دانستنیهای «جنگ جهانی دوم»
انگلستان درسته که جنگ رو برده ولی خیلی ضعیف شده، به تدریج مستعمرهها و قدرتش رو در دنیا از دست داده و میده، اون امپراتوری که روزگاری آفتاب توش غروب نمیکرد تبدیل میشه به یک جزیرهای در شمال اروپا که الان میشناسیمش، قدرت درجه دویی در جهان. امریکا تقریباً پیروز بلامنازع جنگه، کشته در جنگ داده ولی خود سرزمین آمریکا و زیرساختهای صنعتی صدمهی خاصی ندید، اقتصادش همون رکود بزرگ را به تدریج پشت سر گذاشته و حالا بعد از جنگ میتواند به جز اینکه نیاز داخلیش را تامین میکنه برای نیازهای بقیهی دنیای در حال بازسازی هم تولید کنه و همین کمک کنه اقتصادش شکوفاتر بشه. برای همین آمریکا از جنگ خیلی بهتر از مثلاً انگلیس که ویران شده در اومده. برای بار دوم هم رفته منجی اروپا شده، ضمناً اون شهرت و بدنامی سیاستهای استعماری را نداره، تا اون روز حداقل نداره، برای همین خیلی از جاهای دنیا، از اروپا تا کشورهای توسعه نیافته، دید خوبی نسبت به آمریکا هست. یعنی وقتی اینطور نگاه کنی آمریکا بعد از جنگ همهی اسباب این را دارد که از یک قدرت بزرگ تبدیل بشه به یک ابرقدرت.
حتی بعد از اینکه کار هواپیما را دیده بودند، فرماندههای رده بالای ارتش، کلهگندههای واشنگتن، اینا تو فکرشون اینه که آره هواپیما خیلی خوبه، ولی تنهایی نمیتونه سرنوشت جنگ را تعیین کنه، هواپیما و نیروی هوایی پشتیبان نیروی زمینیه. یه لحظه هم تو ذهنمون بیاد درباره چه هواپیمایی داریم صحبت میکنیم دیگه، تصوری که اینا از هواپیمای جنگی دارند همون جنگندههای نسل قبلیه، یک هواپیماهایی عمدتاً چوبی و کوچیک، فعال در نبردهای هوایی. تا اینکه در دههی هزار و نهصد و سی، آلومینیوم میآید و کمکم جای چوب را میگیرد توی سازهی هواپیما. بعد هواپیماها کمکم بزرگ میشوند، بعد این فکر مطرح میشود که حالا این هواپیماها دیگه فقط تو نبرد هوایی درگیر نمیشوند، میتوانیم بریم با اینا بمب بندازیم؟ ما اگه بتوانیم یه هیولایی به این بزرگی بسازیم، کی میتواند جلوشو بگیره؟ این رو بلندش میکنیم، از رو سر دشمن پروازش میدیم، میریم پشت خط دشمن یه هدفهایی را بزنه و برگرده.
امیدواری هست که اگه دفعهی بعدی بحران اونطوری درست شد، این سیستم میتوانه یهطور دیگر تصمیم بگیره، دیپلماسی به کار بندازه، ارتشی درست کنه، یه کاری کنه که فاجعه نشه، که مملکت اشغال نشه. ولی میبینیم میشه، جنگ دوم میشه، این سیستم تصمیمگیری، این سیستم اداره جدیدمون انتظار را برآورده نمیکنه. در لحظهی بحران، سیستم ناتوانه از گرفتن تصمیمهای سریع و سخت و مهم، و اشغال میشود. الان که ما با دید پسنگر به گذشته نگاه میکنیم، تعجب نمیکنیم که چرا. چون سیستم عملاً جمع شده، اون سیستمی که یه روزی انتظار داشتیم شاید یه تصمیم مناسب تولید بکنه. اصلاً اون روز واقعاً دیگه این سیستم نیست، جمع شده، کسی نمانده دور رضاشاه، همه تار و مارند. سیستم نیست در واقع، دیگه یه نفره فقط، یه نفره که تا هست انگار که سیستمی هم هست. وقتی میره معلوم میشه هیچی پشتش نیست. هیچ نهادی نیست. همش خودش بوده. نتیجهاش میشه نظامی که روی یک ستون سوار بوده، همه چی به یه نفر وصل بوده.
