دانستنیهای «فردریش نیچه»
آن خانهای که قرار بود برای فردریش خردسال، خانهٔ ایمان و امنیت باشد، خیلی زود با مرگ و بیماری گره میخورد. نیچه هنوز پنج سالش نشده بود که پدرش گرفتار بیماری سختی شد که در روایتهای مختلف، از سردردهای شدید و مشکلات عصبی، تا خونریزی مغزی و چیزی که قدیمیها به آن نرمشدن مغز میگفتند توصیف شده است. هرچه بود، در سال ۱۸۴۹ پدر از دنیا رفت و جای خالیش خیلی زود تبدیل به یکی از زخمهای اصلی کودکی نیچه شد. اما ماجرا به همین جا ختم نمیشود؛ چند ماه بعد از مرگ پدر، برادر کوچکترش لودویک که هنوز دو سال بیشتر نداشت، از دنیا رفت. دربارهٔ این مرگ روایت عجیبی نقل شده که نیچه قبل از مرگ برادرش یک شب خوابی دیده که به او خبر از این اتفاق میداد و او دقیقاً روز مرگ برادرش را میدانست. اما حتی اگر این خواب را کنار بگذاریم، واقعیت این است که فردریش هنوز وارد زندگی عادی بچگی نشده بود که پشت سر هم، پدر و برادرش را از دست داد. بعد از این اتفاقها، خانواده روستای روکن را ترک کردند و به شهر نایمبورگ رفتند. حالا، نیچه داشت در خانهای بزرگ میشد که بیشتر چهرههای اصلیاش زن بودند؛ از مادرش فرانتسکا، خواهر کوچکترش الیزابت، مادر بزرگش و دو تا از عمههایش. همین فضای خانوادگی از یک طرف مراقبت و نظم به زندگی فردریش میداد و از طرف دیگر تنهایی خاصی را در درون شخصیتش متولد میکرد. نیچه یک بچهٔ شوخطبع نبود، جدی بود، حساس بود، بیشتر از سنش به نظر میرسید و خیلی راحت با همسن و سالهایش قاتی نمیشد. مشکل چشم هم از همان سالهای کودکی به سراغش آمده بود. «مایوپیا» یا نزدیکبینی شدید باعث شده بود از همان کودکی هم سردردهای سختی بگیرد هم خیلی زود عینکی شود. عینکی که ظاهرش را از بقیه بچهها جدا میکرد و بعضیها بعدها دربارهٔ کودکیش گفتند که انگار یک استاد چهل ساله در بدن یک پسر ده دوازده ساله زندگی میکرد. با این همه پشت آن ظاهر جدی و منزوی، یک ذهن خلاق داشت شکل میگرفت. شعر مینوشت، به موسیقی و پیانو علاقه داشت و از همان سالها انگار بیشتر از بازی کردن، به فهمیدن و درک جهان فکر میکرد.
نیچه در خانهای بزرگ شد که دین، بخش اصلی اتمسفر روزمرهاش بود. پدرش کارل لودویک نیچه کشیش لوترانی بود، مردی مذهبی که با فضای کلیسا و حلقههای نزدیک به قدرت هم ارتباط داشت. پدربزرگ نیچه هم از طرفداران جدی مکتب لوتر بود، حتی درباره تفکر لوتر کتاب نوشته بود. از آن طرف مادرش فرانتسکا هم از همان فضای مذهبی و خانوادگی پدر میآمد، زنی که بعدها یکی از مهمترین چهرههای زندگی شخصی نیچه شد. همینجا اولین تناقض زندگی نیچه شکل میگرفت که کودکی که در خانه کشیشها و در دل ایمان پروتستانی به دنیا آمده بود، قرار بود سالها بعد به یکی از تندترین منتقدان مسیحیت تبدیل شود. انگار همین ریشههای دینی خانواده، قرار بود برای نیچه به میدان اصلی جنگ فکری با دین و اخلاق و حقیقت تبدیل شود. اما آن خانهای که قرار بود برای فردریش خردسال، خانه ایمان و امنیت باشد، خیلی زود با مرگ و بیماری گره میخورد.