دانستنیهای «مجلس شورای ملی»
مرتضی قولی خان صنی و دوله، رییس اولین دوره مجلس شورای ملی، تو جلسهای که تو بیست و چهار آذر همون سال برگذار شده بود، قبول داشت که داره شایاتی علیهم ولی عهد ولیههایت منتشر میشود و واسه همین تو اون جلسه میگهد که مقرضین و مفسدین و منافقین وجود اختلاف کلمه بین دولت و ملت را در میان مردم منتشر کردند. باید طوری کرد که این شبهات از انزار مردم رفت شود و دولت و ملت را یکی بدانند.
در روز تاجگذاری نمایندگان مجلس را دعوت نکرده بودند. از همان روز اول، نمایندگان اولین دوره مجلس شورای ملی به خاطر دعوت نشدن در این مراسم، شروع به اعتراض کرده بودند. نمایندهها رفتار شاه و دربار را حمله بر نادیده گرفتنشان در مجلس برداشت کرده بودند و مراتب اعتراضشان را در نامهای بلندبالا به اطلاع دربار رساندند.
با توجه به حمایت اکثر نمایندهها، مشخص بود که این طرح رای میآورد و رای هم آورد. اما در عین حال، و علیرغم فضای سنگین سیاسی آن روز، و علیرغم اینکه مخالفان میدانستند رضاخان مثل عقاب از دور دارد نگاهشان میکند، چهار نفر به عنوان مخالف ثبتنام کردند... مشکل چهار نفرشان این بود که این کار ایراد قانونی دارد. میگفتند که قانون اساسی، سلطنت را متعلق به خاندان قاجار میداند و تغییر سلطنت هم فقط در اختیار قانون اساسی است. حالا اگر میخواهید قاجار را خلع کنید، اوکی، ما هم موافقیم، منتهی از روی قانون، تغییر در قانون اساسی در صلاحیت مجلس موسسان است. ما در مجلس شورای ملی نمیتوانیم طرحی را به تصویب برسانیم که تصویبش مستلزم تغییر در قانون اساسی باشد.
مصدق گفت: اگر مجلس شورای ملی با استفاده از اختیارات قانونی که دارد قانوناً این اختیار را به شما بدهد، آنجوری دیگر احمدشاه نمیتواند اعتراض کند و نمیتواند قانوناً شما را از این مقام عزل کند. فقط مجلس این حق را پیدا میکند. ... رضاخان خیلی محرمانه و زیرپوستی رفت به دیدار سید حسن مدرس و با او آشتی کرد. ... حالا که خطری از جانب مدرس احساس نمیشد، وقتش بود که لایحهی پیشنهادی مصدق، مبنی بر فرمانده کل قوا شدن رضاخان، برود به صحن مجلس. لایحه رفت مجلس و خیلی راحت هم رای آورد. در اواخر بهمن 1303، مجلس تصویب شد.