دانستنیهای «شامپانزه»
چه چیزی تاریخ بشر را از تاریخ تمامی حیوانات دیگر مجزا کرد؟ این پرسشهای بنیادین، پاسخهای زیادی داشتند که مهمترینهایشان اینها هستند. توانایی ما در راه رفتن روی دو تا پا، استفادهی گونهی ما از ابزار، توانایی ما برای شکار سازمانیافته و رشد مغز ما که به صورت منحصر به فردی بزرگ، این دلایل توجیه تمایز گونهی ما از تمام گونههای دیگهی موجودات عنوان میشدند. ولی متاسفانه، با پیچیدهتر شدن مطالعات گونههای دیگه، ما فهمیدیم که خیلی از این خصوصیات را میشود تا حدی تو گونههای نزدیک به ما از قبیل شامپانزه هم پیدا کرد. آنها هم میتوانند ابزار بسازند و از ابزار استفاده کنند و همچنین میتوانند برن شکار کنند و تا حدودی اطلاعات رد و بدل کنند. اما هنوز یه فرق اساسی دیگه هست. انسانها تنها موجوداتی هستند که میتوانند با استفاده از زبان نمادین با همدیگه ارتباط برقرار کنند. یه تمایزی که از همان ابتدا و در عصر خوراکجویی انسان را از بقیه موجودات متمایز کرد، قدرت ارتباط انسانها با همدیگه از طریق زبان نمادین بود. فقط انسانها میتوانستند با زبان نمادین با هم ارتباط برقرار کنند. زبان به انسان اجازه داد دانش را به شکل بسیار دقیق و با جزئیات جمعآوری کند و با همدیگه به اشتراک بگذارد. در نتیجهی این به اشتراکگذاری دایمی دانش، مهارتها و روشهای زندگی خوراکجویان باستان، به تدریج با تنوع عظیمی از محیطهای زیست سازگار شد.
میتوانیم به چیزهایی فکر کنیم که همین الان جلومون نیست. چرا میتوانیم این کار را بکنیم؟ به خاطر اینکه یه زیرساختهای فیزیولوژیکی داریم و ذهنی داریم که این امکان را به ما میدهد. و این زیرساختها یک کار دیگر هم میکنند، چون فقط این نیست. از جمله کارهای دیگری که میکنند این است که کمک میکنند ما باور داشته باشیم، اعتقاد داشته باشیم به چیزی. یعنی زیر بنای توانایی ما برای باور داشتن همین زیرساختهایی است که کارهای دیگر را هم داریم باهاش جلو میبریم. برای اینکه شناختن اون زیرساختها، از جمله با مطالعهی بقیهی کسایی که با ما نزدیک به گونهی ما هستند، اشتراکاتشون با ما زیاده، خیلی کمکمون میکنند که بتوانیم جواب این سوالها را پیدا کنیم که ما چرا این طوری هستیم که هستیم، چرا این سیستم اعتقاد داشتن در ما هست؟ از کجا آمده؟ بعد چیزی هم هست که همین طوری که داریم مطالعه میکنیم، روایت اون از تکامل انسان را داریم کاملتر میکنیم. هی دیدمون بهش بهتر داره میشه، یعنی تشبیه بخواهیم بکنیم. ما اولش یک تصویری با رزولوشن پایین انگار داشتیم. از روند تکامل. که مثلاً میگفت ما و شامپانزهها و بقیهی نخستیها و اینها ما یه نیای مشترکی داشتیم. و بعد به تدریج از هم جدا شدیم. بعد این حرف کلی را در طول سالیان، ریز ریز با دقت کمکم دقیقترش کردیم. رزولوشن این تصویره کمکم دارد زیاد میشود. مدام جزئیات و پیچیدگیها و ظرافتهای بیشتری دارد اضافه میشود به این داستان یک خطی تکامل ما.
در ما انسانها هم به طرز عجیب و غریبی همانند شامپانزههاست. یعنی میزان کشتار درونگونهای انسانها، به طور میانگین، یک هلوی دو تا دو و نیم درصد آن جمعیت انسانی است، و بنابراین به نظر میرسد که یک سازوکار زیستی مشابهای پشت این داستان قرار گرفته است.
ما به این بهینگیها اشاره کردیم دیگر حالا دستآباز شد، افق دیدش بهتر شد، از نظر جذب گرما، سطحی از بدن که در معرض آفتاب تابان آفریقا … اتفاقاتی در آفریقا رخ میدهد، آفریقا قرار میگیرد کمتر میشود. از نظر مهمترینش کینتیک انرژی، یعنی میزان کالری که ماهیچههای درگیر راه رفتن دارند میسوزانند. اگر یک شامپانزه را تردمیل به حالت ایستاده مجبورش کنید راه برود، میزان کالری مصرفی خیلی بیشتر از ما است که روی تردمیل راه میرویم میسوزاند، بهخاطر اینکه دیزاین ماهیچههایش برای این کار نیست، و از ماهیچهها دارد کار اضافهای میکشد که آنها اندباز بیخودی دارند، خب؟ مهمترین چیز، این بحث کینتیک انرژی بوده که آنکه روی دو پا راه میرفته به شرطی که آناتومی شده داشته با شنگ زورکی، آن مصرف انرژی کمتری دارد، و در طبیعت هر چیزی که مصرف انرژی کمتری داشته باشد، میماند، سازگارتر است، و اینها میان زیاد میشوند.