پرش به محتوای اصلی

deep podcast | دیپ پادکست

قفقاز چگونه از ایران جدا شد؟

۱:۰۵ ساعت۲۳ شهریور ۱۴۰۵

بخش‌ها ۲۴

خلاصه

این قسمت ریشه‌های جدا شدن قفقاز از ایران را دنبال می‌کند. آقا محمدخان قاجار با لشکرکشی به گرجستان و تصرف تفلیس، آراکلی خان را که به روسیه پناه برده بود کنار زد و تا پایان عمرش روسیه جرئت پیشروی نیافت. به گفته راوی، علاقه روسیه به قفقاز به وصیت پتر کبیر برمی‌گشت که قفقاز را رگ حساس ایران و راه رسیدن به آب‌های جنوب و هندوستان می‌دانست. پس از مرگ آقا محمدخان، گئورگی دوازدهم گرجستان را زیر پرچم روسیه برد و با پیشروی روس‌ها، فتحعلی‌شاه به روسیه اعلان جنگ داد؛ اما ایران ارتشی منسجم نداشت و بار جنگ بر دوش عباس میرزا در تبریز بود. ایران میان سه قدرت روسیه، فرانسه و انگلیس گرفتار شد: عهدنامه فینکنشتاین با ناپلیون بسته شد، اما ناپلیون با عهدنامه تیلسیت با روسیه آشتی کرد؛ سپس عهدنامه‌های مجمل و مفصل با انگلیس امضا شد و انگلیس نیز پس از نزدیکی به روسیه به ایران پشت کرد. با میانجی‌گری سفیر انگلیس، عهدنامه گلستان در هزار و هشتصد و سیزده امضا شد و چهارده ولایت از ایران جدا شد. جنگ دوم با سقوط ایروان و محاصره تبریز پایان یافت و عهدنامه ترکمنچای، افزون بر واگذاری نخجوان و ایروان، ده کرور غرامت و امتیازهای تجاری و حق قضاوت کنسولی را بر ایران تحمیل کرد. قتل گریبایدوف در تهران و تقدیم الماس شاه به تزار پایان روایت است.

  • آقا محمدخان قاجار با تصرف تفلیس گرجستان را دوباره به ایران بازگرداند و روسیه تا پایان عمرش پیشروی نکرد.
  • پتر کبیر در وصیت‌نامه‌اش قفقاز را رگ حساس ایران و کلید رسیدن به آب‌های جنوب و هندوستان دانسته بود.
  • ایران در آغاز جنگ با روسیه ارتشی منسجم نداشت و حمایت کافی از عباس میرزا نشد.
  • ناپلیون پس از امضای عهدنامه فینکنشتاین با ایران، با عهدنامه تیلسیت با روسیه آشتی کرد.
  • انگلیس پس از عهدنامه‌های مجمل و مفصل، با نزدیک شدن به روسیه به ایران پشت کرد.
  • با عهدنامه گلستان چهارده ولایت از ایران جدا شد و مرزها مبهم ماند.
  • عهدنامه ترکمنچای نخجوان و ایروان را به روسیه داد و ده کرور غرامت بر ایران تحمیل کرد.
  • آقا محمدخان قاجار
  • فتحعلی‌شاه
  • عباس میرزا
  • پتر کبیر
  • ناپلیون
  • الکساندر یکم
  • گئورگی دوازدهم
  • آراکلی خان
  • گاردان
  • پاسکویچ
  • مک‌دونالد
  • گریبایدوف
  • میرزا یعقوب
  • میرزا مسیح
  • قفقاز
  • گرجستان
  • تفلیس
  • ایروان
  • نخجوان
  • تبریز
  • هندوستان
  • روسیه
  • فرانسه
  • انگلیس
  • عهدنامه‌ی گلستان
  • عهدنامه‌ی ترکمنچای
  • عهدنامه‌ی فینکنشتاین
  • عهدنامه‌ی تیلسیت
  • عهدنامه‌ی مجمل
  • عهدنامه‌ی مفصل

دربارهٔ این اپیزود

.

بازخورد