردادی را که میبندید همیشه فراموش میکنید؟ کراسوس و سایر سرداران رومی در مقابل سرنا و یارانش به زانو درآمده بودند. سرنا دستور داد برای کراسوس یک اسبی بیارند و اون را سوار بر اسب به سمت اردوگاه خودش ببرند.
فرهاد چهارم که این اشغالگری را نمیتوانست تحمل کند به نیروهاش آمادهباش داد و دستور داد هر چه سریعتر، ارمنستان و ماد را دوباره از دست رومیها خارج کنند. سپاهیان اشکانی به راه افتادند. در منطقهی ماد درگیریهای شدیدی بین نیروهای مارک آنتوان و نیروهای فرهاد چهارم درگرفت. خونهای بسیار زیادی ریخته شد. اما اشکانیان هر کاری میکردند نمیتوانستند منطقهی ماد را از چنگال رومیها خارج کنند. مدام پیشرویهایی میکردند، اما مناطق تصرف شده دوباره میافتاد به دست رومیها. اونها با سد مقاوم رومیها روبرو شده بودند، رومیها هیچ رقم نمیخواستند ماد و ارمنستان را از دست بدهند، شدیدا مقاومت میکردند. اما از اون طرف فرهاد چهارم هم بیخیال نشده بود، مدام نیرو میفرستاد، مدام جنگ میکرد که رومیها این را بدونند که اون مناطق براشون جایگاه امنی نیست و آرامش نداشته باشند، تا در نهایت اونجا را یک روزی ترک کنند. اما این نبردها ادامه داشت و اشکانیان به موفقیت خاصی دست پیدا نمیکردند. سد نیروهای رومی همچنان مقاوم و مستحکم بود. اما در همین دوران، یک اتفاقی در داخل خاک امپراتوری روم افتاد. در همین دوران قیصر روم آگوستوس اختلاف شدیدی با مارک آنتوان پیدا کرد. به قدری این اختلاف شدت پیدا کرد که هوش و حواس مارک آنتوان رفت به داخل خود امپراتوری روم و دیگر زیاد نمیتوانست با نیروهاش تمرکزی بر روی ارمنستان و ماد داشته باشد. در نهایت مارک آنتوان و تعداد زیادی از نیروهاش ماد و ارمنستان را ترک کردند و به امپراتوری روم برگشتند. فرهاد چهارم از همین فرصت نهایت استفاده را کرد و با یک یورش خیرهکننده شکست بسیار سنگینی بر نیروهای رومی در منطقهی ماد وارد کرد. نیروهای روم شکست سنگینی را تحمل کردند و تعداد زیادی از آنها کشته شدند. فرهاد چهارم به هیچکدام از نیروهای رومی در منطقهی ماد رحم نکرد. هر کدام از آنها را که پیدا میکرد میکشتند. در نهایت خیلی از رومیها تسلیم شدند و اسیر اشکانیان شدند. منطقهی ماد با قدرت کامل به دست نیروهای اشکانی افتاد.
