دانستنیهای Digesttt/ پادکست دایجست
بعد از اینکه لایحه در کمیسیونهای تخصصی بررسی شد، آن را دوباره وارد یک کمیسیون دیگه میکنند که اسم آن کمیسیون، کمیسیون تلفیقه. از اسمشان معلومه دیگه که این کمیسیون تلفیقی از گروههای مختلفه، یعنی از هر کمیسیون تخصصی سه نفر میان و نه نفر هم از خود کمیسیون برنامه و بودجه میشینند با هم ترکیب میشوند و یک بار دیگر با هم بودجه را بررسی میکنند. دلیلش این است که اون افراد تخصصی ممکن است که از نظر حوزهای تخصصی خودشون، یعنی مثلاً فرض بگیریم بهداشت، اشراف داشته باشند به موضوع، ولی نیاز هست کسایی که به امر خود بودجهنویسی هم اشراف دارند کنار هم بیانند و نظرات را جمعبندی کنند، چرا که ممکن است طرف در کمیسیون بهداشت در مورد یک ردیف درآمدی نظر متفاوتی با دولت داشته باشه و مثلاً بگه که این عدد باید بیشتر بشه. ولی اون دسته از متخصصانی که از کمیسیون برنامه بودجه میان چون کار اصلی برنامهنویسی و بودجهنویسیه، ممکن است که جلوی ایدیالگرایی کسی که فقط به یک بعد از بودجه، یعنی بهداشت فکر میکند را بگیرند. که برای مثال آقاجان این حرف که شما میزنید با کلیت بودجه در ابعاد دیگه همخونی نداره.
برای شروع داستان بورس باید به اروپای قرن چهارده و پانزده برویم. در این دوران، اروپاییها تازه داشتند از قرون وسطا عبور میکردند و در حال شکل دادن به سیستمهای مالی و تجاریشان بودند. شهرهای اروپا کمکم داشتند به مرکز تجارت جهان تبدیل میشدند. مخصوصاً شهرهای بندری نقش مهمتری داشتند چون باعث رونق تجارت دریایی با خارج از اروپا میشدند. آنوقتها بیشترین تجارت اروپا با کشتی انجام میشد. هر تاجری چندین کشتی برای تجارت داشت. ولی خب، تجارت دریایی به خاطر خطراتی که در دریا وجود داشت خیلی پرریسک بود. امکان داشت یک کشتی غرق بشود و تمام سرمایهی تاجر نابود بشود. در نتیجه تجار تصمیم گرفتند این خطرات و ریسکها را کم کنند و راهکارشان هم این بود که بهصورت دستهجمعی تجارت کنند. توی این مدل هر وقت تاجری قصد تجارت داشت، چند تاجر دیگر را هم وارد تجارتش میکرد و از هر کدام میخواست که سهمی بگذارند و اینجوری با هم شریک بشوند. حالا اگر این کشتی سالم به مقصد میرسید، هر کدامشان به اندازهای که از کشتی سهم داشتند سود میبردند، و اگر ضرر میدادند هم، این ضرر به اندازهی سهمشان بین همهی تجار تقسیم میشد، و با این روش جلوی ورشکستگی یک تاجر گرفته میشد. یعنی درست ضرر میکردند ولی این ضرر از اینکه همهی سرمایهات را یکجا از دست بدهی کمتر بود، پس ورشکست نمیشدند. تجارت جمعی بین تجار اروپایی تبدیل شد به شیوهی رایجشان.
ما آدمها معمولاً اولین اطلاعاتی که در مورد یک موضوعی پیدا میکنیم، برای ما میشود نقطهی رفرنس. مدیرتون میگه برو پیشبینی فروش فلان محصول را تا دو سال آینده دربیار. ممکن است برید و نگاه کنید تا الان چقدر میفروختید؟ و بعد بر اساس اون میزان از فروش، یک رشد یا یک کاهشی را پیشبینی کنید. یعنی ذهن شما آمده فروش فعلی جنس را به عنوان یک رفرنس قرار داده و فرضیات بعدیش را بر اساس اون شکل داده. و نیومده از اول بر اساس پتانسیل ذاتی فروش پیشبینی فروش انجام بده. فقط هم سر قیمت و فروش و اینجور چیزها نیست. یه پزشک هم میتواند دچار این خطا بشه. نمیگویم حتماً میشه ولی ممکنه. یعنی مثلاً مشاهدهی علایم اولی بیمار ممکن است به عنوان یک لنگر در ذهن پزشک تاثیر بذارد. و این باعث بشه که بیماری را درست تشخیص نده و براساس همان پیشفرضهای اولیهاش برود جلو. پس سری بعد که در حال آنالیز یا تصمیمسازی در خصوص مسئلهای بودیم، یکم بیشتر فکر کنیم که آیا اثر لنگر روی ما دارد تاثیر میزند یا واقعاً داریم درست قضاوت میکنیم.
