پرش به محتوای اصلی

خداحافظ آفریقا

خداحافظ آفریقا: قسمت بیست و چهارم

۳۷ دقیقه۷ شهریور ۱۴۰۴۴ دانستنی

دانستنی‌های این اپیزود ۴

روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.

عالی

اگر گیاهان کشت نمی‌شدند و این کربوهیدرات فراوان را برای ما به وجود نمی‌آوردند، هیچ‌وقت انسان از حالت شکارچی گردآورنده و در دسته‌های کوچک به شهرنشینی و جوامع پیچیده نمی‌رسید. برای اینکه انسان در دسته‌های بزرگ بتواند کنار هم زندگی کند، حتماً باید منبع غذایی بسیار بزرگ و قابل اعتباری داشته باشد، و شکار و گردآوری نمی‌توانند تضمین‌کنندهٔ غذای یک جمعیت چند هزار نفره باشند. اما از طرف دیگر، کربوهیدرات‌هایی که اسمشان را بردیم، این‌ها به خوبی می‌توانند شکم هزاران نفر را پر کنند.

بخش‌ها ۱۲

خلاصه

این قسمت از مجموعهٔ «خداحافظ آفریقا» به اهلی‌سازی گیاهان، یا به تعبیر دقیق‌تر کشت گیاهان، می‌پردازد. بحث با مروری کوتاه بر اهلی‌سازی جانوران و پیامدهای آن آغاز می‌شود: انتقال بیماری‌های مشترک انسان و دام مانند سرخک، آبله و آنفولانزا از حدود یازده تا دوازده هزار سال پیش، و افزایش چشمگیر پوسیدگی دندان در اثر مصرف فراوان کربوهیدرات پس از یکجانشینی. سپس توضیح داده می‌شود که بین ۶۰ تا ۸۰ درصد کالری شکارورزان گردآورنده از جمع‌آوری گیاهان به دست می‌آمد، کاری که بیشتر بر عهدهٔ زنان، کودکان و سالخوردگان بود، و آشنایی دیرینه با خواص درمانی و روانگردان گیاهان و قارچ‌ها به تثبیت جایگاه شمن‌ها کمک می‌کرد. به گفتهٔ گوینده، بدون کشت گیاهان پرکربوهیدرات مانند گندم، جو، برنج، ارزن، ذرت و سیب‌زمینی، شهرنشینی و جوامع پیچیده شکل نمی‌گرفت، و این کشت بارها و به‌طور مستقل در نقاط مختلف جهان رخ داد. شواهد باستان‌شناختی متعددی مرور می‌شود، از جمله نان تخمیرشده در شبیقای شماره‌ی شش در اردن، نوشیدنی تخمیرشده از جو در غاری در کوه کارمل، عدس در غار فرنچتی در یونان، جو در جارمو و نخود در ابو هریره. سازوکار انتخاب مصنوعی گندم با ساقهٔ نشکن، کشت نخستین قهوه در اتیوپی، ورود خرما از پاکستان امروزی و کاربرد کتان در پوشاک نیز توضیح داده می‌شود. جمع‌بندی بحث آن است که این فرایندها حاصل هزاران سال آزمون و خطا بوده و کاربرد واژهٔ «انقلاب» برای آن‌ها جای بازنگری دارد.

  • اهلی‌سازی جانوران بیماری‌های مشترک انسان و دام مانند سرخک، آبله و سل را از حدود یازده تا دوازده هزار سال پیش به انسان منتقل کرد.
  • مصرف فراوان کربوهیدرات پس از آغاز کشاورزی پوسیدگی دندان را چنان افزایش داد که از روی اسکلت‌ها می‌توان دوران پیش و پس از کشاورزی را تشخیص داد.
  • بین ۶۰ تا ۸۰ درصد کالری شکارورزان گردآورنده از جمع‌آوری گیاهان به دست می‌آمد و این کار بیشتر بر عهدهٔ زنان، کودکان و سالخوردگان بود.
  • شناخت خواص درمانی و روانگردان گیاهان و قارچ‌ها به شمن‌ها امکان می‌داد جایگاه خود را در دسته تثبیت کنند.
  • به گفتهٔ گوینده، بدون کشت گیاهان پرکربوهیدرات، انسان هرگز از دسته‌های کوچک به شهرنشینی و جوامع پیچیده نمی‌رسید.
  • گندم امروزی حاصل انتخاب مصنوعی گونه‌های خودرویی است که ساقه‌شان هنگام رسیدن دانه نمی‌شکست و دانه‌های درشت‌تری داشتند.
  • گوینده پیشنهاد می‌کند در کاربرد واژهٔ «انقلاب» برای کشاورزی تجدید نظر شود، چون کشت گیاهان حاصل هزاران سال آزمون و خطا بوده است.
  • جرد دایموند
  • گینه‌نو
  • گویینگ ترایبال
  • زاگرس
  • اتیوپی
  • سوریه
  • ابو هریره
  • اردن
  • شبیقای شماره‌ی شش
  • کوه کارمل
  • فلسطین
  • فرنچتی
  • جارمو
  • پاکستان
  • گرجستان
  • چاتال‌هویوک

دربارهٔ این اپیزود

در اپیزود بیست و چهار پادکست »خداحافظ آفریقا» همراه با دکتر حامد وحدتی‌نسب [دیرین انسان شناس] به دورانی از حضور انسان میرسیم که یکجا نشینی او را وادار به شکل تازه زندگی کرد. اهلی کردن حیوانات از یک سو و آزمون خطاهای گوناگون در کشت گیاهان انسان را در کشاورزی دانا و چیره دست کرد. این دوران جدید نقش‌ها در اجتماع انسانی را تغییر داد. شناخت گیاهان و قارچ‌ها حتی در قدرت شمن‌ها تاثییر گذار بود. افزون شدن مصرف کربوهیدرات نه تنها زنجیره غذایی را تغییر داد که در میزان پوسیدگی دندان انسان آن دوران اثر چشمگیر گذاشت.

 

تهیه کننده: سیاوش صفاریان پور

تدوین : مروا کاظم‌زاده

طراح نشانه: خورشید آزادی

See omnystudio.com/listener for privacy information.

بازخورد