دانستنیهای BPLUS بیپلاس پادکست فارسی خلاصه کتاب
یه وقتهایی تشخیص اینکه یک باوری تبدیل به هویت کسی شده کار سادهایه، مثلاً طرف توی بایو اینستاگرامش وقتی نوشته با افتخار گیاهخوارم، خب، معلومه که این نظرت بخشی از هویتت شده. شما اگه تیشرت میپوشی روش نوشته مثلاً گیاهخوارم، مشخص است که این نظر شما جزو هویتات است. اینجا جای سوالی نیست. یعنی اینطوری داری میبینیش، اینطوری تعریفش کردی. ولی موارد اینطوری کم است. بیشتر موارد اینطوری است که خیلی شفاف نیست. حتی برای خودمون ممکن است روشن نباشه که یک نظری، یک ایدهای شده جزو هویتمون. اینجا نویسنده چند تا نشونه میگه که باید حواسمون به اینا جمع باشه. ببینیم اینها تو حرفهایمان، تو کارهایمان هست یا نه. میگوید مثلاً یک عبارتهایی مثل: من عقیده دارم یا من باور دارم. اینا نشون میده که حرفی که ما داریم میزنیم، فقط یک چیزی دربارهی موضوع بحث نمیگوید، میخواهد بگوید که من چه عقیدهای دارم. من وقتی میگویم آدمها میتوانند عوض بشوند، دارم یک چیزی میگویم دربارهی دور و برمون. ولی اگه بگویم من عقیده دارم آدمها میتوانند عوض بشوند، من دیگه دارم دربارهی دنیای بیرون حرف نمیزنم، من دارم دربارهی خودم حرف میزنم، و چیزی که من باور دارم و اون آدمی که من هستم.
کتاب از زاویهی رئالیسم نگاه میکنه به روابط بینالملل، نگاه اینطوریه که این سیستم جهانی آنارشیه، هیچ مرجع بالادستی قابل اتکایی نیست که بخواهد دولتها را کنترل کنه، در نتیجه دولتها خودشون بازیگران اصلیاند و اول از همهاند هر کسی دنبال بقا و افزایش قدرت خودشه و تصمیمهایش هم بیشتر بر اساس منافع خودش و بر اساس توازن قواست تا مثلا بر اساس نیتهای خوبشون باشه یا بر اساس اخلاق باشه یا یه کدهای مثلا مورد پذیرش جهانی باشه، در نتیجه رابطهی بین کشورها، حالت طبیعیش، رابطهی رقابت و بیاعتمادی و احتمال درگیری، اینا اتفاقات استثنایی نیست، اصلا روال همینه. و وقتی شما از قبل بیاعتمادی به طرف مقابلت، هر سند صلحی هم که مثلا طرف بیاره میگی این بخواهد ما را گول بزنه. هر توافقی هم که بشه میگی این توافق فقط برای وقتکشی است، ما اعتماد نداریم و این آخرش میخوان مثلا با ما فلان کار را کنند.
این آن کتابیه که یک نقشه میدهد به ما با چهار جهت نمک چربی اسید حرارت، و حرفش این است که شما نه تنها غذاهای مختلف را میتوانی با نگاه کردن به اینها از هم بشناسی، بلکه اصلاً سنتهای مختلف آشپزی را هم میتوانی اینطوری دستهبندی کنی و بهتر بفهمی. میگه من وقتی دارم آشپزی درس میدهم، حالا چه آشپزی ایتالیایی، چه ایرانی، چه فرانسویی، چه هندی، میگه وقتی میبینم که شاگردان این را میگیرند، این چارچوب فکر کردن به آشپزی را که میگیرند، اعتماد به نفسشون میرود بالا. آنجا براشان اولویتبندی طعمها روشن میشود. آنجا یاد میگیرند که تصمیمها را تو مرحلههای مختلف آشپزی چطوری بگیرند. اصلاً کیفیت غذات چطوری بهتر بشود؟ این با چارچوب فکری به دست میآید دیگه! این کتاب هم همین رو یاد میده! یعنی آشپزی یاد میده! این غذا یا اون غذا را درست کردن رو یاد نمیده! برای همین کتاب آشپزی جالبیه، کتاب آشپزی خاصی. یک ویژگی دیگه این کتاب این که عکس ندارد.