فرهاد دوم، اولین هدفش این بود که سوریه را به دست بیاورد، همچنان دمتریوس را هم در اسارت خودش داشت، و مثل یک اسیر با دمتریوس رفتار نمیکرد، اما دمتریوس نمیتوانست سایهی سنگین اشکانیان را بالای سرش داشته باشد. دمتریوس به دنبال این بود که از چنگ این اسارت خارج شود، خودش را به سوریه برساند و در آنجا تاجگذاری کند، یک پادشاه مستقل شود. به همین دلیل با روشهای خیلی سخت و پیچیدهای، تونست یک پیامی را به سمت سوریه بفرستد، پیامی برای یکی از یاران وفادارش، فردی به اسم کالیماندر. کالیماندر از فرماندهان سپاه سلوکیان بود و از یاران وفادار دمتریوس. پیام را که دریافت کرد خیلی سریع سپاه خودش را مجهز کرد و به سمت ایران به راه افتادند. از صحراهای سوزان گذشتند و وارد قلمرو اشکانیان شدند. اما به محض اینکه پاشون به قلمرو اشکانیان رسید توسط نیروهای فرهاد دوم، شناسایی شدند. نیروهای فرهاد دوم اینها را خلع سلاح کردند و همشون را اسیر کردند. اما همانند دمتریوس با این افراد هم رفتار خوبی داشتند، مثل یک اسیر جنگی باهاشون رفتار نمیکردند. حتی به آنها گفته میشود لباسهای نو دادند، و به آنها حتی پاداش دادند، تا بتوانند اینها را مطیع خودشون کنند. ولی دمتریوس همچنان به دنبال فرار بود. اما در اینجای کار، فرهاد دوم تونسته بود یکی از توطئههای دمتریوس را خنثی کند. فرهاد دوم زنگ خطر براش به صدا درآمده بود. این را فهمیده بود که دمتریوس چندان دلش با اشکانیان یکی نیست. دیر یا زود مشکلی برای دربار ایجاد میکند. چی کار کرد؟ دمتریوس را به گرگان منتقل کرد چون گرگان از منطقهی سوریه فاصله داشت. او را به گرگان فرستاد همسر و فرزندان دمتریوس هم در گرگان بودند. تا بره در کنار خانوادهاش و از اون طرف بتونه نظارت بیشتری روی دمتریوس داشته باشد، تعداد نگهبانان دمتریوس را هم بیشتر کرده بود.
اما فرهاد دوم که پادشاه مقتدری بود و به دنبال این بود که رویای پدرش، یعنی تسخیر سوریه را به حقیقت تبدیل کنه، در یک جنگ داخلی جانش را از دست داد، اون هم در دورانی که اشکانیان در اوج قدرت بودند و تونسته بودند شکست سنگینی بر یونانیان وارد کنند، بابل را هم از آنها پس گرفته بودند، ولی این روند پیشرفت ادامه پیدا نکرد، چرا که فرهاد دوم در جریان همون جنگ کشته شد. اینکه فرهاد دوم فرزند پسری داشت یا نداشت، منابع چیزهای متفاوتی میگن، خیلیها اعتقاد دارند که فرهاد دوم فرزند پسر نداشت، یه تعدادم مینویسند فرزند پسر کوچکی داشت که قابلیت پادشاهی و جانشینی را نداشت. هرچی که بود وقتیکه فرهاد دوم از دنیا رفت، عموش جانشینش شد. فرهاد دوم نه سال سلطنت کرد و در سال صد و بیست و هفت پیش از میلاد از دنیا رفت. عموی فرهاد دوم، اردوان دوم بود.
مارک آنتوان بیخیال اشکانیان نشده بود. اون این شکست را یک تحقیر میدونست، برای شکست نیامده بود. تا همین جای کار واسهی حمله به ایران هزینهی زیادی کرده بود و روی خیلیها حساب کرده بود. درسته که امپراتوری روم توسط سه مرد قدرتمند داشت اداره میشد، اما این سه مرد قدرتمند با همدیگه اختلافات زیادی داشتند، یه جورایی رقیب همدیگه به حساب میآمدند. این سه مرد به دنبال این بودند که یک کار بزرگی انجام بدند و نسبت به دو تا رقیب دیگر برتری پیدا کنند، هر کدام به دنبال قدرت فردی خودشون هم میگشتند. مارکانتوان تمام توانش را روی ایران گذاشته بود. دنبال این بود که هم انتقام نبرد حران را بگیره و هم اگر بتونه امپراتوری اشکانیان را، ضمیمهی امپراتوری روم کنه، بدون شک دو رقیب دیگه کوتاه میآیند و در مقابلش سکوت میکنند. اون وقت مرد اول و آخر قدرت در امپراتوری روم، کسی نمیشود جز مارکانتوان. مارکانتوان دوباره نیروهای خودش را تجهیز کرد. یک سپاه قدرتمند با تعداد بسیار زیادی سرباز، چه سواره و چه پیاده، خودش را آمادهی موج دوم حمله به سمت ایران کرد. این بار مارکانتوان مستقیما به سمت ارمنستان یورش برد، هیچ مذاکرهای هم با پادشاه ارمنستان نکرد، حس میکرد که در نبرد قبلی، پادشاه ارمنستان بهش خیانت کرده. مارکانتوان در جریان یک جنگی، ارمنستان را در اختیار گرفت. یورش بعدی مارکانتوان به سمت منطقهی ماد بود. در منطقهی ماد با سپاهیان اشکانی درگیر شد و شکست سنگینی بر اشکانیان وارد کرد، و مارکانتوان تونست منطقهی ماد را هم تصرف کند. بعد از اون دستور داد که نیروهاش با هر زر و زوری که شده، ارمنستان و منطقهی ماد را حفظ کنند و نگذارند دوباره به دست اشکانیان بیفته.
