دانستنیهای «لیلیت»
این داستان به شکل کنونیش که در این چهار روایت مدرن نمود پیدا کرده خیلی هم قدیمی نیست و برمیگرده به سال هشتصد تا هزار میلادی، در یک کتاب یهودی به نام الفبت آف بنسیرا یا الفبای بنسیرا، کتابی هستش که نویسندش مشخص نیست، منسوب به یک فردی، به یک حکیمی فرزانهای به نام بنسیرا، زبان کتاب مخلوطی از عبری و آرامی، به نظر میآید که در منطقهی عراق کنونی نوشته شده و جنبهی هجونامه و طنزنامه و کتاب پند و حکمت و داستانهای فلکلور، داستانهای عوام داشته، نه چیزی بیشتر، متن مذهبی رسمی نبوده. خیلی از جاهای کتاب خندهدار است و قرار است که خندهدار باشه. بیشتر شهرتشم دقیقاً به خاطر همین نمونهی نسبتاً کامل قصهی لیلیت هستش. در واقع هدف کتاب این بوده که به زنها در یک جامعهی پدرسالار یادآوری بکند که سرنوشت زنی که از شوهرش تبعیت نمیکند، عاقبت، همخوابگی با شیطان و یک جنگ چریکی با تمدن. میبینی دوستان چقدر احساس و رویکرد انسان در طول تاریخ جالب تغییر میکند، آن چیزی که قرار بوده در حقیقت داستان تکفیر لیلیت باشه و دیگه، غائله را بخوابونه، قضیه را قطعی کنه که چرا زنها نباید مثل لیلیت بلکه مثل حوا باشند، هزار سال بعد تبدیل میشود به یه جور دادنامه یا مانیفست برای برابریخواهی جنسیتی. و قضیه را پولاریزه میکنه، یه گروه به شدت طرفدارش میشوند تا جایی که میرسونندش به حد یک ایزدبانو و یه گروه متهم میکنند به شیطانپرستی و احساس خطر و تهدید خیلی جدی و تکفیر.
وقتی بخواهیم یک پله از آن کتاب الفبای بن سیرا بریم عقبتر، میبینیم که این ارواح خبیثه که اسم جمع بودند خیلی موقعها، یعنی لیلیوت به زبان عبری، اسم جمع لیلیت، در موردشون به کار میرفته، اینا یکی از کارهایشون این بوده که بچههای کوچیک را مریض بکنند و بکشند یا زنان زایو را مریض بکنند. در حقیقت یک تفسیر بوده از عفونت بعد از زایمان و مرگ نوزادان که خیلی شایع بوده، دلایل مختلفی داشته، از جمله عفونت، سوءتغذیه و غیره و غیره، و خلاصه گویا لیلیت یک روح خبیثهی ضد زاد و ولد و فرزندآوری و خانواده بوده، و همانچه که گفتم، در تمام غرب آسیا این داستانها وجود داشته، حتی بعضیها میگویند که کلمه لولو در فارسی که مدام بچهها را ازش میترسونند، میتواند ارتباطی با این قضیه داشته باشد، یک کانسپتی که هنوز هم در خیلی از استانهای ایران وجود دارد به نام آل یا بچهخوره، زن ترسناکی که میآمده بعد از تولد بچهها جفتشان را میبرده.