
خداحافظ آفریقا - قسمت شانزدهم
دانستنیهای این اپیزود ۳
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
به خاطر اینکه استرالیا بارها و بارها فاصلهاش با جنوب شرق آسیا به خاطر بالا و پایین رفتن سطح آب تغییر کرده است. الان که ما داریم در موردش صحبت میکنیم، سطح آب فعلی هست که در دوران میان یخبندان قرار گرفتهایم. بنابراین استرالیا چند صد کیلومتر از آخرین جزیره در جنوب شرق آسیا فاصله دارد. اما در زمانهایی که یخبندانها به اوج خودشان میرسیدند، سطح آبها به شدت پایین میآمد و بسیاری از این مجموع جزایر جنوب شرق آسیا به هم میپیوستند.
یکی از دلایلی که ما انسانهای هوشمند و هوشمند امروزه انقدر از نظر ژنتیکی به هم دیگر شبیه و نزدیک هستیم، این است که بسیاری از تنوعهای ژنتیکی ما در طول زمان از بین رفته، به دلایل اقلیمی. به این پدیده میگوییم اثر گردن بطری، یعنی یک جمعیت انقدر منقبض میشود که مثل گردن بطری، جمعیت کوچک و کوچکتر میشود و بعد هم داد. کوچک و کوچکتر میشود و بعد وقتیکه از آن حالت استرس محیطی رها میشود، تعداد ژنهایی که ماندند و دارند دو مرتبه تکثیر میکنند، طبیعتاً تمام آن ژنهایی نیستند که قبلاً آن جامعه را پوشش میدادند.
اگر در امتداد خطوط ساحلی بیاییم و حرکت کنیم از آفریقا به سمت هند و از هند به سمت جنوب شرق آسیا بریم، متوجه میشویم که حرکت کردن در امتداد ساحل میتواند ما را خیلی خیلی سریعتر از آن چیزی که فکر میکردیم، به جنوب شرق آسیا به نهاییترین نقاط این قسمت و بعد نهایتاً به استرالیا برساند.
بخشها ۸
خلاصه
این قسمت از مجموعه پس از دو بخش درباره ایران و جنوب غرب آسیا، به مسیر رسیدن انسان هوشمند به استرالیا میپردازد. نکته محوری این است که قدیمیترین شواهد حضور انسان در استرالیا به حدود شصت و پنج هزار سال پیش برمیگردد، در حالی که شواهد حضور او در اروپا از پنجاه هزار سال پیش فراتر نمیرود. توضیح این تفاوت، گسترشهای ساحلی است: حرکت در امتداد ساحل از آفریقا به هند و جنوب شرق آسیا، با دسترسی به غذای دریایی و آب شیرین، سرعت جابهجایی را بسیار بالا میبرده است. سپس انفجار آتشفشان توبا در اندونزی در حدود هفتاد تا هفتاد و دو هزار سال پیش بررسی میشود که به گفته گوینده زمستانی هزارساله پدید آورد، بسیاری از گونهها را به انقراض کشاند و برای انسان نیز اثر گردن بطری داشت. از آنجا که میان جنوب شرق آسیا و استرالیا، حتی در پایینترین سطح آب، دریایی به نام خط والاس فاصله میانداخت، گوینده عبور انسان را با کلک یا قایق ساده و احتمالاً در فرار از شرایط پس از توبا توضیح میدهد. در ادامه از محوطههای باستانی و اسکلت دریاچه مونگو، شباهت ژنتیکی بومیان با مردمان گینه نو و جنوب شرق آسیا، و مهاجرتهای مکرر همزمان با یخبندانها، از جمله ورود ژن مردمان هند، سخن میرود. بخش پایانی این تصور اروپاییان را رد میکند که نبود کشاورزی و شهرنشینی در استرالیا به بهره هوشی بومیان مربوط بوده است، و پاسخ را به بحث اهلیسازی در قسمتهای بعدی موکول میکند.
- شواهد حضور انسان هوشمند در استرالیا به حدود شصت و پنج هزار سال پیش میرسد و از شواهد اروپا قدیمیتر است.
- گسترشهای ساحلی با دسترسی به غذای دریایی و آب شیرین، حرکت سریع انسان از آفریقا تا جنوب شرق آسیا را ممکن کرده است.
- آتشفشان توبا زمستانی هزارساله پدید آورد و با اثر گردن بطری، تنوع ژنتیکی انسان را کاهش داد.
- خط والاس مرزی آبی میان جنوب شرق آسیا و استرالیا بوده که بسیاری از جانوران هرگز از آن عبور نکردند.
- عبور انسان به استرالیا احتمالاً با کلک یا قایق ساده و در فرار از شرایط پس از توبا رخ داده است.
- مطالعات ژنتیکی نشان میدهد استرالیا بارها، همزمان با پایین رفتن سطح آب در یخبندانها، پذیرای مهاجران بوده است.
- ادعای اروپاییان درباره بهره هوشی پایین بومیان استرالیا اساس علمی نداشته و پاسخ به بحث اهلیسازی موکول میشود.
- استرالیا
- اندونزی
- توبا
- گینه نو
- دریاچه مونگو
- خط والاس
- آلفرد راسل والاس
- داروین
دربارهٔ این اپیزود
در اپیزود شماره ۱۶ پادکست خداحافظ آفریقا مسیر خروج انسان از آفریقا و رسیدن به قاره استرالیا و قاره آمریکا را همراه با دکتر حامد وحدتینسب استاد انسان دیرینشناسی پی میگیریم و به این پرسش میپردازیم که چطور انسان قبل از رسیدن به اروپا سر از استرالیا درآورد.
تهیهکننده: سیاوش صفاریانپور
تدوین: مروا کاظمزاده
گرافیک: خورشید آزادی
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information about our collection and use of personal data for advertising.
See omnystudio.com/listener for privacy information.