در نتیجهی همین زد و خوردها، سپاهیان اشکانی تلفات زیادی دیدند ولی تا آخرین قطرهی خونشان داشتند در مقابل امپراتوری روم مقاومت میکردند. ولی معلوم بود که این جنگ به نتیجهی دلخواه نمیرسه و در نهایت شاید اشکانیها شکست بخورند. در نهایت هم اردوان پذیرفت که با تیبریوس وارد مذاکره بشه. این بار نوبت اردوان بود که در مقابل رومیها سر خم کند و شرایط آنها را بپذیره. پیمان عهد و دوستی بین ایرانیان و رومیان امضا شد و اردوان پذیرفت کاری به ارمنستان نداشته باشه. نیروهای ایرانی ارمنستان را ترک کردند و ارمنستان در اختیار امپراتوری روم قرار گرفت. اما ایران دچار مشکل شد و یک قیام گستردهای در اونجا شکل گرفت. در اون دوران اکثر مردمانی که در نواحی غربی ایران زندگی میکردند از یهودیان بودند، پیروان آیین یهود بودند، تعدادشون هم زیاد بودند. این یهودیان علیه حکومت اردوان قیام کردند، قیامی که خیلی گسترده شد و اردوان هم نمیتوانست این قیام را جمع و جور کند. این قیام گسترش پیدا کرد، مشکلات خیلی زیاد شد، مدتی طول کشید و در نهایت خاتمه پیدا کرد. درست است که این قیام تمامشده بود، اما همین قیام جایگاه اردوان را بسیار ضعیف و متزلزل کرد. آخرین اقدام اردوان پیش از مرگش، سرکوب یک شورش داخلی در منطقهی سلوکیه بود. این شورش را سرکوب کرد و بعد هم اوضاع و احوال ایران تا حدودی ثبات پیدا کرد. در نهایت هم در سال چهل و شش میلادی از دنیا رفت. بعد از مرگ اردوان، بین دو پسرش، گودرز و بردان، جنگهایی بر سر تاج و تخت شکل گرفت. در جریان این درگیریها، بردان کشته شد و هرج و مرج در کشور به اوج رسید. گودرز هم بعد از مدتی بر اثر مرگ طبیعی از دنیا رفت. بعد از گودرز قرار بود فرزند ونون، که همچون پدرش در تبعید و نزد رومیها زندگی میکرد، پادشاه ایران بشه. اما با یک توطئه این اتفاق نیفتاد. در نهایت والی منطقه کردستان در ماد، فردی به نام ونون دوم، بیست و یکمین پادشاه اشکانیان شد. تا اونجا پیش رفتیم که ونون بیست و یکمین پادشاه اشکانیان شد، طبق سکههایی که به دست آمده، ونون از سال پنجاه و یک تا سال پنجاه و دو میلادی سلطنت کرد، بعد از یک سال هم از دنیا رفت. بعد از ونون، فرزندش بلاش اول، بیست و دومین پادشاه اشکانی شد. بلاش با رضایت کامل دو برادرش، یعنی تیرداد و پاکور، تاجگذاری کرد. شرایط در ابتدای پادشاهی بلاش تعریف چندانی نداشت.
