
خداحافظ آفریقا - قسمت بیستم
دانستنیهای این اپیزود ۱۰
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
هر یک سالی که میگذره یک لایه خیلی ضعیف مینا روی دندون جمع میشود. و وقتی که آنها زیر میکروسکوپ الکترونی میشود، سن شخص مشخص میشود.
ما به این بهینگیها اشاره کردیم دیگر حالا دستآباز شد، افق دیدش بهتر شد، از نظر جذب گرما، سطحی از بدن که در معرض آفتاب تابان آفریقا … اتفاقاتی در آفریقا رخ میدهد، آفریقا قرار میگیرد کمتر میشود. از نظر مهمترینش کینتیک انرژی، یعنی میزان کالری که ماهیچههای درگیر راه رفتن دارند میسوزانند. اگر یک شامپانزه را تردمیل به حالت ایستاده مجبورش کنید راه برود، میزان کالری مصرفی خیلی بیشتر از ما است که روی تردمیل راه میرویم میسوزاند، بهخاطر اینکه دیزاین ماهیچههایش برای این کار نیست، و از ماهیچهها دارد کار اضافهای میکشد که آنها اندباز بیخودی دارند، خب؟ مهمترین چیز، این بحث کینتیک انرژی بوده که آنکه روی دو پا راه میرفته به شرطی که آناتومی شده داشته با شنگ زورکی، آن مصرف انرژی کمتری دارد، و در طبیعت هر چیزی که مصرف انرژی کمتری داشته باشد، میماند، سازگارتر است، و اینها میان زیاد میشوند.
یک بچه خرس آلاسکایی، خرس یک مادر خرس آلاسکایی، یک توله سفید میزاد، وسط آن جنگلهای تیر و تار آلاسکا. خب این توله مرده اگر بزرگ شود، خب این تولهی ما در مردههایی که بزرگ شود کجا میخواهد استتار کند؟ یعنی با هلیکوپتر رد بشوی و میبینیاش، این شانسی برای بقا ندارد. خب، همین تولهی زال اگر در ارزهای شمالی به دنیا بیاید، اتفاقاً خانوادهاش دیگر شانس برای بقا ندارند، خودش برای بقا شانس دارد، و زاد و ولد میکند، و این سفیدی را منتقل میکنند.
آن چیزی که ما به آن میگوییم انقلاب شناختی، وحدت نظر روی عددش، وجود ندارد بین پنجاه هزار سال تا هفتاد هزار سال پیش، اتفاقی توی مادهی مغزی ما رخ میدهد، از جنس احتمالا برقراری اکثری سیناپسهای جدید بین نواحی مختلف مغزی، و این موجودی که با این اتصال جدید نواحی مغزی متولد شده، مثل یک کامپیوتری بوده که مثلا سیپییواش ارتقا پیدا کرده بوده. چرا؟ به خاطر آن اتصالی که بین آن چند بخش مغزی که قبلا وجود نداشته و ایجاد شده.
یعنی حواسش هست که تو داری ازش استفاده میکنی، آن هم پاش میگفت. شوخی را، آره شوخی را میفهمد، گریه میکند، حسودی میکند، خیلی شدید. واقعی بگوییم گربهمان همینطوره، گربهمان هم حسودی میکند. خیلی پیچیده است. برود، همهی پستانداران عالیه بر از صورت دیگر، همهی اسب، گاو، سگ، همهی پستانداران عالیه پیچیدهاند. همهی پستانداران عالیه پیچیده، پسادت یکی از آن بیستای ژنتیکی خیلی کهن است، که اصلا تو خیلی از پستانداران هست رمز بقایشان.
اگر فقط میرفتی سویهی دختری را مطالعه میکردی، میرسیدی به اینکه خب نئاندرتالها با ما ژن پرایمت متفاوتی دارند. ژن خیلی متفاوتی دارند. بعداً که روحول ژنم شروع کردند کار کردند و ژنم هسته و اینها دیدند که نه. ما میتوانستیم با هم دیگر زاد و ولد بکنیم و حالا اینکه بیشتر مثلاً دختر داده بودند. ببین اگر که مردشان میبود، الان ما باید تو ردیابی کروموزوم وای هم ردشان میدادیم. وای نئاندرتال زیاد پیدا میکردیم که پیدا نمیکنیم. ایدهاش را میکردیم که پیدا نمیکنیم. بنابراین بیشتر دوستان همو سیپینس در در تک و پاتکهایی، به گروههای نئاندرتال. یعنی ما بیشتر پسرانمان رفتند، دختر نئاندرتال.
فقط ما میفهمیم این همان انقلابشناختی است. ما حاصل این انقلابشناختی است که ما میتوانیم به این درک نایل بشویم که این یک روزی تمام میشویم یعنی استراو دایم. گرچه تو مغز ما هورمونهای طرحش را میشود که بشکنیم و پشحال باشیم و برویم لذت ببریم و هی یادمان برود چون کلک انتخابطبی پشتش این است که برای تو رخ نمیدهد، تو لطفاً زیاد شو، یعنی همینطور سوقت میدهد که آقا شما تولید مثل بکن نگران مرگ نباش، قطعاً همه میمیرند به غر از خودت، این ابلهانهترین فکری است که نفر میتواند بکند که دور و برش دیده باشد، احدی زنده نمانده، و کماکان فکر بکند که من نمیمیرم.
