پرش به محتوای اصلی

چرا اروپا با انقلاب صنعتی به سرعت پیشرفت کرد اما ایران دوره قاجار عقب ماند؟

پاسخ

در حالی که اروپا با انقلاب صنعتی به سرعت در حال دگرگونی بود و ژاپن با برنامه‌ریزی و اصلاحات در مسیر تبدیل شدن به یک قدرت آسیایی قرار گرفت، ایران دوره‌ی قاجار در فضایی از سنت‌گرایی، ساختار سیاسی متزلزل و فشارهای خارجی گرفتار مانده بود. در اروپا انقلاب صنعتی حاصل چندین قرن تحولات فکری، علمی و اقتصادی بود. از رنسانس و عصر روشنگری گرفته تا ثروت‌های حاصل از مستعمرات، همگی بستر این تحول را فراهم کردند. اختراع ماشین بخار توسط جیمز وات در سال هزار و هفتصد و شصت و نه میلادی نقطه‌ی عطفی شد که مسیر اقتصاد و صنعت اروپا را دگرگون کرد. تا نیمه‌ی قرن نوزدهم، اروپا در زمینه‌ی راه‌آهن، صنعت و فناوری پیشرفت‌های بسیار مهمی کرده بود. در سال 1850 فقط در بریتانیا بیش از ده هزار کیلومتر راه‌آهن ساخته شده بود و شهرهای اروپایی یکی پس از دیگری به نور چراغ‌های گازی و بعد برقی روشن می‌شدند. ژاپن هم بعد از پایان دوره‌ی توکوگاوا و آغاز اصلاحات میجی در 1868 تحولی بزرگ را تجربه کرد. ژاپنی‌ها با درک ضرورت تغییر نظام فئودالی را در سال هزار و هشتصد و هفتاد و یک لغو کردند، آموزش اجباری را برقرار کردند و با اعزام هزاران دانشجو به غرب، دانش و فناوری روز را به کشورشان آوردند. در نتیجه در کمتر از نیم قرن، ژاپن به کشوری صنعتی و مدرن تبدیل شد. در بعد ژئوپلیتیک، ایران به زمین رقابت دو قدرت بزرگ آن دوران، روسیه و بریتانیا تبدیل شده بود. این رقابت ایران را به منطقه نفوذ این دو کشور تبدیل کرد. قراردادهای نابرابری مثل عهدنامه گلستان و ترکمانچای نه تنها بخش‌های مهمی از خاک ایران را جدا کرد، بلکه شرایطی تحمیل شد که استقلال اقتصادی و سیاسی ایران را به شدت محدود می‌کرد.

این پاسخ مفید بود؟
بازخورد