
خداحافظ آفریقا - قسمت هفدهم
دانستنیهای این اپیزود ۳
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
ما میدانیم آزتک و اینکا که از تمدنهای بسیار بسیار پیشرفته و معروف غارهای آمریکا بودند، در آنها چرخ وجود نداشته. عدهای از اروپاییها عنوان میکردند که این به خاطر بهره هوشی پایینتر این افراد بوده که نمیتوانستند چرخ درست کنند. اما اسباببازیهایی که از تمدن آزتک و اینکا به دست آمده برای ما دارند گاریهایی را به تصویر میکشند که چرخ دارند، یعنی چرخ را میشناختند و در ابعاد کوچک هم میتوانستند درستش کنند، پس سؤال اینجاست که چرا گاری نداشتند، چرا تا قبل از ورود اروپا از چرخ استفاده نمیکردند، جوابش خیلی ساده است.
مطالعات ژنتیکی که همین اواخر انجام شده در دانشگاه آکسفورد توسط تامهیان و همکارانش و با استفاده از چهل و دو تا محوطهٔ باستانی در سرتاسر آمریکا انجام شده، به خوبی نشان میدهد که سن حضور نخستین جوامع انسانی در قارهٔ آمریکا باید چیزی بین 30000 تا 35000 سال پیش باشد. فقط ژنتیک نیست که این اطلاعات را برای ما فراهم کرده، ما محوطههای باستانی را هم داریم، هم در آمریکای مرکزی و آمریکای شمالی، که سنسنجیهای مطلقی روی آنها انجام شده، و این سنسنجیها نشان داده که شواهد حضور به حول و حوش 30000 سال پیش برمیگردد.
یکی از این سناریوها، مهاجرتهای ساحلی توسط گروههای شکارچی و ماهیگیر است. یعنی این گروهها در امتداد این صفحات یخی حرکت کردند، و حاشیهی یخی حرکت کردند، از آسیا و بعد آرامآرام وارد جایی شدند که ما امروز بهش میگوییم آلاسکا، سپس پایینتر آمدند، وارد سرزمین امروز کانادا شدند، و در امتداد ساحل غربی ایالاتمتحده به سمت پایین حرکت کردند، و نهایتاً تا تیرا دلفویگو که میشود نهاییترین نقطهی آمریکای جنوبی رسیدند.
بخشها ۷
خلاصه
این قسمت به نحوه و زمان رسیدن نخستین جوامع انسانی به قارهی آمریکا میپردازد. راوی توضیح میدهد که آمریکای شمالی از راه تنگه برینگ به شمال شرق آسیا متصل میشده و جانوران و شکارچیانی که در پی آنها بودند از این مسیر عبور کردهاند. سه سناریو مطرح میشود: مهاجرت ساحلی در امتداد حاشیهی یخها و ساحل غربی، مسیر درونسرزمینی، و حضوری بسیار متأخرتر از راه جزایر اقیانوس آرام. تا حدود ده سال پیش قدیمیترین شواهد را به مردمان کلویس و بازهی ۱۲۰۰۰ تا ۱۴۰۰۰ سال پیش نسبت میدادند، اما مطالعات ژنتیکی و سنسنجی محوطهها این زمان را به ۳۰۰۰۰ تا ۳۵۰۰۰ سال پیش رسانده است. شواهد زبانشناسی، گروههای خونی، ریختشناسی دندان و دیانای تبار بومیان آمریکا را به شرق آسیا برمیگرداند و گسترش سریع آنها به جنوب، مهاجرت ساحلی را محتملتر میکند. در ادامه، راوی چند انگارهی رایج را نقد میکند. این شکارچیان به انقراض ماموت، کرگدن پشمالو، شتر آمریکای شمالی و اسب انجامیدند و سرخپوستان تا آمدن اسپانیاییها و پرتغالیها اسبی نداشتند. بیشتر آنها کشاورزان یکجانشین بودند و با کشت ذرت و سیبزمینی به شهرهای بزرگی چون تنوچتیتلان رسیدند. نبود چرخ در کاربرد روزمره نیز نشانهی ناتوانی نبود، بلکه حاصل نبود حیوان باربر بود. راوی نسبتدادن سازههای این تمدنها به موجودات فرازمینی را خرافه میداند و تفاوت اصلی را در اهلیسازی گیاهان و جانوران میبیند.
- تنگه برینگ در دورههایی سیبری را به آلاسکا وصل میکرده و جانوران و شکارچیان از آن به آمریکا رسیدهاند.
- مهاجرت ساحلی در امتداد ساحل غربی، به دلیل گسترش سریع جوامع به جنوب، محتملترین سناریوی ورود انسان به آمریکا معرفی میشود.
- مطالعات ژنتیکی و سنسنجی، زمان ورود انسان به آمریکا را از ۱۲۰۰۰ تا ۱۴۰۰۰ به حدود ۳۰۰۰۰ تا ۳۵۰۰۰ سال پیش رساند.
- شکار این جوامع به انقراض ماموت، کرگدن پشمالو، شتر آمریکای شمالی و اسب در قاره انجامید.
- بیشتر بومیان آمریکا کشاورزان یکجانشین بودند و کشت ذرت و سیبزمینی پایهی شهرنشینی آنها شد.
- نبود چرخ در کاربرد روزمره ناشی از نبود حیوان باربر بود، نه ناتوانی در ساختن چرخ.
- به گفتهی راوی، نسبتدادن سازههای بومیان آمریکا به فرازمینیها خرافه است و شواهد باستانشناسی خلاف آن را نشان میدهد.
- تنگه برینگ
- آلاسکا
- سیبری
- کانادا
- تیرا دل فوئگو
- استرالیا
- مکزیک
- پرو
- تنوچتیتلان
- ناسکا
- دانشگاه آکسفورد
دربارهٔ این اپیزود
در اپیزود شماره هفتده خداحافظ آفریقا به هزاران سال قبل از سفر کریستوف کلمپ به قاره آمریکا و حضور انسان هوشمند هوشمند میرسیم. مسیر پراکنده شدن انسان در این قاره پهناور را دنبال میکنیم و همراه با دکتر حامد وحدتی نسب از منقرض کردن حیوانات توسط این گروه انسان تا انطباق با شرایط اقلیمی متفاوت برای زیست در این قاره میگوییم.
تهیه کننده: سیاوش صفاریان پور
تدوین: مروا کاظم زاده
گرافیک: خورشید آزادی
با سپاس از احسان مهرجو
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information about our collection and use of personal data for advertising.
See omnystudio.com/listener for privacy information.