ما یک چیزی داریم به نام مجامع علمی، که آدمهایی که به قول معروف در علم سرآمد هستند، تو این مجامع قرار دارند، بسیاری از این مجامع و در کنار این مجامع، ژورنالهای علم میخوانیم داریم، که اینها بسته به اینکه چه رنگی داشته باشند، هیئت تحریریهها و برواقه آن آزمونگران. واقع آن آزمونگران بسیار سفت و سختی دارد، یعنی کار در زمینهی دانشمندها و تو ساینس اینجوری میرود جلو، یعنی داوری میشود، داوری شدید.
اینطور میخواهم شروع کنم که متفاوت بودن همه یک چیز آشکار بوده در طول تاریخ. یعنی در طول تاریخ همه جوامع انسانی که با جوامع انسانی دیگر برخورد میکردند میفهمیدند متفاوتند. و همیشه هم انسانشناسان یا حالا قبل از انسانشناسان دنبال این بودند که ریشهٔ این تفاوت را در بیاورند.
کاری کرد که بسیاری از افرادی که زندگی خودشان را میکردند، و اصلا نمیتوانستند یک منبعی پیدا بکنند، یک تکانی به این مغز بدهند، یک کنجکاوی درشان ایجاد شود، ایجاد شد، و این کار قابل تقدیر است، کار به نظر من خیلی قابل تقدیر است.
بخشها ۳۳
خلاصه
بیستمین قسمت «خداحافظ آفریقا» بهصورت زنده و در حضور جمعی از پادکستسازان اجرا شده است. گفتوگو با شعار برنامه، «همه متفاوت، همه خویشاوند»، آغاز میشود: تفاوتهای ظاهری انسانها حاصل سازگاری با اقلیم است و ارتباطی با هوش ندارد، و ژنتیک نشان میدهد انسانها از نظر زیستی بسیار به هم نزدیکاند. سپس جدایی تبار انسان و شامپانزه از جدی مشترک در حدود هفت میلیون سال پیش و مزیت راه رفتن روی دو پا، بهویژه مصرف انرژی کمتر، توضیح داده میشود. بخش بزرگی از بحث به نیاندرتالها اختصاص دارد: تصویر قدیمی «غارنشین وحشی» که از یک بازسازی نادرست چهره شکل گرفت، زندگی سیصد و شصت هزار ساله در اقلیم یخبندان، سخن گفتن، تدفین مردگان و آمیزش با انسان هوشمند که یک تا چهار درصد ژن نیاندرتال را در مردمان بیرون از آفریقا بر جا گذاشته است. نمونههای غار شانیدار، از جمله مردی که با وجود فلج نیمی از بدن چند سال زنده ماند، نشانهٔ مراقبت و همدلی معرفی میشود. انقلاب شناختی، میان پنجاه تا هفتاد هزار سال پیش، به توانایی اندیشه و گفتار انتزاعی، باور به داستانهای مشترک و سازماندادن گروههای بزرگ نسبت داده میشود. در این قسمت اعلام میشود که برنامه برخلاف طرح اولیهٔ بیست قسمتی ادامه مییابد، و در پایان به پرسشهای حاضران دربارهٔ اعتبار داوری علمی، کتاب «انسان خردمند»، جهت آمیزش ژنتیکی، روانشناسی دگرگشتی و آیندهٔ تکامل انسان پاسخ داده میشود.
- شعار «همه متفاوت، همه خویشاوند» بر این استوار است که تفاوتهای ظاهری انسانها سازگاری اقلیمی است و ربطی به هوش ندارد.
- تبار انسان و شامپانزه حدود هفت میلیون سال پیش از جدی مشترک جدا شد و راه رفتن روی دو پا مصرف انرژی را کاهش داد.
- تصویر نیاندرتال بهعنوان غارنشین وحشی از بازسازی نادرست یک جمجمهٔ یافتشده در فرانسه شکل گرفت و اکنون در حال تغییر است.
- در غار شانیدار مردی با فلج نیمهٔ چپ بدن زنده ماند که نشانهٔ مراقبت گروه از او دانسته میشود.
- انقلاب شناختی میان پنجاه تا هفتاد هزار سال پیش امکان اندیشه و گفتار انتزاعی و باور به داستانهای مشترک را فراهم کرد.
- اعتبار یافتههای علمی به داوری سختگیرانهٔ مجامع و نشریات علمی و آمادگی علم برای کنار گذاشتن توضیح ضعیفتر نسبت داده میشود.
- مردمان بیرون از آفریقا یک تا چهار درصد ژن نیاندرتال دارند و شواهد کروموزوم وای از آمیزش بیشتر مردان هوشمند با زنان نیاندرتال حکایت دارد.
- آفریقا
- شانیدار
- کردستان عراق
- زاگرس
- فرانسه
- یووال نوح هراری
- انسان خردمند
دربارهٔ این اپیزود
See omnystudio.com/listener for privacy information.