پرش به محتوای اصلی

Chenin Shod | چنین شد

نوزدهم: باید دید و رشک برد؛ اولین مواجهه‌ی ایرانیان با اروپا (بخش چهارم)

۱:۱۴ ساعت۱ مهر ۱۴۰۴۵ دانستنی

دانستنی‌های این اپیزود ۵

روی زمانِ هر دانستنی بزن تا از همان لحظه گوش بدهی.

عالی

مظفرالدین‌شاه قاجار در طول سلطنتش سه بار به اروپا سفر کرد که هر کدام ترکیبی از انگیزه‌های شخصی، درمانی و سیاسی داشت. سفر اول با هدف استفاده از آب‌های معدنی اروپا برای درمان بیماری نقرس و درد مفاصل او انجام شد، اما برای شاه گشت و گذار هم داشت. سفر دوم و سوم هم عمدتاً با همین انگیزه‌ها و برای فرار از بحران‌های داخلی، مثل قحطی و اعتراضات مردمی، صورت گرفت. این سفرها با وام‌های سنگین از روسیه و انگلیس تامین می‌شد. از نظر سیاسی این سفرها قرار بود روابط ایران با قدرت‌های اروپایی را بهبود بدهد، اما در عمل به افزایش وابستگی کشور منجر شد. مظفرالدین‌شاه اگرچه با نظام‌های پارلمانی اروپا آشنا شد، اما بیشتر تحت تاثیر تجملات غرب قرار گرفت تا مفاهیم مدرنیته، و اینجا جای سوال پیش می‌آید که امضای فرمان مشروطه آیا صرفاً به دلیل فشارهای داخلی بود یا چیزهایی که در غرب دیده بود هم در تصمیمش تاثیر داشت. هزینه‌های سرسام‌آور این سفرها که یک بخشش از محل مالیات مردم پرداخت می‌شد، خزانه را خالی کرد و یکی از عوامل اصلی نارضایتی‌هایی بود که به انقلاب مشروطه منجر شد. مظفرالدین‌شاه یک سال بعد از آخرین سفرش به اروپا، فرمان مشروطه را در هزار و دویست و هشتاد و پنج خورشیدی امضا کرد.

بخش‌ها ۲۷

دربارهٔ این اپیزود

در بخش چهارم سراغ سفرنامه‌هایی می‌رویم که هم رنگ‌وبوی دربار دارند و هم بازتابی از اروپا در نگاه شاه و رجال قاجار.

مظفرالدین‌شاه قاجار با هیئتی پرزرق‌وبرق راهی فرنگ می‌شود؛ شیفته‌ی سالن‌های اپرا، سینما و جادوی فناوری تازه‌ای به نام سینماتوگراف.

در کنارش علی‌خان ظهیرالدوله که او هم به همراه مظفرالدین شاه به سفر رفته، از زاویه‌ی دیگری به اروپا نگاه می‌کند. از برج ایفل که آن را به دسته‌ای تشبیه می‌کند که می‌شود با آن شهر پاریس را بلند کرد، تا انزجارش از ارتباط آزاد و راحت زن و مرد.

سرانجام میرزا نصرالله‌خان ناصرالسلطنه، با نگاهی دقیق و سیاسی همه‌چیز را ثبت می‌کندشاید هیچکس به اندازه‌ی او به مقایسه‌ی اوضاع سیاسی و اجتماعی و پیشرفت‌های اروپا و ایران نمی‌پردازد و به اندازه‌ی او برای وضع ایران افسوس نمی‌خورد.

سه نگاه متفاوت که وقتی کنار هم قرار می‌گیرند، تصویری چندلایه از اروپا و مواجهه‌ی ایرانیان با جهان مدرن می‌سازند.

_____________________

تهیه‌کننده، سردبیر و راوی:

حسین سبحانی

پژوهشگر و نویسنده:

حسین سبحانی

طراحی لوگو و کاور:

معراج قنبری

با سپاس از:

منصور ضابطیان

مجید عبدامین

_____________________

یوتیوب چنین شد

در کانال یوتیوب، ویدیوهایی متفاوت از پادکست اما مرتبط با موضوعات مورد علاقه‌ی چنین شد خواهید دید.

_____________________

حمایت مالی از چنین شد

اینستاگرام چنین شد

_____________________

منابع اصلی این روایت:

روزنامه‌ی خاطرات ناصرالدین شاه قاجار (از شوال ۱۲۸۸ تا ذیحجه‌ی ۱۲۹۰ ق. به انضمام سفرنامه‌ی اول فرنگ)، به کوشش مجید عبدامین، انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار با همکاری انتشارات سخن

پاریس از دور نمایان شد؛ پاریس به روایت مسافران دوره‌ی قاجار، به کوشش علی‌اکبر شیروانی، نشر اطراف

آسمان لندن زیاده می‌بارد؛ لندن به روایت مسافران دوره‌ی قاجار، به کوشش علی‌اکبر شیروانی، نشر اطراف

سفرنامه‌ی ابراهیم صحافباشی تهرانی، به اهتمام محمد مشیری، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران

سفرنامه‌ی ناصری، ناصرالسلطنه میرزا نصرالله طباطبائی دیبا، تحقیق و تصحیح رسول جعفریان، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی

سفرنامه‌ی حاج سیاح، به کوشش علی دهباشی، انتشارات سخن

_____________________

Musics:

Moldovenyaska Moldavian Dance - Samovar Russian Folk Music Ensemble

The Blue Danube Op. 314 - André Rieu

Out of Africa - John Barry

The Flight Of The Bumble Bee - Nikolai Rimsky-Korsakov

Symphony No. 25 in G Minor K. 183 I. Allegro con brio - Wolfgang Amadeus Mozart

Carnival of the Animals, Aquarium - Camille Saint-Saëns

Flight from the City - Jóhann Jóhannsson

What I've Done (Instrumental) - Linkin Park


Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

بازخورد