میگه باید اون آزادی و مسئولیت را به بچهها برگردونیم. بچهی هشت نه ساله را قبلاً راحت میذاشتند برود مدرسه، راحت تو محله بگرده، از مغازه برود خرید بکنه، میگه اینها را باید کمکم برگردونیم. میگوید قبلاً در همهی جوامع رسمهایی بود. مثلاً بچه از یه سنی که بزرگتر میشد، مثلاً یه مراسم این را برگزار میکنند. میگفتند حالا یه کاری باید بکنه که مثلاً دیگه مشخص بشه که از این مرحله رد شده. مثلاً بروند شکار کنند پسرانه. نمیدانم یه پروژهای، یه ماموریتی را تنهایی باید بروند انجام بدهن. حتی چند دهه قبل هم بود چیزایی که معمولاً هم در آستانهی بلوغ یک کاری اینطوری میکردند که بگویند که خب این شاخص بزرگ شدنش، مثلاً سیزدهسالگی بچهها میتوانند بروند از سینما، مثلاً شانزدهسالگی ماشین میتواند بنشیند، رانندگی میتواند بکنند. اینا نشونه بود، هر کدومش نشونهای بود برای اینکه این نوجوون زندگیاش تغییر کرده، آزادیهای جدیدی به دست آورده، مسئولیتهای تازهای هم داره حالا. این آیینها را میگه که ما به دلایل خیلی مختلفی رها کردیم. میگه یکی از راهحلا اینه که به این آیینها برگردیم، یه رسمهایی اینطوری را احیا کنیم.
مشروطه یک انقلابی بود که میخواست قدرت پادشاه را در ایران مشروط کنه. جالبم هست که بهش میگویم انقلاب بخاطر اینکه بعدش حکومت عوض نشده، قبلش سلسلهی قاجاری است، بعدشم سلسلهی قاجاری است. حتی شاه هم عوض نشده. همون مظفرالدین شاه سر جاش مانده. فقط قرار شده بعد از انقلاب مشروطه یه مجلسی باشه و قانون اساسی باشه و عدالتخانهای باشه و یک شکلی، یک شکلی امروزیتری از تفکیک قوا. شاه بمونه، اما آن طوری که بعداً مصدق، انگار که مثلاً بیانش کرد اولین بار، سلطنت بکنه، حکومت نکنه. یعنی چی؟ یعنی نتوانه هر کاری که بخواهد بکنه. قدرتش مطلق نباشه، قدرتش مقید بشه، قدرتش مشروط بشه. از این نظر میشه انقلابی بیشتر از اینکه شبیه انقلاب فرانسه بشه یا شبیه انقلاب آمریکا بشه، شبیه اتفاقی که در انگلیس افتاده بود قبلترش، پادشاهی سرجاش مانده بود، ولی پارلمان آمده بود قدرت پادشاهی را مشروط کرده بود. برای همین هم بهش میگوییم مشروطه.
باید یاد بگیریم اینها را بشناسیم که بتونیم با وجود اینها کیفیت تصمیمهامون را ببریم بالا. تو دام نیفتیم که فکر کنیم که مثلاً وقتی این نارسایی رفتاری، این خطای رفتاری، خطای شناختی وجود دارد در ما باید خود اون را حتماً عوض کنیم. بعد ده تا زور میزنی، معمولاً نمیتونی، بعد برمیگردی سر جای اولت، هم گرفتاریت را داری، هم احساس لوزری داری که من مشکلمو شناسایی کردم ولی نتونستم حلش کنم. نکته اینه که چالش و مسئلهای که پیش ماست این نیست که چطوری روش کار کردن مغز اون را عوض کنیم، این خطای شناختی اتفاق نیفته. بیشتر باید ببینیم چطوری میتونیم با همین محدودیتهایی که مغز ما و سیستم شناختی ما داره کار کنیم. اینا یه سری ارورا، یه سری کاستیهایی هستند. اصلاً فکر کنیم، طبیعت اینا را گذاشته در ما. مخصوصاً این فالس پازیتیوی، این چیزهایی که فکر میکنیم یه ربطی به هم دارند ولی ندارند. اینا قشنگ یه جزئی از سیستم ما است. ما همش دنبال الگوییم.
