دانستنیهای «شاهرخ مسکوب»
روزی از قلهک میآمدم به شهر و آن موقع یک شعر بلندی داشتم میساختم به اسم ستایش، تمام هم شد. من در چنان شدت حال و احساسی بودم که از قلهک تا شهر تا پیچ شمیران که از اتوبوس پیاده شدم بیاختیار گریهام میگرفت و اصلا نمیتوانستم خودداری کنم. همهاش مواظب بودم که مردم نبینند که یکی بیخودی دارد در اتوبوس گریه میکند. اصلا بر خودم مسلط نبودم، مثل اینکه داشتم منفجر میشدم. در ضمن همان دوره در فعالیت شدید حزبی بودم. وقتی از اتوبوس پیاده شدم به این نتیجه رسیدم که شاعر باید شاعرانه زندگی کند و شاعری بزرگترین و سختترین کار است. به نظر من اینجوری میآید، خیلی از مبارزه مخفیانه با این چیزها برایم مشکلتر و سنگینتر بود. فکر کردم اگر من با این شدت حال بخواهم شاعری کنم و این شدت حال را نگهدارم و در آن زندگی کنم، اولا که به زودی نفله میشوم، بیشتر از چهل، چهل و پنج نخواهم ماند، در ثانی غیرت این کار را هم ندارم.
اما خیلی طول نکشید که آخرین ملاقات مسکوب و کامشاد از راه رسید. کامشاد دربارهی اون ملاقات میگه: شاهرخ لابد تا حالا فهمیدهاید آدم بسیار شوخی بود، به خودش بیش از هر کس میخندید. در حاضرجوابی کمنظیر بود: من و او عمری یکدیگر را دست انداختیم و به ریش دنیا خندیدیم. روز دومی که در بیمارستان به دیدنش رفتم، دست چپش را که روز قبل سالم مینمود از بالا تا پایین پانسمان کرده بودند. منوچهر پیروز دوست و همکلاسی دبیرستان و دانشگاهمان نیز آنجا بود. گفتیم این چیست؟ گفت دیشب میخواستند سرمها را که مدتی است در دست راستم است به دست چپ وصل کنند. هر چه گشتند نتوانستند رگی پیدا کنند، دستم را هم زخم و زیلی کردند. گفتیم چرا به آنها نگفتی من رگ ندارم؟ لبخندی زد و گفت: آخه جانم، همه چیز را که نمیشود به همه کس گفت، هم خودت را لو میدهی هم دوستانت را! شب چهارم، دمدمههای سحر خبر دادند که حال شاهرخ رو به وخامت گذاشته است. در بیمارستان چشمهایش بسته بود و دیگر به خود نبود. شاهرخ ساعت سه و نیم بامداد روز سهشنبه بیست و سوم فروردین هزار و سیصد و هشتاد و چهار جان باخت. پیکرش را به سردخانهی بیمارستان بردند و قرار شد از خانه برای او لباس بیاورند.
این مهاجرت بود نه سفر، یک تبعید ناخواسته، دوری از وطنی که دوستش داشت، یک شروع تازه برای زندگی در غربت، همراه خانوادهاش، به قول خودش دورهای برای پشت سر گذاشتن آوارگی و دربهدری و بیاعتمادی. مسکوب در گفتگوهاش گفته که تا قبل از این سفر تصمیمی برای مهاجرت همیشگی از ایران نداشت. «هیچ تصمیمی نداشتم. یکی دو ماهی پیش از آمدنم مریض شدم و به شدت هم مریض، مثل یک کلوخی که آب بهش خورده باشد، حس میکردم قفل و بست تنم دارد از هم باز میشود. زنم به اصرار من را فرستاد که برو یک چند وقتی نباش. من هم خیال میکردم که میآیم و بعد از یک ماه برمیگردم، که اتفاقا کاری پیدا شد و ماندگار شدیم و تا امروز هم کار هست. اگر یک روزی نباشد، نمیدانم دیگر آیا میتوانم بمانم یا اینکه باید برگردم. پیدا شدن کار سبب شد بمانم و ماندم.» دوران مهاجرت و دوری از وطن دورانی بود که مسکوب بیشتر از همیشه به ایران فکر میکرد و دلتنگش بود.