دانستنیهای «فرهنگ ایرانی»
فلات مرکزی ایران جولانگاه فاتحان زیادی بود. مقدونیان، اعراب، ترکها و مغولها هر کدام یکی بعد از دیگری در این سرزمین تاریخی دست به قدرتنمایی زدند. در اثر این تجاوزها نهتنها هویت و فرهنگ ایرانی از بین نرفت بلکه بارها مثل ققنوس سر از خاکستر برآورد و درخشید. از قرن دهم میلادی با ورود اقوام ترک به درون فلات ایران، رفتهرفته ایرانیان و ترکها مشترکات فرهنگی و سنتی زیادی پیدا کردند. حملهی مغولها به ایران نهتنها زبان فارسی را از بین نبرد بلکه باعث شد زبان فارسی تا غرب آناتولی گسترش پیدا کنه. این اتفاق تاثیر زیادی بر ترکمنهای آناتولی و بعدتر بر امپراتوری عثمانی گذاشت. اما چطور میشه با وجود این همه تاخت و تاز، فرهنگ و سنت ایرانی همچنان پایدار میمونه. در این زمینه مورخان غربی پاسخهای زیادی دارند. دلیل اصلیش برمیگرده به ایران باستان. تاریخنگاران غربی اعتقاد دارند تمام اقوامی که در فلات ایران زندگی میکردند، یک حس و علاقهی مشترکی نسبت به تاریخ و فرهنگ ایران باستان داشتند. این هویت قدرتمند به قدری برای ایرانی مهم بود که مثلا وقتی مغولهای فاتح وارد ایران شدند، به جای اینکه فرهنگ مغولی بر ایران چیره بشود، داستان برعکس شد و این مغولها بودند که جذب فرهنگ ایرانی شدند.
زعفرون کمکم بیشتر و بیشتر پخش شد تو قلمرو ایران، و زمان داریوش که راه شاهی ساخته شد، دیگه توی تمام قلمرو پخششده بود، و خب یک کالایی صادراتی هم به حساب میآمد، به اطراف فرستاده میشد توی مسیرای تجاری. میگذره و میگذره تا اینکه سر و کلهی اسکندر پیدا میشود. اسکندر میآید و به ایران حمله میکند و همهجا را به خاک و خون میکشد. اما دشمنی سیاسی اسکندر با ایران باعث نشده بود که از چیزهای ایرانی بدش بیاد. درواقع واقعا دوست داشت فرهنگ ایران را. بعد از فتح ایران، مدل لباس پوشیدنش را عوض کرد، شبیه پادشاه ایرانی لباس میپوشید، رداهای ایرانی میپوشید، با یه دختر ایرانی ازدواج کرد، رکسانا، مراسم درباری ایرانی را انداخت تو سیستمش، اون ارج و قرب به پادشاه که توی حکومت ایران بود را توی یونان نبود دیگر توی مقدونیه نبود، اون را وارد سیستمش کرد، وام گرفت از سیستم درباری ایرانی، سیستم اداری و دیوانی ایرانی را حفظ کرد، بهش دست نزد. در کل به نظر میآید که اسکندر مشکلی با فرهنگ ایرانی نداشته خیلی، حتی سعی میکرده ازش سری اقتباس هم داشته باشه. حالا ممکنه سوال کنیم که خب، پس چرا اومد تخت جمشید و آتیش زد؟ که خب باید این رو بپرسیم. آتیش زدن تخت جمشید هم چند تا روایت مختلف هست براش. یکیش میگه که اسکندر چند ماهی اصلا تو تخت جمشید موند، اونجا ساکن شد، و بعدش یه شب یک مراسمی داشتن و این مست بود و یک رقاصهای به اسم تاییس میآید بهش میگه که بیاییم بریم به انتقام اینکه خشایارشاه آکروپلیس را آتیش زد، ما هم این تخت جمشید را آتیش بزنیم، و اسکندرم تو مستی قبول میکنه و اتفاق میافته. یک روایت دیگری از اون طرف میگه که این یک تصمیم استراتژیک سیاسی بود، خیلی ربطی به بحث فرهنگی نداشت. تخت جمشید نماد حکومت سیاسی قبلی بود، نماد شکوه هخامنشیان بود. اسکندر میخواست با از بین بردنش یه جورایی نشون بده که دوران جدیدی شروع شده، قدرتش را یه جورایی میخواست نشون بده، یک پایانی، یک نقطهای بذاره، روی حکومت قبلی که هخامنشیان بود، پادشاههای قدرتمند قبلی، و بگه که از این به بعد، من روی کارم و سیستم من جلو میره. به هر حال، با هر انگیزهای که بود، دلیل این قضیه این نبود که اسکندر مشکلی با فرهنگ ایران داشت، چونکه شواهد چیزهای دیگری میگن.