روزولت اومد با زبان خیلی راحت و ساده و با آرامش و با اطمینان، با اطمینان خاطری که مخابره میشد، شروع کرد سیاستهایش را برای مردم توضیح داد. که ما این کار را میخوایم بکنیم، اون کار را میخوایم بکنیم، داد نمیزد، سخنرانی نمیکرد، اسم این گفتگوی کنار شومینه واقعاً نشان میده که چه رویکردی براشان داشت. آدم اهل عملی بود، میخواست این تصویر را بده که من آدم اهل عمل و اهل کاری هستم، در کنار مردم هم هستم، شفاف هم صحبت میکنم. تو اولین همین گپ کنار شومینهای، فایرساید چت، چند دقیقه وقت گذاشت وضع بانکها را توضیح داد، و بعد گفت نترسیم، پولاتون را از بانک بیرون نکشیم، پولارو نبریم بذاریم تو بالش، طلاهاتون را بیارید بذارید توی بانک، خیالتون راحت باشه. بسیار مهمه تصور کنید یک لحظه اقتصاد داغون رکوده و خب واکنش طبیعی مردم اینه که در این شرایط اقتصادی که بانک وضعیت پایداری نداره پولشون اونجا نگه ندارند. و این همونطور که گفتم وضعیت را بدتر و ناپایدارتر هم میکنه.
میگه دارو رو گرفتم و جوابم داد. دارو این مقدار عوارض جانبیام داشت، افزایش وزن و کاهش میل جنسی و اینها، ولی در برابر اون کمکی که داشت به من میکرد واقعاً این عوارض را میارزید که تحمل کنم. من تا بعد از یه مدتی دوباره حالم برگشت، مودم افتاد، اون احساسات قبلی دوباره برگشتند، رفتم دکتر، دوز مصرفو برد بالا. دوباره در این مدت خوب بود، عوارضم تحمل میکردم، دوباره اثرش کم شد، دوباره رفتم دکتر، دوزو برد بالا. تا اینکه بعد چند سال من دیگه داشتم بالاترین دوز ممکن را میگرفتم. هر چقدر که ممکن بود داشتم به من دارو میدادند ولی همچنان افسرده بودم. میگه برا من نقطهی شروع این سوال بود که چرا آدمها افسرده میشوند، چرا اضطراب میگیرند. چه دپرشن، چه انگزایتی، اینها از کجا میآید؟ همین سوالهایی هم است که بعداً منجر شد نهایتاً به نوشتن این کتاب. با این سوال محوری که آدمها چرا افسرده میشوند، نویسنده شروع میکند به تحقیق و پرسوجو که آقا داستان چیه؟ این داروهای ضد افسردگی اصلاً جواب میدن یا نمیدن؟ کتاب خیلی مفصل صحبت میکند درباره این چیزا.