در اوایل دههی هزار و نهصد و چهل، نیروهای آلمانی در جنگ جهانی دوم در وضعیت بدی قرار داشتند. ارتشهای شوروی، انگلیس و فرانسا از جهتهای مختلف مشغول نزدیک شدن به آنها بودند و آمریکا با ورودش به جنگ کفهی ترازور به نفع متفقین تغییر داده بود. متفقین همه در انتظار نابودی نیروهای نازی بودند و برای پیروزی لحظهشماری میکردند تا اینکه هیتلر برگ برندهی خودش را رو کرد، چیزی که هیچ کشوری، هیچ ارتشی و هیچ فرماندهای انتظار اون را نداشت. موشک ویتو که از کلمه وینجنس یا انتقام نام خودش را گرفته بود، اولین موشک بالستیک در جهان بود و با سرعتی چهار برابر سرعت صوت حرکت میکرد. یعنی که موشک از صداش زودتر با هدف برخورد میکند و هیچ کس نمیتواند سریعتر متوجه اومدنش بشود. هیتلر از این موشک برای انتقام از لندن استفاده میکند و خیلی زود، شهر و مناطق اطراف اون را به خرابه تبدیل میکند. موشک ویتو یک بار دیگر ترس را در دل نیروهای متفقین میکارد و اونها را نسبت به نتیجهی قطعی جنگ به شک میاندازد.
کاری که باعث شد زندگی نورما برای همیشه تغییر کنه، ولی جالب اینکه اصلاً هیچ ربطی به بازیگری نداره. یه کمپانی بود که برای ارتش آمریکا پهپاد میساخت، همون توی دههی چهل میلادی زمان جنگ جهانی دوم. نورما اونجا با یه مادهی خیلی بدبو، بدنهی هواپیماها و افزارهای دفاعی که توی جنگ استفاده میکردن را اسپری میکرد. این کار درآمد ثابتی برای زنان توی دوران جنگ بود. نورما یه نامهای هم نوشته که روزی ده ساعت داره کار میکنه و تقریباً تمام درآمدشو داره برای خرید خونه پسانداز میکنه. اما یه اتفاقی اینجا افتاد؛ وسط این کار پرفشار، یه عکاسی از طرف مجلهی رسمی ارتش آمریکا تو دوران جنگ جهانی دوم اومده بود کارخونهی نورما را ببینه و از فرآیند آمادهسازی وسایل جنگی عکس بگیره. یکی از چیزایی که ازش عکس گرفتن همین فعالیت خانمها توی کارخونه بود، میخواستن یه حالت تبلیغاتی داشته باشه. یکی از این خانمهایی که داشت توی این کارخونه کار میکرد همین خانم نورما جین خودمون بود. این عکس رفت و چاپ شد و چند روز بعد یه عکاس دیگه اومد سراغ نورما و ازش پرسید دوست داری مدل بشی؟
سقوط رضاشاه نتیجه یک بدشانسی است، یک مقدار شرطبندی نادرست روی طرف برندهی جنگ جهانی، ولی همهی آن ویژگیهایی هم که حکومت پهلوی اول داشت و روزگاری کمکش کرده بود که مثلاً پروژهی توسعهی دولتمحور و شهرمحور و مرکز محورش را پیش ببرد، همهی همان ویژگیها حالا باعث شده بودند که در این موقع بحران آسیبپذیرتر هم باشد، هم آسیبپذیرتر. به این معنی که راحتتر بیفتد و هم آسیبپذیرتر کرده باشد کشور را که زمین خوردنش پرهزینهتر شود برای خودش و برای ملت و برای کشور ایران. اثر کوتاهمدتش این است که دههای بسیار پرالتهابی میشود در تاریخ سیاسی ایران. خیلی خیلی دههای ناآرام. و آثار ناآرام که میگویم نه فقط ناآرام سیاسی از نظر اقتصادی، اجتماعی، وضع واقعاً رقتآوری دارد ایران در سالهایی از دهه بیست.