کراسوس با سایر سرداران تفاوت داشت، سودای گسترش قلمروش را داشت، دوست داشت حکومتهای باستانی سلوکیان را زنده کند، خودشم که حکمران سوریه بود، گفت بریم شهرهای اطراف سوریه را فتح کنیم، که بهش منطقه سلوکیه گفته میشد، از اون طرف بریم حکومت اشکانیان را فتح کنیم و ضمیمهی قلمرومان کنیم، بعد هم بریم هندوستان را فتح کنیم و حکومت دوران اسکندر را میتوانیم زنده کنیم، یک چنین تفکری داشت. کراسوس به نیروهاش دستور داد که از سوریه خارج بشن و به سمت شهرهای سلوکیه برن، شهرهایی که در قلمرو حکومت اشکانیان بود، گفت به اونجا برید یه سرگوشی آب بدید، ببینید اوضاع احوال چطوره، یه اطلاعاتی از این حکومت به دست میآوریم، اگر خبری نبود همون مناطق را حفظ کنید و نیروها در همون جا اتراق کنند. خود کراسوس هم در این لشکرکشی همراه نیروهای رومی بود. به سمت این مناطق حرکت کردند، چند تا شهر را هم در اختیار گرفتند، و بعد از یه مدتی کراسوس و نیروهایش دوباره به سوریه برگشتند. این بار دیگه قصد داشتند به قلب نیروهای اشکانی بزنند و حکومت اشکانیان را کلا فتح کنند. کراسوس در سوریه جلسهای با بزرگان جمهوری روم برقرار کرد.
کراسوس همچنان تمایلی به تسلیم شدن نداشت. ولی یارانش دیگه نمیتوانستند بجنگن. بین سربازانش درگیری پیش اومد. سربازان با همدیگر درگیر شدند و به کراسوس فشار میآوردند. گفتند تو فرمانده مایی، هر چه زودتر خودت را تسلیم کن و ما را به کشتن نده. کراسوس وقتی وضعیت را اینطور دید، برای سربازانش سخنرانی کرد. گفت در آینده در تاریخ بنویسید: من قصد تسلیم شدن نداشتم ولی به قدری شما ترسو و بزدلید که من را در دهان دشمن میخواید بندازید. و برای سپاه این چنینی هیچ ارزشی قائل نیستم. ولی سربازان همچنان به کراسوس اصرار میکردند که خودش را تسلیم کند. به کراسوس گفته بودند که نیروهای اشکانی سلاحهایشان را زمین گذاشتند، قصد کشتن ما را ندارند، اگر تسلیم بشی و با آنها وارد مذاکره بشی دیگه خونی ریخته نمیشود، ما جنگ را تا همین الان باختیم. کراسوس تصمیم گرفت یکی از یارانش را به سمت سورنا بفرسته تا شرایط مذاکره را بررسی کنند.
آنتیخوس چهارم در اینجای کار به سمت شرق متمایل شد. به طرف منطقه خوزستان رفت که آن زمان بهش الیمایس گفته میشد. منطقه خوزستان هم بسیار مهم بود و معابد مذهبی و گنجینههای زیادی داشت. قصد داشت با غارت گنجینههای خوزستان، اوضاع احوال خودش را سر و سامان بدهد، تمامی آن خللهای مالی که به دست آورده بود، آن ضربههایی که در طی این جنگ خورده بود، از طریق معابد و گنجینههای خوزستان، دوباره آنها را برگردونه، یه سر و سامونی به ارتشش و همچنین دربارش بده. به سمت خوزستان حرکت کردند، اما در آنجا با مقاومت مردمی روبرو شدند. این مقاومت مردمی هم کارساز بود و آنتیخوس چهارم نتوانست پیروزی خاصی در خوزستان به دست بیاورد. چهار سال هم آنجا جنگید، آن جنگها هم نتیجه نداد. در نهایت تا سال صد و شصت و هشت پیش از میلاد، آنتیخوس چهارم بیمار شد و بر اثر همین بیماری جانش را از دست داد.
