دانستنیهای «اعتماد به نفس»
مثل همیشه با یک تعریف ساده از این بار اعتماد به نفس شروع میکنیم. بیاین اول یک سری بزنیم به کلمهی کانفیدنس. کانفیدنس از کلمهی لاتین فیدره به معنی تراست یا اعتماد داشتن میاد. سلفکانفیدنس یا اعتماد به نفس یعنی اعتماد داشتن به خودمون و تواناییها و مهارتهایی که داریم. اعتماد داشتن به اینکه از پس انجام کاری یا چیزی برمیایم. اعتماد داشتن به اینکه یا راهی وجود دارد یا راهی خواهم ساخت، پس میروم جلو تا جایی که میتوانم. البته جا داره که اعتماد به نفس به معنی مثبتگرایی بیش از اندازه و خوشخیالی نیست. همینجا جا داره به سه حالت اعتماد به نفس اشاره کنم؛ یعنی اعتماد به نفس پایین، اعتماد به نفس کاذب، و اعتماد به نفس سالم. اعتماد به نفس کاذب همونطور که از اسمش معلومه، فرد تصورش از تواناییاش بالاتر از واقعیت است؛ مثلا ممکن است تو زمینهای دانش و مهارت مختصری داشته باشه و اعتماد به نفس کاذبش باعث بشه یک پروژهی کاری مرتبط و بزرگ رو قبول کنه، ولی نتونه اونطوری که تعهد داده از پسش بربیاد. اعتماد به نفس پایین هم که واضحه، تو این حالت تصور فرد نسبت به تواناییهایش پایینتر از واقعیت است و خودش رو دستکم میگیره؛ تو همون مثال قبلی، ممکنه فرد تو زمینهای دانش و مهارت بالایی داشته باشه، ولی اعتماد به نفس پایینش باعث بشه هیچ پروژه کاریای رو از ترس اینکه نتونه انجامش بده، از پسش برنیاد، قبول نکنه. و نهایتا اعتماد به نفس سالم؛ تو این حالت، فرد یه برداشت واقعبینانهای از توانایی و مهارتهاش داره، با وجود ضعفها.
به زبان بدنتون دقت کنید، زبان بدنتون رو هم یاد بگیرید. دکتر آلبرت مهرابیان، نویسندهی کتاب سایلنت مسج، تحقیقاتی داشتند دربارهی اینکه در روابط ما غیر از رفتار و کلام چه عوامل دیگری اثرگذارند. نتیجهی تحقیقاتشون نشون میده که فقط هفت درصد از پیام ما از طریق کلام منتقل میشود، سیوهشت درصد از طریق صدا و لحنمون انتقال پیدا میکند و پنجاهوپنج درصد از طریق نشانههای غیرکلامی. اگر قرار باشه با تمام وجودمون مثل یه آدم با اعتماد به نفس به نظر برسیم، باید روی نشونههای غیرکلامی و رفتارمون هم کنترل داشته باشیم. آرام و شمرده صحبت کنیم، تا جایی که ممکن است ارتباط چشمی برقرار کنیم، لبخند بزنیم، خوض نکنیم، صاف و مستقیم بشینیم و راه بریم، موقع صحبت کردن با دستمان بازی نکنیم. یادمون نباشه رفتار بیرونی ما روی احساس درونی ما اثر مستقیمی دارد. پس علاوه بر اینکه از درون میایم به بازسازی و تقویت اعتماد به نفسمون میپردازیم، باید از بیرون هم شروع کنیم.
