دانستنیهای «اصلاحات میجی»
در حالی که اروپا با انقلاب صنعتی به سرعت در حال دگرگونی بود و ژاپن با برنامهریزی و اصلاحات در مسیر تبدیل شدن به یک قدرت آسیایی قرار گرفت، ایران دورهی قاجار در فضایی از سنتگرایی، ساختار سیاسی متزلزل و فشارهای خارجی گرفتار مانده بود. در اروپا انقلاب صنعتی حاصل چندین قرن تحولات فکری، علمی و اقتصادی بود. از رنسانس و عصر روشنگری گرفته تا ثروتهای حاصل از مستعمرات، همگی بستر این تحول را فراهم کردند. اختراع ماشین بخار توسط جیمز وات در سال هزار و هفتصد و شصت و نه میلادی نقطهی عطفی شد که مسیر اقتصاد و صنعت اروپا را دگرگون کرد. تا نیمهی قرن نوزدهم، اروپا در زمینهی راهآهن، صنعت و فناوری پیشرفتهای بسیار مهمی کرده بود. در سال 1850 فقط در بریتانیا بیش از ده هزار کیلومتر راهآهن ساخته شده بود و شهرهای اروپایی یکی پس از دیگری به نور چراغهای گازی و بعد برقی روشن میشدند. ژاپن هم بعد از پایان دورهی توکوگاوا و آغاز اصلاحات میجی در 1868 تحولی بزرگ را تجربه کرد. ژاپنیها با درک ضرورت تغییر نظام فئودالی را در سال هزار و هشتصد و هفتاد و یک لغو کردند، آموزش اجباری را برقرار کردند و با اعزام هزاران دانشجو به غرب، دانش و فناوری روز را به کشورشان آوردند. در نتیجه در کمتر از نیم قرن، ژاپن به کشوری صنعتی و مدرن تبدیل شد. در بعد ژئوپلیتیک، ایران به زمین رقابت دو قدرت بزرگ آن دوران، روسیه و بریتانیا تبدیل شده بود. این رقابت ایران را به منطقه نفوذ این دو کشور تبدیل کرد. قراردادهای نابرابری مثل عهدنامه گلستان و ترکمانچای نه تنها بخشهای مهمی از خاک ایران را جدا کرد، بلکه شرایطی تحمیل شد که استقلال اقتصادی و سیاسی ایران را به شدت محدود میکرد.