بلاش سوم تصمیم گرفت مماشات با رومیها را کنار بگذارد و سر فرصت یک گوشمالی حسابی به این رومیها بدهد. او خودش را برای جنگ با رومیها آماده کرد، اما منتظر فرصت مناسب برای حمله بود. آنتونیوس امپراتور روم هم متوجه این رفتارها شده بود، او هم با ارسال نامه از بلاش سوم خواست که به عواقب جنگ فکر کند. بلاش هم برای مدتی جنگ را به تعویق انداخت. در تاریخ غرب از آنتونیوس به عنوان یک پادشاه خوب و کاردان یاد میکنند. زمانی که آنتونیوس از دنیا رفت، امپراتوری روم به دست دو فرزندخواندهاش افتاد. افرادی به نامهای مارکوس اورلیوس و لوسیوس. در سال صد و شصت و یک میلادی، بلاش سوم قصد داشت نقشهی جنگ را عملی کند. حمله به خاک روم ریسک بزرگی بود. نیروهای اشکانی، آن قدری قدرتمند نبودند و ممکن بود شکست سختی بخورند. بلاش سوم، تخت زرین پادشاهان اشکانی را بهانهی جنگ کرد که چرا این تخت را پس نمیفرستید، قبلا شده و باید میدادید، حالا که ندادید ما باید با شما بجنگیم. همین بهانهی ساده آغازگر یک جنگ دیگر بین روم و اشکانی شد.
اولین حمله توسط نیروهای گرجستانی از منطقهی قفقاز شکل گرفت. نیروهای گرجستانی وارد ارمنستان شدند و در اونجا با نیروهای اشکانی درگیر شدند. نتیجهی این جنگ پیروزی نیروهای گرجستانی بود و در جریان همین جنگ ارد، فرزند اردوان، جونش را از دست داد. نیروهای اشکانی ناچار شدند خاک ارمنستان را ترک کنند و ارمنستان توسط گرجستانیها به دست امپراتوری روم افتاد. حملهی دوم از ناحیهی غربی آغاز شد، اما این بار اردوان با نیروهای قدرتمندش به سمت غرب حرکت کردند تا در مقابل رومیها مقاومت کند. تیبریوس خیلی به تاریخ آگاه بود. به خوبی میدونست که اشکانیان در دشتهای باز دست به نبردهای پارتیزانی میزنند و میتوانند سپاهیان بیشمار را شکست بدند. به همین دلیل تصمیم گرفت که باز هم یک سیاست پیچیده را اتخاذ کنه. تیبریوس در دربار اشکانیان نفوذ داشت و تعداد زیادی از شاهزادگان و بزرگان اشکانی همپیمان تیبریوس بودند. رابطهی نزدیکی با تیبریوس داشتند. تیبریوس هزینهی سنگینی کرد کلی طلا و جواهر و کالای گرانبها برای این شاهزادگان و بزرگان اشکانی فرستاد. و از آنها خواست که در جنگ پیشِ رو، از اردوان حمایت نکنند. سیاستی که نتیجه داد و این شاهزادگان هیچگونه حمایتی از اردوان نکردند. در نتیجهی همین زد و خوردها، سپاهیان اشکانی تلفات زیادی دیدند ولی تا آخرین قطرهی خونشان داشتند در مقابل امپراتوری روم مقاومت میکردند.
