
خداحافظ آفریقا - اپیزود یازده
دانستنیهای این اپیزود ۴
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
امروز که ما داریم بحث میکنیم، شواهد ژنتیکی مطمئنی وجود دارد که نشان میدهد تمام ما انسانهای امروزی روی کره زمین بین یک تا چهار درصد، ژن انسان نئاندرتال در خودمان داریم، و به میزان کمتری، ژن انسان دنیسوا هم در خودمان داریم، پس نهتنها اینها همدیگر را دیدهاند، بلکه با همدیگر تبادل ژنتیکی هم انجام دادند. ما در اپیزودی که در مورد انسان دنیسوا صحبت کردیم، به یک هیبرید اشاره کردیم، که هیبریدی بود بین دنیسوا و نئاندرتال.
و به همین خاطر است که الان تقریباً پنجاه سال است که دانشمندان انسانشناسی و زیستشناسی به این نتیجه رسیدند که اصلاً کلمهای به نام نژاد در مورد انسان هیچ کاربردی ندارد. ما اقوام و قومیتهای مختلفی هستیم که زبانهای متفاوتی داریم، که این زبانهای متفاوت هم در همین سی هزار سال گذشته به وجود آمدهاند. رنگ پوست و قد و قیافه متفاوتی داریم، ولی از نظر ژنتیکی، روند و نه درصد تشابه ژنتیکی با همدیگر داریم.
انقلاب شناختی در بین پنجاه تا هفتاد هزار سال پیش بود که منجر به این شد اجداد ما دستههای بزرگتری را سازماندهی کنند، شکار بهتری را انجام دهند، زاد و ولد بیشتری داشته باشند و تعدادشان بزرگتر باشد. اندازهٔ دسته برمیگردد به توانایی برقراری ارتباط. برقراری ارتباط و توانایی برقراری ارتباط برمیگردد به تفکر نمادین، و تفکر نمادین برمیگردد به انقلاب شناختی.
مهمترین برتریمان، مهمترین برتری که اجداد مستقیم ما در برابر نئاندرتالها داشتند، سازماندهی در دستههای بزرگتر بوده. اندازهی دسته مهمترین فاکتور بوده در برابر تمامی انسانهای دیگری که جاهای دیگری زندگی میکردند. طبیعی آن گروه انسان نئاندرتال، تاب اینکه در برابر آن تعداد انسان هوشمند باشد، نداشتند.
بخشها ۱۱
خلاصه
این قسمت ادامهٔ بحث خروج انسان هوشمند از آفریقاست و شواهدی را مرور میکند که نشان میدهد همهٔ انسانهای امروزی به یک جمعیت آفریقایی بازمیگردند. خروج از آفریقا مهاجرتی هدفمند نبود، بلکه گسترشی تدریجی به دنبال گلهها، تغییرات اقلیمی و رشد جمعیت بود. پایین رفتن سطح آبها گاه آفریقا را از راه دریای سرخ به عربستان و از راه جبلالطارق به اروپا وصل میکرد و خلیجفارس نیز در دورهای خشک بود. تازهواردان در لوانته، اروپا و آسیا با نئاندرتالها، دنیسواها و آخرین بازماندگان انسان راستقامت روبهرو شدند. به گفتهٔ مهمان، شواهدی از نبرد مستقیم در دست نیست، اما رقابت بر سر کنام و منابع، به سود انسان هوشمند تمام شد؛ برتری اصلی او سازماندهی در دستههای بزرگتر بود که به انقلاب شناختی بازمیگردد. نئاندرتالها خود در لبهٔ انقراض بودند و انسان هوشمند آخرین تلنگر را زد. آمیزش دو گروه ژنهایی مانند ضخامت پوست و پهنای حفرهٔ بینی را برای سازگاری با سرما به انسان امروزی رساند. از حدود سی و پنج هزار سال پیش انسان هوشمند تنها گونهٔ انسانی روی زمین است. تفاوتهای رنگ پوست و چهره در همین دوره و در پاسخ به محیط پدید آمده و هیچ پیوندی با هوش ندارد؛ از این رو مفهوم نژاد دربارهٔ انسان کاربردی ندارد و همهٔ انسانها خویشاوند یکدیگرند.
- خروج انسان هوشمند از آفریقا مهاجرتی هدفمند نبود و در پی گلهها، تغییر اقلیم و تقسیم دستههای بزرگ رخ داد.
- پایین رفتن سطح آبها آفریقا را گاه به عربستان و اروپا وصل میکرد و خلیجفارس در دورهای وجود نداشت.
- انسان هوشمند در لوانته، اروپا و آسیا با نئاندرتالها، دنیسواها و انسان راستقامت همزمان زندگی کرد.
- برتری اصلی انسان هوشمند در رقابت بر سر منابع، سازماندهی در دستههای بزرگتر و ابزار پیشرفتهتر بود.
- نئاندرتالها به دلایل اقلیمی و ژنتیکی در لبهٔ انقراض بودند و انسان هوشمند تنها آخرین تلنگر را زد.
- ژنهای ضخامت پوست و پهنای حفرهٔ بینی که از نئاندرتالها رسید، سازگاری با هوای سرد را آسانتر کرد.
- تفاوتهای ظاهری انسانها در دورهٔ اخیر پدید آمده و هیچ همبستگی با ضریب هوشی ندارد، پس ادعای نژاد برتر بیمعناست.
- آفریقا
- دریای سرخ
- عربستان
- خلیجفارس
- جبلالطارق
- لوانته
- زاگرس
- ازبکستان
- نیچر
- تنگهٔ برینگ
- هیتلر
دربارهٔ این اپیزود
اگر همه ما از آفریقا سر برآوردهایم چرا چهره و ظاهر متفاوتی داریم؟ چه شد که انسان هوشمندهوشمند تنها حکمران نسل انسان در این سیاره شد؟ آیا اجداد ما ساپینسها، نئاندرتالها منقرض کردهاند؟ مرور ردپای انسان و روند پراکنش آن در قارههای مختلف چه حقیقتی را روشن میکند؟ و پرسش مهمتر، چه چیز برتری نژادی در میان انسانها را سبب میشود؟ آیا انسانشناسان تاکنون نشانی از نژاد برتر یافتهاند؟ در اپیزود شماره یازده پادکست خداحافظ آفریقا دکتر حامد وحدتی نسب این پرسشها را بررسی میکند.
تهیه کننده : سیاوش صفاریانپور
تدوین : احسان مهرجو
گرافیک : خورشید آزادی
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information about our collection and use of personal data for advertising.
See omnystudio.com/listener for privacy information.