پرش به محتوای اصلی

خداحافظ آفریقا

خداحافظ آفریقا - قسمت سیزدهم

۲۶ دقیقه۲۱ مهر ۱۴۰۲۲ دانستنی

دانستنی‌های این اپیزود ۲

روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.

عالی

تمایز زبان‌ها به نظر می‌رسد از بازه‌ی زمانی بیست تا سی هزار سال پیش در نقاط مختلف دنیا آغاز شده و این نشان‌دهنده دگرگشت زبان در انسان‌های هوشمند است.

بخش‌ها ۱۰

خلاصه

این قسمت ادامه بحث درباره انسان هوشمند در دوران پارینه‌سنگی جدید است. نخست پیکرک‌های سنگی، استخوانی و عاجی بررسی می‌شود، به‌ویژه پیکرک‌های مادینه موسوم به ونوس‌ها که در آن‌ها بر اندام‌های مرتبط با زادآوری اغراق شده است؛ گوینده فرضیه‌های مختلف درباره معنای آن‌ها را غیرقطعی می‌داند. پیکرک‌های تلفیقی مانند شیرمرد غار اشتادل در آلمان نشان می‌دهد سازندگان توانایی ساختن چیزی را داشتند که هرگز ندیده بودند. شباهت پیکرک‌ها در قلمرویی گسترده و یافته‌هایی مانند صدف آب شور در غار یافته لورستان، شواهدی از داد و ستد و گردهمایی‌های سالانه شمرده می‌شود؛ شواهد ژنتیکی تدفین‌ها نیز نشان می‌دهد زنان از دسته‌های دیگر وارد گروه می‌شدند. بخش اصلی به فناوری شکار می‌پردازد: سرپیکان‌های باریک و کوچک که مانند گلوله خونریزی داخلی ایجاد می‌کردند، نیزه پرتابی، تیر و کمان و سرانجام «انقلاب سم» که با یک برخورد شکار را از پا درمی‌آورد و نرخ شکار و جمعیت را بالا برد. گوینده انقراض بسیاری از جانوران بزرگ را با رسیدن انسان هوشمند هم‌زمان می‌داند. تنوع رژیم غذایی، استفاده نظام‌مندتر از آتش، سوزن استخوانی، ابزار دباغی و دهکده‌های ماهی‌گیری در اوکراین از دیگر موضوعات است. در پایان، پیوند انسان با گرگ خاکستری و دلیل اهلی نشدن خرس، پلنگ و گربه با تکیه بر گروهی بودن و تبعیت‌پذیری گرگ توضیح داده می‌شود.

  • پیکرک‌های مادینه ونوس با اغراق در اندام‌های زادآوری ساخته شده‌اند و تفسیرهای ارائه‌شده درباره آن‌ها قطعی نیست.
  • شیرمرد غار اشتادل در آلمان نشان‌دهنده توانایی انسان در ساختن موجودی خیالی است که وجود بیرونی نداشته است.
  • صدف آب شور و سنگ‌های غیربومی در محوطه‌ها، از جمله غار یافته، نشانه داد و ستد میان گروه‌هاست.
  • سرپیکان‌های باریک انسان هوشمند با ایجاد خونریزی داخلی، شکار از فاصله دور را ممکن کردند.
  • انقلاب سم با آغشتن سرپیکان به سم، نرخ شکار را به‌شدت افزایش داد و به افزایش جمعیت انجامید.
  • تنوع رژیم غذایی، آتش نظام‌مندتر و ابزار دوخت و دباغی، انسان هوشمند را در مناطق گوناگون ماندگار کرد.
  • گرگ خاکستری به دلیل زندگی گروهی و تبعیت‌پذیری با انسان پیوند یافت، برخلاف خرس، پلنگ و گربه.
  • شیرمرد اشتادل
  • اشتادل
  • آلمان
  • لورستان
  • خلیج فارس
  • اوکراین
  • بقای دوستانه‌ترین

دربارهٔ این اپیزود

از انسان هوشمند‌هوشمند پیکرک‌های مادینه (ونوس‌ها) ودست‌ساخته‌های شگفت‌انگیز دیگری بدست آمده است که سرنخ‌هایی از نگرش و رفتار آنها به ما می‌دهد. مخصوصا پیکرک‌های تلفیقی که نشان می‌دهد این گروه انسان‌ها به مرزی از توانایی رسیدند که چیزهایی بسازند که هرگز وجود نداشته است! بنابراین ما با موجودی رو‌به‌رو هستیم که میتواند تجسم کند و آن خیال را به شکل مجسمه‌هایی بسازد و یا نقاشی کند. پیکرک‌ «شیر‌مرد اشتادِل»، یکی از این نمونه‌ها است.

اما عصر پارینه سنگی جدید اتفاقات مهم دیگری هم دارد. به‌غیر از توان ساختن تیر‌ و کمان و نیزه‌‌های تیز و نافذ، انسان‌های هوشمندِ هوشمند چيزى برای موفقیت در شكار يافتند كه دسترسی غذایی آنها را کمی آسان‌ کرد. این اتفاق بزرگ را انقلاب سَم می‌دانیم! آنها به تدریج دریافتند چه چیزهایی در طبیعت سمی و کشنده است. بدین ترتیب سم ساخته شد، و سرنیزه‌های آغشته به سم شانس از پا در آوردن شکار را به مراتب امکان‌پذیرتر کرد. باافزایش نرخ شکار، تغذیه انسان‌های هوشمند‌هوشمند بهتر شد و در ادامه مسیر به زادآوری بیشتر و افزایش جمعت آنها انجامید.

اما اتفاق مهم دیگر در تغییر عملکرد مغز چیزی به اسم «جهش بزرگ رو به جلو» است. در این جهش چه رخ داد؟ گرگ خاکستری در این تغییرات بنیادی زیست انسان چه نقشی داشت؟ چرا بجای گرگ [سگ]، همزیستی موجودات دیگر مثل خرس یا گربه‌سانان در کنار انسان جور نشد؟ در اپیزود شماره سیزده پادکست «خداحافظ آفریقا» همراه با دکتر حامد وحدتی‌نسب به این پرسش‌ها می‌پردازیم.


تهیه‌کننده: سیاوش صفاریان‌پور


تدوین: مروا کاظم‌زاده

گرافیک: خورشید آزادی


Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.


Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information about our collection and use of personal data for advertising.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

بازخورد