جنگ حران در تاریخ ایران بیهمتا است، چرا که نخستین بار بود ایرانیها با رومیهای جهانگیر میجنگیدند و تونستند پیروز این نبرد حیثیتی بشند. اما اگر ایرانیها در این نبرد شکست میخوردند دیگه نمیتونستند جلوی رومیها را بگیرند، و ایران به کلی زیر یوغ و سلطهی بیگانگان میرفت. در واقع اشکانیان، سه کار بزرگ برای ایران انجام دادند. یکی اینکه سلوکیان را از ایران بیرون کردند. دوم اینکه جلوی یورش مردمان شمالی که میخواستند به ایران هجوم بیارند را گرفتند. و سوم و مهمتر از همه، اینکه رومیها را در اون طرف فرات متوقف کردند و به آنها فهماندند برای کشورگشاییهایشان حدی قائل باشند. بعد از نبرد حران و شکست رومیها از سردار نامدار ایرانی یعنی سرنا همه چیز برای این امپراتوری قدرتمند تغییر کرد. اشکانیان برای تصرف منطقهی سوریه بخشهایی از خاک روم را هم در اختیار گرفتند. در اون دوران اشکانیان در اوج قدرت بودند، پادشاه اشکانی ارد دوم بود و نیروهای آماده به رزمی داشت. اما برعکس قضیه، در جمهوری روم شرایط اصلا تعریفی نداشت. نیروهای جمهوری روم بعد از شکست حران به شدت ضعیف شده بودند و اختلافات داخلی، در داخل جمهوری روم بیداد میکرد. خیلی از این سرداران به جون همدیگه افتاده بودند. کاسیوس فرمانروای منطقهی سوریه به خوبی این رو میدونست که اگر نیروهای اشکانی به سمت سوریه حرکت کنند، هیچ شانسی برای دفاع در مقابل نیروهای اشکانی نخواهد داشت. کاسیوس هیچ امیدی هم به دو سردار دیگر روم، یعنی ژولیوس سزار و پمپه نداشت. چون آنها هم درگیریهای خودشون را داشتند و به هیچ عنوان قرار نبود کمکی برای کاسیوس بفرستند. همین طور که در نبرد حران دیدیم، ارد دوم بعد از پیروزی سرنا در جنگ حران، سردار خودش سرنا را به قتل رسوند، چون ارد دوم احساس خطر میکرد، میدید که سرنا نزد سپاهیان ایران خیلی محبوب شده، احساس میکرد که شاید سرنا تاج و تخت پادشاهی را به دست بیاره، به همین دلیل سرنا را به قتل رسوند، سپاه اشکانی بر سر همین قضیه از سرداران نامدار تهی شده بود. ارد دوم، فرمانروایی لشگر اشکانیان را به دست فرزند ارشدش پاکور سپرد. اما از اونجایی که پاکور بسیار جوان و کمتجربه بود، یک مشاور هم در کنار پاکور گذاشت. این مشاور از یاران سرنا بود. سردار خبره و جنگ آزمودهای به نام اوساک.
در منطقهی باختر، دمتریوس پادشاهی میکرد، ولی دمتریوس و افکرادیت بر سر پادشاهی باختر با هم درگیر شده بودند، و هر کدام به دنبال تصرف این منطقه بودند، جنگهای زیادی هم در اون ناحیه شکل گرفت و در نهایت افکرادیت پیروز این نبرد شد، و هند و سیستان را به منطقهی باختر اضافه کرد. افکرادیت که پیروزمندانه داشت از هندوستان برمیگشت، به دام پسرش افتاد. فرزندش هم هوای تاج و تخت را داشت. فرزندش پدر را کشت. جنازهشم آنجا رها کرد. چرخهای عرابهی خودش را به خون پدر رنگین کرد. و این قضیه را یک موفقیت میدونست. تمامی درباریان و بزرگانی که در باختر بودند، اصلا از این کار خوششون نیامد، و این باعث شد که درگیریهای درونخانوادگی در منطقهی باختر به اوج برسه. تمامی اعضای خاندان سلطنتی و سایر بزرگان و نیروهای قدرت در منطقهی باختر به جون هم افتاده بودند، و همهی اینها باعث میشد که منطقهی باختر هم به سمت ضعف و سقوط پیش برود.
