دانستنیهای «سفرنامه مظفرالدینشاه»
به ابتدای آبادی شهر پاریس که رسیدیم، از دور عمارات مرتفع با شکوه زیادی دیده شد، که علامت عظمت شهر بود. در و دیوار متن و حواشی معبر ما مملو از جمعیت تماشایی بود. اما شهر پاریس الحق بسیار شهر مزین قشنگی است. عمارات غالباً شش و هفت الی هشت مرتبه است و جلو عمارت از پایین تا بالا همه با سنگ تراش ساخته شده، رنگ سنگها خاکستری مایل به سفیدی است و در سردرها و ستونها و بالای عمارت، حجاریهای خوب از اشکال انسان و حیوان و گل و بوته به وضعهای خوب و خوش نمودهاند. زمین کوچه و خیابان بر سه قسمت است: وسط خیابان که کالسکهرو است، زمین را با تخته فرش کرده و روی آن را قیراندود نمودند که هم سخت و هم ملایم است که صدای کالسکه اذیت نمیکند و به راحت میرود. دو طرف کوچه هم پیادهرو است با سنگهای تراشیدهی خیلی صاف فرش نمودند که در نهایت خوشی و راحت مردم عبور و مرور مینمایند و فاصلهی مابین خیابان وسط و راهروهای طرفین را از دو جانب درختهای چنار سایهافکن کاشتهاند که در دو چیز با جنس چنارهای ایران قدری فرق دارد. یکی شاخهی این چنارها سیاهرنگ و دیگر برگش از برگ چنارهای ایران کوچکتر است و در فاصلهی مابین اشجار، چراغهای گاز و الکتریک نصب نمودهاند که شبها روشن میشود. در مرتبهی اول عمارات که مساوی سطح کوچه و خیابان است تماماً دکاکین و مخزن است یا قهوهخانه یا رستوران یا هتل که درها و پنجرههای آن به خیابان باز میشود و آینههای بیجیوهی یکپارچهی خیلی بزرگ گذاردهاند طوری که از داخل خارج را و از خارج داخل را در نهایت خوبی میتوان دید، چیزهایی که امروز در ایران هم خیلی معمولند، وضع خیابان و پیادهرو و درختکاری و این شیشههای مغازهها. منتها هر دکان یا هتلی که نخواهند از بیرون دیده شود، از داخل تور سفیدی، چنانکه در ایران هم تازه رسم شده است، روی شیشهها میآویزند که از داخل خارج را میبینند اما از خارج داخل دیده نمیشود. مرتبه بالا هم منازل و مساکن مردم است که یا ملکی یا کرایهای است ولی غالباً اجاره میشود و از هر اتاقی یکیدو در به کوچه است. وضع عمارت فرنگستان برخلاف ایران است، فضای هر خانه و عمارت منحصر به کوچه و خیابان است.