شمن

این درمانگری را هم از طریق خواندن اوراد و انجام یک سری مناسک انجام می‌دادند و هم از طریق تجویز یک سری از نسخه‌های گیاهی و دارویی. برخی از این شمن‌ها اشراف خوبی به خواص التیام‌بخشی گیاهان داشتند و از همین روی می‌توانستند جایگاه خودشان را در آن دسته تثبیت کنند. این گیاهان فقط شامل گیاهانی که التیام‌بخش دردها بودند نمی‌شود، شامل حتی قارچ‌ها، سایکادلیک‌ها و روانگردان‌ها هم می‌شود. جوامع شکارچی‌گردآورنده نشان می‌دهد که خیلی از این مناسک و مراسمی که انجام می‌شده، در حالت طبیعی ذهن نبود.

شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که حداقل به مدت ده هزار سال قبلش مشغول مدیریت گیاه بوده‌ایم. یعنی چیزی نزدیک به دیم، ولی باز هم نه دقیقاً دیم چون در کشت دیم هم انسان گیاه را می‌کارد، ولی در کنارش نمی‌ایستد و آبیاری‌اش نمی‌کند. ما یک درجه قبل از دیم را هم برای ده هزار سال تجربه کرده‌ایم و آن این بوده که دقیقاً می‌دانستند در کدام دامنه، در کدام دره و در چه فصلی کدام گیاه رشد می‌کند و به چه دردی می‌خورد.