حرارت کارش چیه؟ نقش کلیش اینه که واکنشهای شیمیایی درست کنه که برای پختن مواد غذایی لازماند. یه تفاوتی هم با اون سه تا عنصر قبلی داره که قابل لمس نیست، مزه هم نداره، برای همین خودشو نمیتوانیم بفهمیم، مستقیم، آثارشو باید دنبال کنیم. یه سری نشونه داره، نشانههای دیداری و شنیداری دارد موقع درست شدن غذا باید حواسمون به آنها باشد. رنگ غذا را میبینیم، شکلشو میبینیم، صداشو میشنویم، بوشو حس میکنیم، میتوانیم بچشیم. اینها را باید دنبال کنیم بفهمیم که حرارت در چه وضعیه؟ با اینها باید حرارت را کنترل کنیم. فارغ از اینکه کجا داریم غذا میپزیم؟ روی اجاق برقی، اجاق گازی یا اصلاً اجاق هیزمی. نشانههای غذا را باید حواسمون بهش باشد. یه دلیل مهمشم این است که حرارت را واقعاً ما دقیق نمیتوانیم کنترل کنیم. حتی بهترین اجاقها، بهترین فرها، کالیبره هم که باشند خطا دارند. یعنی اون عدد و رقمی که نشان میدهند اگر نشان بدهند، اون یک راهنمای کلیه در بهترین حالت.
نویسنده جوابش به این سوال اینه که بله، آینده از گذشته روشنتر، به خاطر این و این و اون دلیل، و اینکه میبینه که خیلیها اینطور فکر نمیکنند، اذیتش میکنند، برای همین آمده دربارش کتاب نوشته. حرفش هم اینه که یه فازی هست، فاز بدبینی به دنیا، که آقا دنیا وضعش خرابه، اوضاع خرابه، روز به روز. اوضاع خراب است، روز به روزم بدتر میشود. اخبار را دیدی دنیا داره میرود به سمت انحطاط. سال به سال تلختر، ظالمانهتر، بیمعنیتر. سرنوشت بشر هم انقراض است با این بلایی که ما سر خودمون آوردیم و سر محیط زیست آوردیم و منقرض هم نشیم همینطور در این جهان کثافتی که ساختیم باید بلولیم بدون هیچ معنا و بدون هیچ نتیجهای. این فاز بدبینی به آیندهی دنیا. فاز بدبینی به آیندهی دنیا را هم در اردوگاه چپ میبینی هم در اردوگاه راست میبینی. این تلخی در نگاه کردن به دنیای مدرن، به دستاوردهای دنیای مدرن، به ساز و کارها و نهادهایی که این دنیا، تمدن بشری بهش رسیده.
برای سیاستگذار ایرانی چون هر طرحی که بخواهد اجرا بشه باید برای یکی از اینا جذاب باشه، انقدر که بخواهد بیاد وسط سرمایهگذاری کنه، درگیر کنه خودشو، و همچه که برای یکی از اینا جذاب باشه خوب باشه اتوماتیک اون یکی باهاش مخالف خواهد بود. روسیهای که در هر دو طرف دریای کاسپین راهآهن داره، به جز چشمداشت سرزمینی احتمالی، دنبال این هم هست که راهآهنش را به بندرهای ایران نزدیکتر بکنه، دوست داره یک پروژههایی در ایران اجرا باشه، ولی اون پروژههایی که انگلیس خوشش نمیآید. انگلیسی که به جز نفت در ایران میخواد در ایران از هند بتونه دفاع کنه، در بازی بزرگ در هم آسیای میانه و ایران افغانستان دنبال اینی که نذاره روسها به هند برسند، زمینی نرسند، دریایم نرسند، و ایران را تنها کشوری میبیند که روسیه میتواند ازش دریایی به هند راه پیدا کند، براش مهم است که راهآهن اگر تو ایران میآید، یه طوری نباشه که در این زمینه ریسک بده، دسترسی بده به روسیه، یه وقتی، یه روزی به خلیج فارس. نتونه روسیه نیروی نظامی بیاره تو ایران، نتونه راه رو ببنده.
