
خداحافظ آفریقا - قسمت اول
دانستنیهای این اپیزود ۵
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
ما در طبیعت چیزی به نام اتلاف انرژی نداریم، یعنی سازوکارهای طبیعی همیشه جوری کار میکنند که آنی که از نظر انرژیتیک بهینهتر است را انتخاب کنند. پس بحث تابش گرمایی هست، بحث انرژی است که مفاصل مصرف میکنند، بحث بازآزاد شدن دستها هست.
سوالی که اینجا پیش میآید این است، این دو پا راه رفتن چه خوبی داشت که طبیعت نگهش داشت؟ چه بهینگی را برایش فراهم آورده بود؟ دورنگری داشته؟ میتوانسته فواصل دور را ببیند، از آن طرف میگویند، میتوانسته دیده هم بشود توسط شکارچیان. با میمونها هم همین کار را میکنند. دقیقاً، دقیقاً همین کار، یعنی بلند شود، روی دوپایش و دورتر را ببیند. اما چند تا چیز دیگر خیلی مهم هم داشته، دستها. بین اینکه شما بخواهید به جای اینکه از دستتان به عنوان یک نیروی راهرونده استفاده بکنید، دست باز دارید، و به عنوان اینکه میتوانید حمل بکنید، هم اشیا را حمل بکنید و هم با این دستهای باز که این خاصیت هم دارند، همهشان که شصت در برابر چهار انگشت قرار میگیرد و این گیرندگی بتواند چیزها را از هم جدا بکند، بتواند چیزی را بسازد، بتواند دو تا سنگ را به همدیگر بزند.
یک جهش ژنتیکی رخ میدهد اینجا، و به برخی از اینها اجازه میدهد که به روی دو پاشون راه بروند. قبلش مثل میمونها چهار پا بود. قبلش عین شامپانزه. دبلش عین شامپانزه همان حرکتی که شامپانزه روی مچ دستش انجام میداد و انجام میدادند. آن گروهی که نتوانستند روی دو پاشون راه بروند، به یک خط خودشون ادامه دادند تا رسیدند به شامپانزههای امبوزی، آن گروهی که در نه میلیون سال پیش توانستند به روی دو پاشون وایستند، و این آناتومی و این فرم لگن آن اجازه داد که راحت روی دو پا راه بروند.
داروین گفت زرافهها گردن کوتاه بودند و بعد گردن بلند شدند. اتفاقی که افتاده این بوده که در میان این زرافههای گردن کوتاه، جهشهای ژنتیکی رخ داده و زرافههای گردن بلندی هم به وجود آمدند. حالا، آیا این گردن بلند برایش کار خاصی انجام میدهد، برایش چیزی فراهم میکند که آن گردن کوتاهها ندارند؟ در حالتی که علف روی زمین فراوان است نه، کار خاصی برایش نمیکند، اتفاقاً زندگیاش سختتر هم میشود، پس گردن بلندها حذف میشوند، یعنی چه بسا که بارها و بارها این جهش ژنتیکی گردن بلند در زرافهها رخ داده ولی نمانده.
کمردردمان یک مسئلهٔ جدید است، یعنی یک مسئلهٔ متأخر با شهرنشینی پیچیدهای که ما داریم، سازگاری درد، یعنی کمر من و شما برای این حرکتی که همینالان داریم انجام میدهیم سازگاری ندارد. ما قرار نبوده که پشت میز به این حالت بنشینیم. ما اجدادمان برای میلیونها سال چه کار میکردند راه میرفتند ادارهها، خوب سایده فکر اینها اثرات جانبی چیست، آرتروز است، گردن درد است، کمردرد است، دردهای مفصلی، چرا، چند سال است که ما این تیپ زندگی را انجام میدهیم، زندگی مدرن پشتمیزنشینی نیرو، خیلی خیلی بخواهیم بهشتی که در واقع تخفیف بدهیم بگوییم صد سال، که واقعاً هم کمتر از صد سال در ایران این اتفاق افتاده، اما اجداد ما برای میلیونها سال، بدنشان جور دیگری طراحیشده بود. من حرفهایم را پس گرفتهام. یعنی منظور من این است، ما داریم از بدنمان، از ارگونومی بدنمان، داریم برخلاف استفاده میکنیم. و این منجر به این کمردرد و گردن درد و بقیه میشود.
