قانون اساسی

هویدا خودش متعهد می‌دانست به قانون اساسی. این تعلق خاطر به نظم و قانونی که در ذهنش داشت، مهم بود برایش. عمیقاً باور داشت که نباید از کشور به خارج فرار کند. می‌گفت این قانون من است و من هم طبق این قانون باید توضیح بدهم چه کار کردم. فکر می‌کرد می‌گذرد توی دادگاهی که می‌تواند از خودش دفاع بکند، می‌تواند حرف‌هایش را بزند، حرف‌هایی که بررسی می‌شود، اما دادگاه‌های بعد از انقلاب اصلاً در تصورش نمی‌گنجید.

یحیی دولت‌آبادی از شتاب بی‌جا در تهیه‌ی طرح انتقاد کرد و گفت که چه دلیلی داشته که شب قبل یاران رضاخان بیایند به من فشار بیاورند که طرح را امضا کنم. او گفت این ماده واحده‌ای که به مجلس آمده دارد سه تا طرح جداگانه را با هم ارائه می‌دهد، اصلاح قانون اساسی، خلع سلسله‌ی قاجار و انتخاب رضاخان به عنوان پادشاه آینده، این‌ها هر کدامشان یک طرح جدا هستند. او شخصاً مخالف قاجار بود و به خلع این سلسله رأی می‌داد اما موافق سلطنت موروثی نبود و بنابراین با این طرح کلی‌ای که عجولانه و احساسی آورده‌اند مخالف بود.

مجلس موسسان اولین جلساتش را در پانزده آذر 1304 تشکیل داد و ظرف یک هفتم تمام مراحل قانونی انجام شد و در نهایت در بیست و چهار آذر 1304 خورشیدی، رای‌گیری نهایی انجام شد. از دویست و شصت نماینده مجلس موسسان، سه نفر رای ممتنع دادند و دویست و پنجاه و هفت نفر رای به اصلاح قانون اساسی و انتقال رسمی سلطنت به خاندان پهلوی دادند. رضاخان با تشریفات خاصی رفت مجلس، و بعد از نطق کوتاهی که داشت، سوگند خورد که به قانون اساسی وفادار باشد، و از آن لحظه به بعد، رضاخان، رضاشاه شد.

با توجه به حمایت اکثر نماینده‌ها، مشخص بود که این طرح رای می‌آورد و رای هم آورد. اما در عین حال، و علیرغم فضای سنگین سیاسی آن روز، و علیرغم اینکه مخالفان می‌دانستند رضاخان مثل عقاب از دور دارد نگاه‌شان می‌کند، چهار نفر به عنوان مخالف ثبت‌نام کردند... مشکل چهار نفرشان این بود که این کار ایراد قانونی دارد. می‌گفتند که قانون اساسی، سلطنت را متعلق به خاندان قاجار می‌داند و تغییر سلطنت هم فقط در اختیار قانون اساسی است. حالا اگر می‌خواهید قاجار را خلع کنید، اوکی، ما هم موافقیم، منتهی از روی قانون، تغییر در قانون اساسی در صلاحیت مجلس موسسان است. ما در مجلس شورای ملی نمی‌توانیم طرحی را به تصویب برسانیم که تصویبش مستلزم تغییر در قانون اساسی باشد.