پذیرش بحران یک قدم بزرگ مشترک انگار توی همهی کشورهایی که بحران اینطوری را پشت سر گذاشتهاند. یه چیز مشترک دیگه اینه که اینا فکر نکردند که نه، همه چی خرابه، همه چی رو باید عوض کرد، باید بکوبیم از نو بسازیم. همون طوری که درباره آدم بحرانزده هم میگه این ممکن نیست، درباره کشورها هم نیست. به جاش آمدند گفتند، مشکل اساسی ما، اون ابربحران ما اینه، اینو جدا کنیم، به این بپردازیم. و این خیلی وقتا مثل همین شیلی بعد از پینوشه معناش اینه که با یک زخمهای عمیق دردناکی باید کنار بیاییم، به این نمیخوایم الان بپردازیم، به چیزهای دیگر میتوانیم بپردازیم. یا چیز دیگر توی حل بحران آدمها میگوییم کمک گرفتن از دوستها، همعرضش توی حل بحران ملتها و کشورها میگویی کمک گرفتن از بقیهی کشورها، اینکه بقیه کشورها چطوری مشکلشون را حل کردند، مستقیم رفتن و درس گرفتن و کمک گرفتن از کشورهای دیگر. یک تم دیگری که مشترکه، مسئلهی هویت ملیه.
شاه داشت چیز درستتری را توضیح میداد ولی توضیحش پیچیده بود، روایتش پیچیده بود، در سیاست آنی که پیام سادهتر و دلرباتر داره، میتواند برنده بشه، مخصوصا اگر توان بسیجکنندگی هم داشته باشه، شاه توان بسیجکنندگی هم نداشت، ناسیونالیسم باستانگرای کوروش و تخت جمشید، اینها غرور میتواند درست کنه ولی آدم ایرانی دهه پنجاه را نمیتواند به خیابون بکشد، بسیجکننده نیست، زبانش در صحبت با مردم به کارایی زبان مخالفینش، چه مخالفین چپش، چه مخالفین مذهبیاش نیست، آنها هر کدامشون یه روایتی دارند که آدم را به حرکت وامیدارد، فرهنگ شهادت دارد، مبارزه با استعمار دارد، عدالتطلبی دارد، اینا بسیج میکنند، تخت جمشید بسیج نمیکنند، نمیکرد، در دهه پنجاه نمیکرد حداقل. مخالفین شاه هم روایتشون ساده بود، هم بسیجکننده بود، هم با دریافت جامعه از وقایع تاریخی میخواند که برگشتن شاه را به قدرت در بیست و هشت مرداد، کمک دخالت خارجی میدید، این ادراک در ذهن جامعه بود، و اون روایت نادرست وابستگی را سفت کرد، تحکیم کرد.
اینکه به جنگ اول زمان وقوعش میگفتند جنگ بزرگ. و قرار بود جنگی باشه که تکلیف موازنهی قوا را در جهان، حداقل در اروپا برای همیشه روشن کنند. و بعد از اون دیگه جنگی نشه. جنگی باشه که بعدش دیگه جنگی نیاد. به همهی جنگها پایان بده. که البته ما امروز میدانیم چه ایده سادهانگارانهای بود. جنگ دوم در فاصلهای نه چندان طولانی از جنگ اول شروع شد. کتاب میآید دربارهی صلحی حرف میزند که نقطهی پایان این جنگ بود و میگه این اون صلحی بود که همهی صلحها را بر باد داد. دربارهی کی داریم حرف میزنیم؟ درباره سالهای اول قرن بیستم. زمانی که قدرتهای اروپایی مثل امپراتوری بریتانیا، فکر میکنند که دیگه تا جایی که آینده را میشود دید، اینا سوار خواهند بود بر اوضاع جهان. و منتظرند که این نظم سیاسی و مدل اروپایی کشورها را به اون تک و توک مناطق دستنخوردهی دنیا هم حاکم کنند. از جمله به خاورمیانه که از نظر اجتماعی و سیاسی و فرهنگی یک چند قرنی فاصله داره باهاشون و هنوز اون نظم اروپایی را نگرفته.