بخشها ۱۵
خلاصه
قسمت نخست این مجموعه با پرسشی آغاز میشود: انسان چگونه به گونهای چنین متفاوت تبدیل شد و این تکبر و غرور از کجا آمد؟ برنامهساز از دلخوری خود از انسان بودن و از آسیبزدن انسان به محیط زیست میگوید و مهمان، که دیرینانسانشناس است، توضیح میدهد که این رشته با یافتن و سرهمکردن سنگوارههای انسان و اجداد او سروکار دارد و تفاوتش با باستانشناسی در همین تمرکز بر بقایای انسانی است. به گفته مهمان، فناوری بسیار پیش از بزرگشدن مغز و با ابزار سنگی در شرق آفریقا آغاز شد؛ موجوداتی حدود یک متری که لاشهخواری میکردند و با سنگ مغز استخوان و جمجمه را میشکستند. او تأکید میکند که اجداد انسان شامپانزه نبودند، بلکه دو تبار حدود نه میلیون سال پیش از هم جدا شدند و توانایی راهرفتن روی دو پا نقطه کلیدی این جدایی بود. بحث به تفاوت دیدگاه لامارک و داروین، مثال گردن زرافه و ارثینشدن صفات اکتسابی میرسد. سپس گفتوگو به این میپردازد که انتخاب طبیعی چگونه انسان را به فراموشکردن مرگ و تمرکز بر تولید مثل سوق داده است. در پایان، مزایای دوپایی شامل آزادشدن دستها، دیدن فواصل دور، کاهش تابش گرمایی و مصرف کمتر انرژی شرح داده میشود و کمردرد امروزی پیامد زندگی پشتمیزنشینی دانسته میشود، نه نشانهای از منشأ فرازمینی.
- دیرینانسانشناسی با یافتن و بازسازی سنگوارههای انسان و اجدادش سروکار دارد و از این جهت با باستانشناسی متفاوت است.
- به گفته مهمان، فناوری با ساخت ابزار سنگی و پیش از بزرگشدن مغز در شرق آفریقا آغاز شد.
- اجداد نخستین انسان لاشهخوار بودند و با ابزار سنگی گوشت، مغز استخوان و مغز جمجمه لاشهها را به دست میآوردند.
- اجداد انسان شامپانزه نبودند؛ دو تبار حدود نه میلیون سال پیش در آفریقا از یکدیگر جدا شدند.
- برخلاف تصور لامارک، صفات اکتسابی ارثی نمیشوند و تغییر گونهها به جهشهای ژنتیکی و محیط وابسته است.
- به گفته مهمان، انتخاب طبیعی انسان را به فراموشکردن مرگ خود و تمرکز بر تولید مثل سوق داده است.
- دوپایی دستها را آزاد کرد، تابش گرمایی و مصرف انرژی را کاهش داد و کمردرد امروزی پیامد زندگی پشتمیزنشینی است.
- آفریقا
- لامارک
- داروین
- شوپنهاور
دربارهٔ این اپیزود
ما چگونه چنین شدیم؟
در اپیزود شماره یک خداحافظ آفریقا اسماعیل میرفخرایی با این پرسش این پادکست را آغاز می کند که ما چطور به متفاوت ترین گونه جانوری بر این سیاره تبدیل شدیم؟
برنامه ای از اسماعیل میرفخرایی
با حضور دکتر حامد وحدتی نسب انسان دیرینه شناس
تهیه کننده سیاوش صفاریان پور
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.
Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information about our collection and use of personal data for advertising.