دانستنیهای «تبریز»
در خود شهر اصفهان، خیلی از ساکنین شهر که مقلدین آقا نجفی بودند، از قلیان قهوهخونه دست کشیدند، ولی حکم تحریمی که آقا نجفی داد، خارج از اصفهان خیلی جدی گرفته نشد، ایشون حوزهی اعتبارش فقط تو همون حد بود. اما این حکم تحریم، وقتی به گوش تهرانیا رسید، ماجرا را باز یه مرحله جلو برد. تا اینجای ماجرا، ما همون اول کار اعتراضهای خفیفی تو تهران داشتیم که عرض کردم منجر به هیچ شورشی نشد، صرفا تجار عریضه نوشتن و تمام شد. بعد دیگه شورشهای شیراز و، بعد تبریز و، بعد اصفهان را داشتیم، الان دیگه به اواخر پاییز داریم میرسیم. این موقع، علاوه بر این سه تا شهر یه شورشهایی تو مشهدم میشود، ولی جالبه که در شورشهای مشهد، حکومت محلی تونسته بود همراهی علمای خراسان را دیگه جلب کنه. هیچکدام از علمای مشهد حاضر به پیوستن به معترضین نشدهاند، برای همین جنبش مشهد نتونست تبدیل به یه جریان بزرگتری بشود. اینکه مشهد کنسولگری هم روسیه و هم انگلیس درش تاسیس شده بود، احتمال خطر جانی برای کارکنان اون کنسولگریها میرفت، ولی در کل این شورش هم سرکوب شد.
اقامت هفت ماه ناصرالدین در تبریز اولین تجربهاش در حکومتداری بود. به دور از مادر و به دور از خویشاوندان دربار تهران برای اولین بار ناصرالدین تا اندازهٔ زیادی در تصمیمگیریها استقلال داشت. در این دوران او با مسائل و مشکلات از نزدیک آشنا شد و با مشکلاتی مثل بحران مالی و کشمکش با دولت مرکزی و نارضایتی عمومی و اختلافات مذهبی قشنگ دست و پنجه نرم کرد و خودش را گرم کرد برای پادشاهی ایران. منتها بزرگترین شانسی که ناصرالدین داشت این بود که در کنارش مردی بود که همهجوره هوایش را داشت، مثل کوه پشت سرش بود و هر مشکلی را میتوانست با درایت و شجاعت و حتی بعضی اوقات با خشونت حل کند. کسی که برای ناصرالدین هم حکم معلم را داشت هم حکم پدر را. کسی که هر مسئولیتی که بهش واگذار میشد را به نحو احسن و با دلسوزی انجام میداد. همانطور که احتمالاً حدس زدید این شخص کسی نیست جز امیر تاریخ ایران، میرزاتقیخان فراهانی ملقب به امیرکبیر.
با حمایت اشغالگران روسی، یک کمونیست با سابقه به اسم جعفر پیشهوری، یک حکومت خودخوانده را در تبریز تشکیل داد. خیلی زود معلوم شد که هدفشان جدا کردن تبریز از ایران بوده. هواداران این آقا میریختند تو پادگانهای ارتش و آنجا را تصرف میکردند.
نیروهای امنیتی دولت که داشتند این حوادث را رصد میکردند، به شاه گزارش میدهند که ممکن است واسه چهلام آن کشتهشدهها، تو قم ناآرامی پیش بیاید. اما در کمال تعجب هستهی اصلی شورش این دفعه نه تو قم بلکه تو شهر تبریز اتفاق میافتد. به محض اینکه اولین خبرها به تهران میرسد، ارتش تمامقد تو تبریز حاضر میشود. تانک از روی زمین، هلیکوپترهای نظامی هم، مرتب تو آسمان تبریز میچرخیدند. همین حالت جنگی تو تبریز، باعث میشود چند نفر کشته شوند.
محمدرضا تو اوضاعی کشور را به دست میگیرد که کل مملکت به طور کامل تحت اشغال متفقین بود و کمبود کالاهای اساسی و مواد غذایی در کشور بیداد میکرد. وقتی جنگ جهانی تمام میشود، نیروهای متفقین کشور را ترک میکنند. اما سربازهای شوروی همچنان تو تبریز میماندند. آنها میخواستند به کمک فردی به اسم جعفر پیشوری، کار را یکسره کنند و تبریز را از ایران جدا کنند.
تقریباً اوایل فروردین سال پنجاه و هفت، مراسم چهلم آن افراد، یکییکی برگزار میشود و هر بار هم آتش مردم تندتر و تنور اعتراضها داغتر نگه داشته میشود. اعتراضها داشت حالا به شهرهای دیگر هم سرایت میکرد. همزمان شهر یزد به خاطر مراسمهای چهلم شهر تبریز به صحنهی شورش تبدیل میشود. همین قضیه باعث میشود دومین و سومین مراسم در شهرهای مختلف، مراسم کشتهشدههای یزد و شهرهای دیگر برگزار شود. وضعیت پیچیدهای شده بود.