پرش به محتوای اصلی

دانستنی‌های «مجلس»

9 نتیجه بارگذاری شد
عالی
چگونه لیاخف روسی دستور به توپ بستن مجلس را صادر کرد و چه نتایجی به دنبال داشت؟

لیاخف که ادامه‌ی درگیری تن‌به‌تن را بی‌اثر می‌دانست و احتمال می‌داد ادامه‌ی این درگیری‌ها باعث کشته شدن عده زیادی از قزاق‌ها شود، فرمان به توپ بستن مجلس را صادر می‌کند و با چهار توپی که مقابل در اصلی مجلس مسلح شده بودند، ساختمان اصلی مجلس را به توپ می‌بندد. البته لیاخف، مدرسه و مسجد سپه‌سالار را هم با شلیکه چند توپ دیگر تخریب می‌کند. این ماجرا باعث می‌شود که مشروطه‌خواهان از ساختمان فرار کنند و لیاخف و نیروهای تحت امرش، ساختمان مجلس را تصرف کنند. به محض اینکه قوای دولتی پیروز این درگیری می‌شوند، قرار می‌دهد و خیلی از آنان را مثل میرزا ابراهیم تبریزی و شیخ احمد روح‌القدس و ملک‌المتکلمین و میرزا جهانگیرخان و واعظ ارداقی را دستگیر می‌کند و بعد از شکنجه در میدان‌های اصلی شهر، آنان را می‌کشد و چند نفرشان را هم تبعید می‌کند. با این کار شاه، مشروطه اول ایران که تقریباً تولد کشیده بود تا به اینجا رسیده بود، از بین می‌رود و همان‌طور که گفتم، دوره‌ی استبداد صغیر شروع می‌شود.

عالی
چرا سلطنت محمد علی‌شاه قاجار کوتاه و پرچالش بود؟

سلطنت محمد علی‌شاه دو سال و هفت ماه بیش‌تر نرسید. سلطنت او نه شکوه و جلال پادشاه‌های گذشته را داشت و نه از اقتدار آن‌ها چیزی به ارث برده بود. مشروطه‌خواهان قدرت و عدل شاه گرفته بودند و محمد علی هر روز مجبور بود به آن‌ها جواب پس بدهد، عذرخواهی کند و به قرآن قسم بخورد که تو چارچوب قانون اساسی مشروطه سلطنت می‌کند. یک شاه جوان و بی‌تجربه که آلت دست روسیه شده بود و در دام استبداد با به توپ بستن مجلس مهر پایانی بر حیات نیمه‌کاره‌ی خودش زد.

عالی
چگونه رضا شاه ایده‌های روشن‌فکران دوره مشروطه را به اجرا گذاشت ولی نظام سیاسی متفاوتی ایجاد کرد؟

بخش عمده‌ای از این‌ها دقیقاً همان کارهایی بوده که روشن‌فکرهای دوره‌ی مشروطه می‌خواستند، رضا شاه این ایده‌ها را گرفت و انجام داد، منتها در قالب یک نظام سیاسی کاملاً برعکس آن چیزی که مشروطه می‌خواست. روی کاغذ، البته نظام سیاسی امریکه پادشاهی مشروطه بود، در آن قرار بود مجلس همه‌کاره باشد، شاه نمادین باشد، ولی در سیستم رضاخان، از این خبرها نبود، سیستم آن‌طوری بود، یک مدت، جواب نمی‌داد، کاری پیش نرفته بود، وقتی‌که سیستم عوض شده بود، یعنی رضا شاه آمده بود، برعکس داشت عمل می‌کرد. مرحله به مرحله به قول کاتوزیان در سه مرحله می‌گوید سیستم را برد تا دیکتاتوری و نهایتاً تا استبداد، جایی که دیگر قدرتش مطلق بود.

عالی
چرا لورین به رضاخان توصیه کرد که بدون کسر شان خودش با او ارتباط بگیرد؟

آقای کرزن، وزیر امور خارجی انگلیس، به لورین دستور داد که با رضاخان ارتباط بگیرد و به او گفت که بدون اینکه کسر شان شود خودت با او ارتباط بگیر، خودت پا پیش بگذار. لورین هم همین کار را کرد و با رضاخان ارتباط گرفت و به لندن گزارش داد که با در نظر گرفتن اصل و نسب و پرورش نازل رضاخان، طبیعی است که او مردی تحصیل‌نکرده و کم‌سواد است، با این حال هیچ‌گونه بی‌نزاکتی از خود بروز نمی‌دهد، و غرور طبیعی فراوان دارد و در طرز بیان و در وجاهت او اعتماد به نفس دیده می‌شود؛ او به راستی خواهان اصلاحات است ولی به مجلس به چشم تحقیر می‌نگرد؛ او بیش از هر چیزی یک میهن‌پرست است.