در اصطلاح کلی به بازاری میگن کارا که اطلاعات سریع روی قیمت سهام تاثیر میگذارند و قیمتها با توجه به این اطلاعات کم و زیاد میشوند. پس بازار کارا، بازاریه که اطلاعات بازار را بازتاب میدهد و سرمایهگذارا بر اساس اون خرید و فروش میکنند. تو این بازارها قیمت سهام شاخص خوبیه برای اینکه بدونیم این سرمایهگذاری چقدر ارزش داره. تو بازار کارا نمیشود به سود غیرعادی و بالایی رسید، چون تو بازار کارا قرار نیست قیمت سهام در بازهی زمانی بلندمدت و میانمدت ارزش واقعیش بالاتر باشد. شاید تو کوتاه مدت قیمت سهام از ارزش واقعی شرکت پایینتر یا بالاتر باشه، اما نهایتاً تو بلند مدت همان ارزش واقعی شرکت است. تو بازار سرمایهی کارا اطلاعات مهمترین رکنه، هر چه اطلاعات شفافتر و سریعتر منتشر بشند و رو قیمتها اثر بذارن، بازار کاراتر میشود. تو بازاری که قیمت یک سهم بالا یا پایین میشود، ولی این تغییر قیمت ربطی نداره به صورت مالی شرکت و اطلاعات افشا شده، و شاخصهای دیگری، مثل کم و زیاد شدن تولید کارخونهها، هم ریسک سرمایهگذاری زیاد میشود، هم کارایی لازم وجود نداره.
نکتهای که اینجا حایز اهمیت اینه که دایش خودش را بر خلاف تمام گروههای جهادی دیگر، در این نقطه به عنوان کشور و دولت معرفی میکند، دولتی که یک منطقهی تحت کنترل دارد و این با القاعدهای که بیشتر یک ایدیولوژی هست تفاوت دارد. در ضمن جاهطلبی دایش خیلی فراتر از تمام این گروههای جهادی بود: احیای خلیفهی اسلامی، زمان اوج قدرت اسلام. بغدادی خودش را خلیفهی مسلمین معرفی میکند و صحبت از گرفتن رم و اسپانیا هم میکند و از تمام مسلمانهای دنیا درخواست میکند که بهش ملحق شوند. تو این مدت چیزی حدود سی هزار نفر جنگجو از هشتاد و پنج کشور دیگر که بیشتر هم از خاور میانه بودند به دایش ملحق شدند. خلاصه این دایش قدرت گرفته در سوریه هم یواش یواش قدرتش بیشتر میشود و به عراق هم برمیگرده و بیشتر شهرهای عراق را میگیرد و به جایی میرسه که ابعاد قلمروی کنترلیش، اندازهی سایز کشور انگلستان میشود.
انقلاب صنعتی که در اواخر قرن هجدهم هم اتفاق میافتاد، عامل دیگهای برای این تغییر پارادایم در مدلهای اقتصادی دنیا بود. اولین انقلاب صنعتی دنیا، در اصل تغییری در فرآیندهای تولیدی اروپا و امریکا بود که طلایهدارش انگلیس بود. این تغییر بیشتر به تغییر مسیر دادن از متودهای تولید دستی به ماشینی، فرآیندهای تولید شیمیایی و آهنی، استفادهی زیاد از قدرت بخار و آب، توسعهی ابزارآلات ماشینی، و ظهور کارخونههای با سیستم مکانیزه بود. در همین اثنا بود که یکی از بزرگترین اندیشمندان تاریخ در حوزهی فلسفه و اقتصاد کتابی را منتشر میکند که میشود مبنایی بر مکتب سرمایهداری. این فرد کسی نبود جز آدم اسمیت یا به عبارت دیگر پدر علم اقتصاد. پدر علم اقتصاد، البته پدر کاپیتالیسم هم نامیده میشود. اسمیت با نوشتن کتابی به اسم ثروت ملل، انقلابی در سیستم تفکری اقتصادی جهان درست کرد. این اسمیت بود که اولین ساختارهای مدل اقتصادی بازار محور را مطرح کرد.
