واکنش مردم پروس به دیدن ناصرالدین شاه و همراهانش در سفر اول چه بود؟
پاسخ
اولین برخورد مردم پروس با شاه و همراهانش گویا در یه شهر کوچیک چندان متمدنانه نیست، آنها از دیدن ایرانیا تعجب کردند. زن و مرد الی غیر نهایه در دو طرف راه صف کشیده بودند. من سوار کالسکهی روبازی شده راندم. تنها در کالسکه، شهر غریب فرنگ، دو طرف راه جمعیت زن و مرد، بچهها دور کالسکه میدوند، میخندند، داد میزنند، یک هنگامهی غریبی بود. کوچهی طولانی طی شد، خانهها سهطبقه، چهار طبقه، اما کوچه تنگ و خانهها کثیف. بسیار به خجالت وارد شدیم به عمارت. وارد شدیم به عمارت دولتی قدیم این شهر که پانصد سال است ساختهاند. در عمارت پلهی زیادی بالا رفته وارد شدیم. عمارت بد کثیف کهنهای است. هر کس از شاهزادهها و عملهی خلوت و غیره آمدند گفتند که به ما میخندیدند و تقلید ما را درمیآوردند. آنقدر اهل شهر از ماها تعجب میکردند به عینهها مثل زرافه که تازه بیارند و کسی ندیده باشد چون هیچوقت اهل این شهر ایرانی ندیده بودند.