عالی
چرا حکومت رضاشاه به عنوان یک حکومت دیکتاتوری شناخته می‌شود؟

زمانی که رضاشاه تاج‌گذاری کرد، دربار و مجلس و دولت از همیشه یکدست‌تر بودند. رئیس‌الوزرا با نظر رضاشاه انتخاب شد. بزرگان دولت هم با نظر مستقیم رضاشاه انتخاب شدند. در مجلس هم که اکثر نماینده‌ها طرفدار رضاشاه بودند. حتی جبهه‌ای مخالف که به رهبری سید حسن مدرس در مجلس شکل گرفته بود، آن هم در زمان تاج‌گذاری و شروع سلطنت با رضاشاه همکاری می‌کرد.

عالی
چرا قانون انحصار قند و شکر در سال ۱۳۳۴ تصویب شد و چه نتیجه‌ای داشت؟

به موجب این قانون، واردات قند و شکر صرفاً در اختیار دولت قرار گرفت و بخشی از درآمد دولت از این محل رفت برای احداث راه‌آهن سراسری ایران. البته قانون ساخت راه‌آهن در مجلس بعدی و در سال 1366 نهایی شد ولی بودجه‌اش از همین انحصار واردات قند و شکر و مالیاتی که روی آن گذاشتند تأمین شد.

عالی
چرا سیلی خوردن مدرس باعث شد که او جسورتر شود و چه نتیجه‌ای در مجلس داشت؟

خبر سیلی خوردن مدرس، مثل باد تو شهر پیچید. کتک خوردن یک روحانی محبوب و شناخته‌شده، آن هم وسط مجلس، عموم مردم را عصبانی کرد... این اتفاق مدرس را جسورتر کرد. حالا دیگر، او تنها نبود و یک جمعیتی را پشتش داشت. مدرس به آن دسته از نماینده‌هایی که خیلی هم از جمهوری مطمئن نبودند هشدار داد که، اگر امروز به اسم جمهوری همه چیز را بدهیم دست یک نفر، فردا از مشروطه فقط اسمش می‌ماند. بعد هم خطاب به نماینده‌ها گفت، حداقل کاری که می‌توانید بکنید این است که از مجلس خارج شوید تا مجلس از حد نصاب بیفتد. این تاکتیک مدرس جواب داد و روز سی‌ام اسفند، مجلس از حد نصاب افتاد و تعطیل شد.

عالی
چرا ورود رضاخان به صحنه درگیری‌های اعتراضات در مجلس به یک تصمیم اشتباه تبدیل شد؟

رضاخان سوار کالسکه شد و با چند سوار نظام به سمت بهارستان رفت. او فکر می‌کرد که با حضورش و با قدرت نظامی و زور می‌تواند اعتراضات را جمع کند. اما جمعیت راه را به روی کاروان او بست و بعداً شروع کرد به سنگ زدن به سمت کالسکه‌ی رضاخان. سربازان برای باز کردن مسیر با قنداق تفنگ و سرنیزه به مردم حمله کردند و با معترضین درگیر شدند و در درگیری‌ها چندین نفر مجروح شدند. صحنه‌ای که قرار بود نمایش اقتدار رضاخان باشد، تبدیل شد به یک ضد تبلیغ بزرگ. آمدن رضاخان به صحنه‌ی درگیری تصمیم اشتباهی بود. حالا هم که آمده بود به جای اینکه سیاست به خرج دهد و از فرصت استفاده کند و بیاید وسط مردم و با آنها صحبت کند و حتی اعتراضات را به نفع خودش مصادره کند، با عصبانیتی کنترل نشده دستور داد که با زور و کتک معترض‌ها را متفرق کنند. با این کار برای اولین بار بخشی از حیثیت اجتماعی سردار سپه ترک برداشت و تصویری که از سردار نظم و امنیت در ذهن مردم نقش بسته بود لکه‌دار شد و شعارهای تندی هم علیه رضاخان شنیده شد، چیزی که تا آن روز سابقه نداشت.

عالی
چگونه نظام سیاسی رضا شاه با نظام مشروطه تفاوت داشت؟

روی کاغذ، البته نظام سیاسی امریکه پادشاهی مشروطه بود، در آن قرار بود مجلس همه‌کاره باشد، شاه نمادین باشد، ولی در سیستم رضاخان، از این خبرها نبود، سیستم آن‌طوری بود، یک مدت، جواب نمی‌داد، کاری پیش نرفته بود، وقتی‌که سیستم عوض شده بود، یعنی رضا شاه آمده بود، برعکس داشت عمل می‌کرد. مرحله به مرحله به قول کاتوزیان در سه مرحله می‌گوید سیستم را برد تا دیکتاتوری و نهایتاً تا استبداد، جایی که دیگر قدرتش مطلق بود، برعکس شاهان قاجار که قدرت مطلق را داشتند ولی توانایی اعمالش را نداشتند. توانایی اعمالش را نداشتند، رضا شاه توانایی اعمالش را هم داشت، و همین روی کاغذ اختیارات شاهان از ناصرالدین شاه کمتر بود چون سلطنتش مشروطه بود، ولی رضا خواهان کسی نبود که مثل مجلس مشروطه بخواهد قدرتش را محدود بکند.

بازخورد