
نوزدهم: باید دید و رشک برد؛ اولین مواجههی ایرانیان با اروپا (بخش سوم)
دانستنیهای این اپیزود ۲
روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.
ساعت شش رفتم به تماشاخانهی مادام توسو. اینجا صورت سلاطین و مردمان معروف را خواه به نیکنامی، خواه به بدنامی، از موم درست کرده با همان لباس و نشانی که در زمان حیات برداشتند به ترتیب ایستاده یا نشسته با حرکات مختلف هر یک را به وضع خاصی قرار دادهاند، مثلاً شخص دیگری را مخاطب ساخته حرف میزند. به قدری مجسم است که با صورت اصلی نمیتوان تمیز داد. صورت دختری را از موم ساخته نفس میکشد مثل اینکه فیالواقع انسان حقیقی خوابیده و نفس میکشد. جای دیگر شخصی از موم بود گاهگاهی سرش را به طرف راست و چپ میگرداند. پلیسی از موم ساخته ایستاده کرده بودند. یکی از تماشاچیان گمان کرد پلیس حقیقی است. از وی پرسید چه وقت موزیک میزنند؟ دید جوابی نیامد، خجل شد! دختری شربتفروش جلو میز ایستاده بود. یکی از همراهان جلو رفته گفت این را چقدر خوب ساختند؟ دختر بنا کرد به خندیدن! اگر آدم حقیقی بیحس و حرکت در میان آدمهای مومی بنشانند مشکل میدانم کسی بتواند تمیز بدهد! بالای سر دختری که نفس عمیق میکشید، حبابی نهاده بودند. زیر حباب دستخط مبارک اعلی حضرت اقدس همایون، ناصرالدین شاه، سلطان ایران دیده شد. پهلوی آن انجیلی نهاده بودند.
اگرچه به نظر این اولین سفر صحافباشی به خارج از ایران نبوده و قبلاً هم تجربش را داشته، اما صحافباشی در سفری که سفرنامش را نوشته مسافرت جالبی داره، در سال 1314 قمری از طریق انزلی و آستارا و بادکوبه به روسیه و مسکو میرود، از آنجا به برلین و بعد به لندن. بعد از لندن به پاریس میرود و دوباره به لندن برمیگرده. بعد از اون به سمت آمریکا و نیویورک میرود. از اونجا به ونکوور کانادا و جزیرهی ویکتوریا. و بعد به ژاپن سفر میکنه و بعد هم هنگکنگ را میبینه. بعد از اون در راه بمبئی سنگاپور را میبینه و بعد به بمبئی در هند میرسه. بعد از اون به سمت کراچی میرود و سفرنامش در اینجا بدون توضیح بازگشتش به ایران تمام میشود. اما حاصل این سفر او سفرنامهی مختصر اما بسیار جذابیه که میرزا ابراهیم خان صحافباشی در اون بیپرده و بدون سانسور کردن خودش نظرش را دربارهی آنچه دیده و تجربه کرده نوشته و در کمتر سفرنامهای به اندازهی او دیدم که اینقدر شرایط فرنگ و سایر ممالکی که دیده را با ایران مقایسه کنه.
بخشها ۲۷
دربارهٔ این اپیزود
در بخش سوم به سراغ دو سفرنامهی کمترخواندهشده میرویم؛ سفرنامهی عمادالسلطنه و میرزا ابراهیمخان صحافباشی.
در نوشتههای میرلایق علی خان عمادالسلطنه با مشاهدات او در لندن همراه میشویم و با میرزا ابراهیمخان صحافباشی که تاجری زرنگ است، به شهرهای مختلف اروپا و حتی آمریکا، کانادا و ژاپن میرویم. سفرنامهی او نه از نگاه شاه یا یک سیایتمدار، بلکه از نگاه فردی عادی نوشته شده که نثر بسیار جالبی دارد، به نکتههای جالبی توجه میکند و آنچه را در سفرش دیده با ایران مقایسه میکند.
بخش اول:
میرزا ابوالحسن خان ایلچی، میرزا صالح شیرازی، رضاقلی میرزا، فرخ خان امینالدوله، حاجی سیاح، حاجی پیرزاده
بخش دوم:
ناصرالدین شاه قاجار
بخش سوم:
عمادالسلطنه، میرزا ابراهیم خان صحافباشی تهرانی
بخش چهارم:
مظفرالدین شاه قاجار، علی خان ظهیرالدوله، میرزا نصرالله خان ناصرالسلطنه
_____________________
تهیهکننده، سردبیر و راوی:
پژوهشگر و نویسنده:
طراحی لوگو و کاور:
با سپاس از:
_____________________
در کانال یوتیوب، ویدیوهایی متفاوت از پادکست اما مرتبط با موضوعات مورد علاقهی چنین شد خواهید دید.
_____________________
_____________________
منابع اصلی این روایت:
روزنامهی خاطرات ناصرالدین شاه قاجار (از شوال ۱۲۸۸ تا ذیحجهی ۱۲۹۰ ق. به انضمام سفرنامهی اول فرنگ)، به کوشش مجید عبدامین، انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار با همکاری انتشارات سخن
پاریس از دور نمایان شد؛ پاریس به روایت مسافران دورهی قاجار، به کوشش علیاکبر شیروانی، نشر اطراف
آسمان لندن زیاده میبارد؛ لندن به روایت مسافران دورهی قاجار، به کوشش علیاکبر شیروانی، نشر اطراف
سفرنامهی ابراهیم صحافباشی تهرانی، به اهتمام محمد مشیری، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران
سفرنامهی ناصری، ناصرالسلطنه میرزا نصرالله طباطبائی دیبا، تحقیق و تصحیح رسول جعفریان، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی
سفرنامهی حاج سیاح، به کوشش علی دهباشی، انتشارات سخن
_____________________
Musics:
Krivo polska - Hazelius Hedin
Branle de Poictou - Adrian Le Roy
Lulu-Valse - Csókolom
Katyusha - Ivan Rebroff
Lara's Theme from the film _Dr. Zhivago_ - Andreyev Balalaika Ensemble
Tango Stefana - Vołosi
La traviata, Act I, Libiamo ne' lieti calici, Brindisi - Giuseppe Verdi
The Snowstorm II. Waltz - Georgy Sviridov
Koto Music - 12th Century to 18th Century (Yachiyo Jishi) - Izumi-kai Original Instrumental Group
風林火山 ~月冴ゆ夜~ - Hiromitsu Agatsuma
Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.