
خداحافظ آفریقا - قسمت چهاردهم
دانستنیهای این اپیزود ۴
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
جمع جهات ما را به این سمت میبرد که انسان راستقامت که از آفریقا خارج شده راهی نداشته جز اینکه از فلات ایران عبور بکند، پس، اگر میخواهیم تو فلات ایران متمرکز بشویم و بریم، ببینیم اولین انسانی که وارد ایران شد چه انسانی بود، باید انگشت بگذاریم روی انسان راستقامت همو ارکتوس، چه زمانی این اتفاق رفته داده؟ احتمالاً بین یکمیلیون و نهصد هزار تا یکمیلیون و هشتصد هزار سال پیش. یکمیلیون و هشتصد هزار سال پیش آغاز پیدایش این نوع انسان در ایران است.
با توجه به کاوشهای اخیری که خود من با یک تیم همراهم داریم در غار قعلهکرد، آوج در استان قزوین، الان چندین سال است که انجام میدهیم، ما متوجه شدیم که از نظر زمانی و دستافزارهای سنگی، در این غار با لایههایی مواجه هستیم که سنشان دقیقاً مربوط به بازه زمانی است که انسان هایدلبرگ در این جغرافیا زندگی میکرده. خود انسان را هنوز در هیچ بخش از فلات ایران پیدا نکردهایم، اما ابزار سنگیهای اکنون داریم و همینطور گاهنگاری مطلق از محوطه غار قعلهکرد که ما را به این سمت میبرد که این ابزار سنگیها و بقایای استخوانهای جانوری شکار شده که روی آنها آثار برش و سوختگی وجود دارد، مربوط میشوند به انسانی به احتمال زیاد به نام انسان هایدلبرگ.
استخوان ساعد که خیلی سال بعد مورد مطالعه قرار میگیرد توسط یکی از بزرگترین متخصصین انسان نئاندرتال در جهان به نام اریک ترینکاوس، او میآید و این استخوان ساعد را با استخوانهای ساعد انسانهای هوشمند و انسانهای نئاندرتال دیگر مقایسه میکند و در مقالهای به این نتیجه میرسد که به احتمال خیلی زیاد این میتوانسته مربوط به انسان نئاندرتال باشد.
ایران یک پل عبور بوده، نهتنها در ادوار دوران تاریخی که میدانیم راه ابریشم ازش عبور میکرده، نهتنها همین الان که ما داریم با شما صحبت میکنیم در بیست بیست و سه هزار و چهارصد و دو، فراوان میشنویم از راههای تجارتی که قرار است که از ایران عبور بکند یا از اطراف ایران دارد عبور میکند، این نقش جغرافیای ایران در ادوار پیش از تاریخ هم خیلی پررنگ بوده، ضمن اینکه ما در پیرامون این جغرافیا، بقایا و سنگوارههای انسانی داریم که دیگر برای ما جای شک و شبههای باقی نمیگذارند که این نوع انسانها که در آن روزگار مرزهای سیاسی بیمعنی بودند، در فلات ایران هم زندگی میکردند.
بخشها ۱۰
خلاصه
گفتوگو پس از مرور سیزده قسمت پیشین، به حضور انسانهای کهن در فلات ایران میپردازد. میهمان توضیح میدهد که ایران در مسیر خروج از آفریقا قرار دارد و پل عبور بوده است، اما بقایای بدنی کمی از آن دوران یافت شده است. شواهد حضور انسان در دو دسته بررسی میشود: سنگوارههای خود انسانها و مواد فرهنگی، یعنی دستافزارهای سنگی. از انسان راستقامت در ایران هنوز استخوانی به دست نیامده و حضور او را تبرهای دستی آشولی و پراکنشهای سطحی نشان میدهند. درباره انسان هایدلبرگ نیز تا همین اواخر فقط فرض وجود داشت، تا آنکه کاوش در غار قعلهکرد در آوج قزوین لایههایی همسن آن دوره و ابزارهای سنگی متمایز را آشکار کرد. دلیل اصلی کمبودن یافتهها از دید میهمان، کمکاری باستانشناسان ایران بر دوران پارینهسنگی است. درباره نئاندرتالها وضع فرق میکند: استخوان ساعد غار بیستون از قدیم کاندید بود و در چهار پنج سال اخیر سه دندان شیری کودکان نئاندرتال از غارهای وزمه، باویوان و قعلهکرد به دست آمده است. دندان قعلهکرد در موزه قزوین نمایش داده میشود و کهنترین بخش بدنی انسان در فلات ایران شمرده میشود.
- انسان راستقامت احتمالاً بین یکمیلیون و نهصد هزار تا یکمیلیون و هشتصد هزار سال پیش از فلات ایران گذشته است.
- هیچ بقای سنگوارهای از انسان راستقامت در فلات ایران پیدا نشده و حضورش فقط از ابزارهای سنگی دانسته میشود.
- میهمان مهمترین دلیل کمبودن یافتهها را کمکاری باستانشناسان بر دوران پارینهسنگی میداند.
- کاوش غار قعلهکرد لایههایی همسن انسان هایدلبرگ و ابزارهایی با فناوری متمایز را نشان داده است.
- شیوه ساخت لوا بهتنهایی نشانه نئاندرتال نیست و ممکن است به دنیسوا یا انسان هوشمند هم مربوط باشد.
- سه دندان شیری کودکان نئاندرتال از سه غار ایران به دست آمده و حضور نئاندرتالها را قطعیتر کرده است.
- فلات ایران
- شانیدر
- قعلهکرد
- بیستون
- وزمه
- باویوان
- زاگرس
- موزه قزوین
دربارهٔ این اپیزود
در اپیزود شماره چهارده خداحافظ آفریقا به فلات ایران میرسیم. دکتر حامد وحدتینسب اعتقاد دارد، ایران پل عبور بوده است! در این صورت چرا هنوز در جغرافیای ایران امروز نشانههای بارز مانند سنگواره جمجمه یا اسکلتی از مسافران آفریقا نیافتیم؟ در این اپیزود با این انساندیرینشناس، ردپای انسان در فلات ایران را بررسی میکنیم و او از کاوشهای خود و دیگر همکارانش برای کشف بقایای انسان کهن در ایران میگوید.
تهیه کننده : سیاوش صفاریان پور
تدوین مروا کاظم زاده
گرافیک خورشید آزادی
با سپاس از احسان مهرجو
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information about our collection and use of personal data for advertising.
See omnystudio.com/listener for privacy information.