
خداحافظ آفریقا - قسمت هجدهم
دانستنیهای این اپیزود ۲
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
با تسلطی که اجداد ما در هزارههای انتهایی پارین سنگی، روی رفتار حیوانات و روی رویش گیاهان پیدا کرده بودند، و تسلطی که روی فناوری خودشون پیدا کرده بودند، در پس انقلاع بشناختی، حالا آمدند و یک سری ابزار و ادباتی را ابدا کردند، که شکاریانی، و ابداع کردن که شکارشون را انقلابی کرد. ابزار و ادباتی مثل تیر و کمان، زهر، طله و تور. ... با اتفاقی که توی تکنولوژی شکار میافته، حالا ما شاهد این هستیم که انسانها بسیار آزادانه و با فراغ بال خیلی بیشتری نسبت به اجدادشون دارند شکار میکنند. و این شکار فراوانی که دارند انجام میدن، اتفاقاً منجر به انقراضههای خیلی بزرگی از جانوران در هزارههای پایانی پارین سنگی میشود. ... برای اولین باره که ما میبینیم که سایز دستههای انسانی دارد خیلی بزرگ میشود، یک سوالی در باستانشناسی وجود دارد که حالت مرغ و تخممرغ معروف را دارد، آیا انسانها بزرگ شدند؟ انسانها بزرگ شدند، بعد یک جانشین شدند، یا به خاطر یک جانشین شدند، بزرگ شدند. جوابش را الان ما میدانیم، جوابش این است که انسانها اول بزرگ شدند، و بعد در هزارههای سهپسین، که در اپیزود بعدی بهش خواهم پرداخت منباب اهلیسازیها، یک جانشین را آغاز کردند. پس بزرگ شدن ما انسانها قبل از یک جانشینیه، و جانشینیه.
بر اساس شواهد و مدارکی که داریم و تحلیل محوطههای باستانشناسی که توی ایران وجود دارد، توی 2013 به این نتیجه رسیده بودم که ایران باید یک گذرگاه خیلی مهم در پراکنش انسانها به دیگر نقاط جهان بوده باشد. مقالهای منتشر شد در نیچر یا این در سال 2024، که گروهی از دانشمندان با آزمایشهای دقیق اقلیمشناسی یا در واقع دیرین اقلیمشناسی و ژنتیک، پی به این بردند که ایران بهترین مکان بوده در خارج از آفریقا برای اینکه جمعیتهای انسانهای هوشمند که حدود 70000 سال پیش از این غاره خارج شدند، در آنجا جمع شوند، زیاد شوند، و دو مرتبه در اروپا و آسیا پراکنده شوند.
بخشها ۹
خلاصه
این قسمت با یک یافتهٔ تازه آغاز میشود: مقالهای که در سال ۲۰۲۴ در «نیچر» منتشر شد و با بازسازی دیریناقلیمی و دادههای ژنتیک نشان داد فلات ایران بهترین مکان بیرون از آفریقا برای گردآمدن و افزایش جمعیت انسانهای هوشمند پس از خروج حدود ۷۰۰۰۰ سال پیش بوده است؛ در حالی که شبهجزیرهٔ عربستان چنین ظرفیتی نداشت. راوی این را نمونهای از پویایی علم و تأیید تدریجی فرضیهها با دادههای تازه میداند. سپس ویژگیهای پارینهسنگی جدید، از زندگی در دستههای کوچک و متحرک تا پیدایش زبان انتزاعی و نقاشیهای صخرهای، مرور میشود. مدیریت شکار، یعنی شکار بیشتر نرهای بالغ و شناخت مسیر مهاجرت جانوران، و دانش گیاهی که از رسوبات دندانی نئاندرتالها نیز پیداست، زمینهٔ ابداع تیر و کمان، زهر، تله و تور را فراهم کرد. این فناوریها کارایی شکار را چندین برابر کردند و با انقراض جانوران بزرگی چون ماموت و کرگدن پشمالو همبستگی دارند. به گفتهٔ راوی، جمعیت انسان پیش از یکجانشینی بزرگ شد و دهکدههای شکار و ماهیگیری پدید آمد. در اوج این تسلط، یخبندان دریاس جوان، احتمالاً در پی برخورد یک شهابسنگ، هشتصد سال سرمای شدید آورد و به انقباض گستردهٔ جمعیت انسانی انجامید. پاسخ انسان، نگهداشتن جانوران و گیاهان در کنار خود بود؛ گامی نخست به سوی اهلیسازی که موضوع قسمت بعد است.
- مقالهای در سال ۲۰۲۴ فلات ایران را بهترین محل گردآمدن انسانهای هوشمند بیرون از آفریقا معرفی کرد.
- بازسازی دیریناقلیمی نشان داد شبهجزیرهٔ عربستان ظرفیت زیستمحیطی کافی برای چنین مرکزی را نداشته است.
- زبان انتزاعی، یعنی سخن گفتن از آنچه دیده نمیشود، با تفکر نمادین و نقاشیهای صخرهای پیوند دارد.
- شکار بیشتر نرهای بالغ و رسوبات دندانی نئاندرتالها از مدیریت شکار و دانش گیاهی انسانهای کهن خبر میدهد.
- تیر و کمان، زهر، تله و تور کارایی شکار را چندین برابر کرد و با انقراض جانوران بزرگ همبسته است.
- جمعیت انسان پیش از یکجانشینی بزرگ شد و دهکدههای شکار و ماهیگیری در پارینهسنگی پدید آمدند.
- یخبندان دریاس جوان جمعیت انسانی را بهشدت کاهش داد و انسان را به نگهداری جانوران و گیاهان واداشت.
- نیچر
- فلات ایران
- ایران
- شبهجزیره عربستان
- لاسکو
- آلتامیرا
دربارهٔ این اپیزود
انسان خارج شده از آفریقا به هزارههای پایانی عصر پارینه سنگی یا دوران شکار/گرداوری، وارد شده است. تحولات فناورانهی ساخت ادوات شکار در همراهی با استفاده از سموم، تور ماهیگیری و تله، توان شکار انسان را چندین برابر کرده است.
انسان برای نخستین بار در دستههای چند ده نفره سازماندهی شده و نسل بسیاری از حیوانات را منقرض کرده است.
درست در میانه تسلط بی چون و چرای انسان بر طبیعت پیراموناش، یک فاجعه اقلیمی دهشتناک مسیر زندگی را دگرگون کرد. یخبندان دِریاس جوان در 12 هزار و 700 سال پیش! و سرمایی کشنده برای 800 سال متوالی.
انسان پس از گذر ازآخرین یخبندان (دِریاس جوان) دیگر انسان سابق نبود. عصر جدیدی حدود 12 هزار سال پیش آغاز شد که به دوران
نوسنگی، یعنی شروع تولید غذا از طریق اهلیسازی جانوران و کشت گیاهان، شناخته میشود.
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information about our collection and use of personal data for advertising.
See omnystudio.com/listener for privacy information.