نکتهی الگوریتمه چیه؟ اینه که نگاه میکنه ببینه موضوع مقاله با کارهای قبلی کدوم نویسنده مطابقت بیشتری دارد؟ یعنی چی؟ یعنی نویسنده میگه مثلاً من اگر بروم با پاپ مقاله بنویسم، من و پاپ با هم یه مقالهای بنویسیم، اعتبار مقاله مال کیه؟ میگه بستگی داره مقاله درباره چی باشه. اگه مقاله دربارهی الهیات باشه، من در بخش تحلیل داده هم کاری کرده باشم، اعتبارش مال پاپ. اگه درباره تحلیل داده و شبکه باشه، پاپ آمده باشه یک کمکی مثلاً به من کرده باشه، اعتبار مقاله مال من. نتیجه عملی این میدونی چیه؟ درس بزرگش اینه که وقتی برای همکاری دعوت میشیم به یک تیمی، اول بریم بپرسیم هدف ما چیه که میخواهیم عضو این تیم بشیم؟ اگر فکر میکنیم که این تیم یک هدف با ارزشی داره، و اصلاً اعتبارش برای ما مهم نیست، فقط میخواهیم یک بخشی از انجام این کار مهم باشیم که خوب هیچ، میرویم و عضو میشیم و دلیل خیلی خوب و موجهی داریم. ولی اگر میرویم اونجا برای اینکه اعتباری بگیریم، باید این را بپرسیم که آیا این اعتبار گیر من میاد یا نمیاد؟ این را حتی قبل از اینکه کار انجام بشه میشود فهمید. شما قبل از پروژه چه کارهایی کردی؟ خط فعالیتهای شما کجا بوده؟ محصول فکر شما تو حالا چی بوده؟ اگر این تیم موفق بشه، نتیجه کارش در راستای کارهای قبلی شما هست یا نه؟ اگه هست، خب مشارکت کنه، اعتبارش به شما هم میرسه. ولی اگر نیست، اگر در راستای کارهای قبلی شما نیست، شما از اینجا اعتباری نخواهی گرفت.
یکی از ویژگیهای دورهی بعد از کودتا و مخصوصاً بعد از پادشاهی رضاشاه، این بود که مخالفین رضاشاه حالا چه درست میگفتند، چه غلط میگفتند، نمیتوانستند چیزی را خیلی پیش ببرند، نه توانش را داشتند جلوی پیش بردن چیزی را که کسی دارد پیش میبرد، بگیرند. آخرش در خیلی از مواقع، بیشتر مواقع، آخرش همانی میشد که رضاشاه میخواست. اینجا هم همین شد. همینطوری هم شد که بالاخره تصمیم گرفتند که راهآهن بسازند در همان مسیری که ساختند.
اصلاً شدنی هم نیست! به خاطر اینکه اون کنترلی که میتوانی روی جزئیات فرآیند کودکی داشته باشی، خیلی کمتر از تصورت است. یعنی این نگاه نجاری و این پروژهای و اینها این اصلاً نگاه درستی نیست! کار مطلوبی نیست! و از این گذشته اصلاً شدنی نیست! اصلاً اینکه فکر میکنی میتوانی روی جزئیات فرآیند کودکی خیلی کنترل داشته باشی برای اینکه تهش بچه اینطور و اونطور بشه، این اصلاً توانایی خودت را خیلی داری دست بالا میگیری. کار والدین در نتیجه اینها نیست، کار والدین شکل دادن به بچه نیست. کارشون اینه که محیط امن و ایمن و پایداری فراهم بکنند که بچه بتونه توش رشد کنه و یاد بگیره. این تصور از پرنتینگ که اگر یک مدل مشخصی با بچه رفتار کنیم، نتیجهی معینی میگیریم، واقعاً هم عملی نیست و هم اینکه اون نتیجه نهایی که ازش میخواهیم، ازش در نخواهد آمد. اگر حالا استانداردهای مشخصی داری و رفتارها و عادتها و ارزشهای خاصی داری که دوست داری اینها در بچه دوام پیدا بکنه و ادامه پیدا بکنه، بهترین کاری اینه که خودت عمل کنی به اینها و بذاری بچه در چنان محیطی که تو درست کردی و داری توشون کارها را میکنی، عمل بهش میکنی، بچه تو این محیط مشاهده کنه و ببینه و در معرضش باشه و خودش در چنان محیطی رشد بکنه.