بخشها ۹۰
خلاصه
این قسمت تاریخ اشکانیان را از فروپاشی هخامنشیان و تقسیم قلمرو اسکندر مقدونی تا سقوط این سلسله روایت میکند. پارتها، قومی ایرانیتبار در شمال شرق که به گفته استرابون از قوم داهه سکایی بودند، به رهبری ارشک در حدود دویست و پنجاه سال پیش از میلاد از سلوکیان جدا شدند. روایتگر کمبود منابع درباره اشکانیان را به بیاعتنایی ساسانیان و مورخان یونانی و رومی نسبت میدهد. سپس پادشاهان پیدرپی مرور میشوند: تیرداد که حکومت را استوار کرد، اردوان یکم و نبردش با آنتیوخوس سوم، فریاپت محبوب، و مهرداد یکم که باختر، همدان، خوزستان و بابل را گرفت و مجلس مهستان را بنیان گذاشت. فرهاد دوم و اردوان دوم در جنگ با سکاها جان باختند و مهرداد بزرگ قلمرو را تا هیمالیا و ارمنستان گسترش داد. بخش مهم روایت به رویارویی با روم اختصاص دارد. در نبرد حران، سرنا با شیوه جنگ و گریز سپاه کراسوس را شکست داد و کراسوس و پسرش کشته شدند، اما ارد دوم از ترس محبوبیت سرنا او را کشت. پس از آن جنگهای فرهاد چهارم با مارک آنتوان، بازگرداندن پرچمهای رومی، نقش ملکه موزا و فرهادک، کشمکش همیشگی بر سر ارمنستان، تصرف تیسفون به دست تراژن و رومیان دیگر، و پیروزی اردوان پنجم بر ماکرینوس شرح داده میشود. روایتگر در پایان سقوط اشکانیان را نتیجه درگیریهای داخلی و قیام اردشیر بابکان با پشتیبانی موبدان زرتشتی میداند و مجلس مهستان و مقاومت در برابر روم را میراث آنان برمیشمارد.
- پارتها به رهبری ارشک از سلوکیان جدا شدند و نام اشکانیان از نام او گرفته شده است.
- به گفته روایتگر، ساسانیان و مورخان رومی و یونانی دلیل کمبود منابع درباره اشکانیان هستند.
- مهرداد یکم قلمرو را گسترش داد و با هماندیشی بزرگان مجلس مهستان را بنیان گذاشت.
- مهرداد بزرگ پس از شکست سکاها و یویچیها قلمرو اشکانیان را تا هیمالیا و ارمنستان گسترش داد.
- در نبرد حران، سرنا با جنگ و گریز و تیراندازی سواره سپاه کراسوس را شکست داد.
- ارمنستان در سراسر دوران اشکانی محور اصلی کشمکش و جنگهای پیاپی ایران و روم بود.
- اشکانیان در پی درگیریهای داخلی و قیام اردشیر بابکان با حمایت موبدان زرتشتی سقوط کردند.
- ارشک
- تیرداد
- مهرداد یکم
- مهرداد بزرگ
- فرهاد دوم
- فرهاد چهارم
- فرهادک
- سرنا
- کراسوس
- پوبلیوس
- آنتیوخوس سوم
- مارک آنتوان
- آگوستوس
- تراژن
- کاراکالا
- اردشیر بابکان
- استرابون
- اسکندر مقدونی
- مجلس مهستان
- سلوکیان
- پارت
- گرگان
- باختر
- همدان
- بابل
- تیسفون
- ارمنستان
- سوریه
- حران
- هترا
دربارهٔ این اپیزود
.