دانستنیهای «زبان فارسی»
فروغی از آن آدمهایی بود که فهمیده بود ساختن یک کشور فقط با ارتش و قرارداد و مجلس ساخته نمیشود. کشور را باید با زبان ساخت، با واژهها، با مفاهیم، با تعریفی تازه از هویت. آن سالها ایران داشت از دل قاجار به سمت دولت مدرن حرکت میکرد و مشکل فقط عقبماندگی اقتصادی نبود. مشکل این بود که زبان فارسی برای توصیف این دنیای جدید کم میآورد. مفاهیمی مثل قانون اساسی، پارلمان، تفکیک قوا، حقوق ملت، نظم اداری، حتی واژههای اقتصادی و سیاسی هنوز در زبان ما جا نیافتاده بودند. و فروغی یکی از مهمترین کسانی بود که این خلأ را پر کرد. خیلی از معادلهایی که امروز در زبان رسمی ایران بدیهی به نظر میرسند، محصول همان واژهسازی و ترجمه و معادلیابیهای فروغیاند. دورانی که او و همفکرانش تلاش میکردند، فارسی را از یک زبان ادبی صرف به زبان اداره یک کشور تبدیل کنند. و همین نگاه بود که باعث میشد فروغی در پروژهی فرهنگستان هم نقش محوری داشته باشد. فرهنگستان برای او فقط یک نهاد فرهنگی نبود. یک اتاق فرمان برای ساختن ایران مدرن از مسیر زبان بود. حتی وقتی احساس میکرد فرهنگستان از مسیر اصلی منحرف میشود، با نوشتن مقاله پیام به فرهنگستان سعی کرد دوباره خط و مشی را تنظیم کند. شاید بشود گفت اگر فروغی هیچوقت سیاستمدار نمیشد باز هم در تاریخ ایران ماندگار میشد. و خیلیها امروز فروغی را معمار واژههایی میدانند که ایران جدید با آن خودش را تعریف کرد.
فلات مرکزی ایران جولانگاه فاتحان زیادی بود. مقدونیان، اعراب، ترکها و مغولها هر کدام یکی بعد از دیگری در این سرزمین تاریخی دست به قدرتنمایی زدند. در اثر این تجاوزها نهتنها هویت و فرهنگ ایرانی از بین نرفت بلکه بارها مثل ققنوس سر از خاکستر برآورد و درخشید. از قرن دهم میلادی با ورود اقوام ترک به درون فلات ایران، رفتهرفته ایرانیان و ترکها مشترکات فرهنگی و سنتی زیادی پیدا کردند. حملهی مغولها به ایران نهتنها زبان فارسی را از بین نبرد بلکه باعث شد زبان فارسی تا غرب آناتولی گسترش پیدا کنه. این اتفاق تاثیر زیادی بر ترکمنهای آناتولی و بعدتر بر امپراتوری عثمانی گذاشت. اما چطور میشه با وجود این همه تاخت و تاز، فرهنگ و سنت ایرانی همچنان پایدار میمونه. در این زمینه مورخان غربی پاسخهای زیادی دارند. دلیل اصلیش برمیگرده به ایران باستان. تاریخنگاران غربی اعتقاد دارند تمام اقوامی که در فلات ایران زندگی میکردند، یک حس و علاقهی مشترکی نسبت به تاریخ و فرهنگ ایران باستان داشتند. این هویت قدرتمند به قدری برای ایرانی مهم بود که مثلا وقتی مغولهای فاتح وارد ایران شدند، به جای اینکه فرهنگ مغولی بر ایران چیره بشود، داستان برعکس شد و این مغولها بودند که جذب فرهنگ ایرانی شدند.