بازی برد و باخت نیست، مهم بودن به اندازه کافی برای همه هست. این یه چیزی است که یادمون میرود، مهم بودن را از همدیگه زورگیری میکنیم. و این غریزهی قشنگ تبدیل میشه به سرچشمهی نفرت. یه قدم جلوترم میرود میگوید که به تاریخ اخلاق نگاه کنی اصلا پیشرفت اخلاقی بشر همین بوده که این دایرهی کی مهمه بزرگتر و بزرگتر بشه، یه زمانی فقط مردهای آزاد قبیله مهم بودند، بردهها مهم نبودند، زنها مهم نبودند، آدمانی که ملیتشون یک چیز دیگه بود، آدمانی که جور دیگه فکر میکردند، بعد کمکم اینا وارد دایره شدند، هر پرش رو به جلو در اخلاق، در واقع یعنی چی، یعنی به رسمیت شناختن مهم بودن کسایی که تا دیروز مهم نبودند، داریم میگوییم، حالا فهمیدم، پس تو هم برای خودت مهمی، مهم بودن تو هم مهمه، اون هم به اندازه کافی ارزش دارد. همان غریزهای که ما را میتواند به جون هم بندازه، در واقع به نظر میرسد موتور بزرگترین پیشرفتهای اخلاقی تاریخ هم بوده دیگه. اینطوری هم میشود بهش نگاه کرد.
این میشود که تورم مدرک به وجود میآید، همون طوری که تورم پولی، پول را بیارزش میکند، تورم مدرک هم، مدرک دانشگاهی را بیارزش میکند. کاری را که قبلاً با دیپلم میدادند، الان دیگر بالاخره همه دیپلمو دارند، پس میگنند مدرک کالج، پس همه کالجو دارند، میگن پس لیسانس، فوق لیسانس. دیگر حالا این قصههایه که احتمالاً خود اون هم زیاد این طرف و اون طرف شنیدی. شکایت نویسنده، یک بخش بزرگش اینه که به خاطر این تغییرات، اون دیسیپلین و بلوغ فکری دیگه تو دستور کار دانشگاه نیست. دانشگاهی که انقدر مشتری محوره، اصلاً دیگه جایی نیست که مثلاً بیاد یاد بده که استدلال منطقی چهطوری باید باشه. دانشگاه، میگه، قرار بود تجربهی سختی باشه، تو مدرسه یادگیری سرراست تکراری و تو دانشگاه باید یک مقداری با ناراحتی و پیچیدگی و اینها همراه باشه، یادگیری که منجر بشه به کسب دانش عمیقتر. ولی الان اینطوری نیست و نتیجهاش میشه که یک ترکیب خطرناکی تولید میشه از جهل و غرور.
در کودتای نظامی یازده سپتامبر، رئیسجمهور منتخب دموکرات شیلی در کاخ ریاست جمهوری خودکشی کرد، قتل، کشتار، شکنجه در مقیاسی وسیع، اصلاً یه روشهای شکنجههای روانی و بعد تبعید و آزار و یه سیستم بستهی واقعاً کمسابقهای. در خارج از کشور هم این حکومت نظامی جدید شروع کرد به ترور مخالفین، حتی در خاک آمریکا یک شهروند آمریکایی را کشتند که خوب برای آمریکاییها نکتهی خیلی مهمی است. با اون کودتا حکومت نظامی سر کار آمد که هفده سال در قدرت بود. الان که این کتاب داره نوشته میشود، سه دههای هست که اون حکومت نظامی از قدرت رفته بیرون، ولی میراثش همچنان هست و شیلی داره باهاش کشتی میگیره. یه تعدادی از اون رهبرهای نظامی و جنایتکارها و شکنجهگرها افتادند زندان ولی رهبران ارشد نظامی آزاد موندن. و سوال نویسنده اینه که یک کشوری که سنت دموکراسی پایدار داشت چی شد که اینطوری تغییر مسیر داد؟ و بعد چطوری با این گذشته میتونن کنار بیان؟