سوالی که پیش میاد این است که فرق اعتماد به نفس با عزت نفس چیه؟ اصلا با همدیگه فرقی دارند؟ چرا توی سری کتابها و مقالات، این دو تا کلمه به صورت هممعنی و گاهی وقتا به جای همدیگه استفاده میشوند؟ عزت نفس یه احساس درونیه، و به معنی دوست داشتن خودمون و ارزشمند دونستن خودمون با وجود تمام نقاط ضعف و قوتمونه. عزت نفس از دو مولفهی احساس ارزشمندی و احساس کارآمدی تشکیلشده، ولی اعتماد به نفس یه احساس درونی و بیرونی است، اعتماد به نفس به باور ما نسبت به تواناییمان در انجام کاری مشخص برمیگرده. مثلا وقتی پای مهارت در یک زبان به میون میاد، عزت نفس به من میگه فارغ از اینکه من میتوانم به زبان انگلیسی جلوی بقیه حرف بزنم یا نه، من به عنوان یک انسان ارزشمند و کافی هستم. ولی اعتماد به نفس میگه من به اندازهای که بتونم توی کشور انگلیسیزبان زندگی کنم و کار کنم و گلیمم رو از آب بیرون بکشم انگلیسی بلدم. یه نکته مهم این است که عزت نفس موردی نیست، یعنی من یا عزت نفس بالایی دارم یا پایین. ولی اعتماد به نفس موردی است. همانطور که گفتم، اعتماد به نفس برمیگرده به توانایی انجام کاری مشخص. مثلا، ممکن است من اعتماد به نفس بالایی در زمینهی رانندگی و صحبت کردن در جمع داشته باشم ولی در مورد مسایل مالی یا مثلا مهارتی مثل خلبانی اعتماد به نفس پایینی داشته باشم.
شاید براتون جالب باشد که سالها برای محققین سوال بود که آیا اعتماد به نفس مسئلهی ژنتیکیه یا نه؟ آیا سابقهی خانوادگی اثر بیشتری از تربیت و محیط داره؟ برای پیدا کردن پاسخ این سوالها آزمایشهای خیلی زیادی روی انسانها، خصوصا روی دوقلوهای همسان و غیرهمسان، انجامشده. تحقیقات نشون میدن که ژنتیک تا حدودی در اعتماد به نفسمون، در آیکیومون، عزت نفسمون، مثبتنگریمون، و اینکه چقدر روی محیط اطرافمون کنترل داریم، نقش داره. و چیزی بین بیستوپنج تا پنجاه درصد از اعتماد به نفس ما میتواند تحت تاثیر ژنتیکمان باشد. پس ارتباطی وجود داره، اما نه دقیقا اونطوری که ما فکر میکنیم؛ یعنی اعتماد به نفس ژن مخصوصی در خزانهی ژنی ما نداره که از پیش تعیینشده باشه. ساده بخوام بگم نمیتونیم بگیم ما خانوادگی ژن اعتماد به نفس نداریم. نتیجهی تحقیقات نشون داده که محیطی که توش بزرگ میشیم در تقویت اعتماد به نفسمون نقش خیلی زیادی داره. علاوه بر اون اعتماد به نفس موردیه. پس با کسب مهارت توی موردهای خاص و زمینههای خاص میشه اعتماد به نفس رو تو اون زمینه افزایش داد.
به خودتون حسابی برسید. نمیتونید تصور کنید یه دوش ساده گرفتن و پوشیدن یه لباس تمیز و مرتب بودن، چقدر میتونه روی اعتماد به نفستون اثر مثبت داشته باشه. لباس مورد علاقهتون رو بپوشید، خیلی مهمه که حس خوبی به خودتون داشته باشید. پوشیدن لباسی که همیشه برای یه موقعیت خاص کنار گذاشتید، یه لباس رنگی، میتونه حسابی روحیهتون رو زیر و رو کنه. یادتون باشه هر کسی ممکنه با یک پوشش یا آرایشی اعتماد به نفس بیشتری بگیره. مثلا من خودم با پوشیدن کفش پاشنهبلند و رژ قرمز حالم بهتره. برای همینم هر وقت قراره یک پرزنتیشن داشته باشم یا یک جلسهی مهم داشته باشم، اون روز حتما یک کفش پاشنهبلند نسبتا راحتترم رو میپوشم و از رژ قرمزم غافل نمیشم. تو مدت کرونا که داشتم از خونه کار میکردم، اگه یه جلسهی مهمی داشتم از این دو تا غافل نمیشدم. خلاصه بجز دوش گرفتن و پوشیدن یه لباس تمیز، ببینید چی بهتون حس و حال بهتری میده و ازش غافل نشید.