خب در قرن نوزدهم ما هنوز داریم در مورد روسیهی تزاری صحبت میکنیم که داره از شرق و جنوب به کشورگشایی خودش ادامه میدهد، و از طرف دیگر هم انگلستان که هندوستان را در اختیار داشت. از یک سالی به بعد بین این دو تا کشور یک سری مواجهات در میگیره که معروف به "The Great Game" یا بازی بزرگ. داستان اینه که توسعهی روسیه به سمت جنوب آسیای مرکزی و قراردادهایی مثل ترکمن چای و از این دست، ترسی در دل انگلستان میاندازد که نکنه روسیه به فکر اینه که به هند حمله کنه. از آن طرف روسیه هم این ترس را دارد که انگلیس به دل آسیای مرکزی نفوذ نکنه. در نتیجهٔ این تفکرات، استراتژی انگلستانی میشود که کشورهایی مثل ترکیه، ایران و افغانستان و چند جای دیگر را به عنوان حد واسط تقویت کنه که مرزهای روسیه مستقیم با هند همسایه نشند. داستانهای ایران و تقابل روسیه و انگلیس را که شنیدید حتماً، حالا همان داستانها برای افغانستان به نوعی تکرار میشد. هر کدام از این دو تا کشور برای جلوگیری از قدرت اون یکی سعی میکردند که برای افغانستان نفوذ داشته باشند تا حدی که ما جنگهای متعدد انگلو افغان را در تاریخ داشتیم.
مهمترین محرک بازار بورس، رشد اقتصادی یک کشور است. وقتی رشد اقتصادی یک کشور مثبت میشود، یعنی تولید کالا و خدمات در اقتصاد این کشور بیشتر شده، و یعنی شرکتها کار بیشتری کردند و سود بیشتری بردند. در نتیجه میشود نمود این فعالیت شرکتها و افزایش تولیداتشان را در بورس دید. این محرک روی دیگری هم دارد، و اگه رشد اقتصادی منفی باشد، طبیعتاً سود و تولیدات شرکتها دچار مشکل میشود و بورس هم دچار افت میشود، چون ارزش واقعی شرکتها و اقتصاد دارد کوچیک میشود. البته ممکن است رشد اقتصادی در حالت کلی روند نزولی بگیرد، اما وضع برخی شرکتها رو به رشد باشد. مثل وضعیت امروز کرونا که اقتصاد دنیا را دچار رکود و بحران کرده و خیلی از شرکتها بازارشون را از دست دادند. اما شرکتهایی که خدمات دورکاری ارایه میدهند یا حتی شرکتهای فیلمسازی مثل نتفلیکس، رشد بالایی داشتند. چون ابزار روزهای قرنطینه را به مردم ارایه کردند.
کارل مارکس فیلسوف آلمانی بود که در نیمهی دوم قرن نوزدهم کتابی نوشت به اسم داس کپیتال، که در آن به توصیف کامل مدل سرمایهداری پرداخت و به شدت نقدش کرد و در تئوریهایش صحبت از این کرد که چطور سرمایهداری در نهایت خودش را نابود میکند. به صورت خیلی خلاصه حرف مارکس این بود که سیستمی که بر مبنای منفعت شخصی بنا شده در نهایت ناپایداری دارد. کارگرها توسط صاحبان کارخونهها مورد سوءاستفاده قرار میگیرند و از چیزی که تولید میکنند هیچ سهمی نمیبرند، که این یعنی تقریباً فرق زیادی با ماشینآلات اون کارخونهها ندارند. کارخونهدارها و یا سرمایهداران تمام قدرت را در دست خودشون دارند به این دلیل که اونا ابزار تولید را در اختیار دارند، یعنی سرمایه، نیروی کار، زمین. و این باعث میشود که سرمایه روی سرمایهاشان انباشته بشود در صورتی که کارگران فقیر و فقیرتر میشود. به قول مارکس این روشی ناپایدار برای ساماندهی جامعه به حساب میآید و در نهایت جامعه تحت لوای چنین سیستمی زیر وزن تناقضات خودش له میشود و سقوط میکند. البته مارکس اشاره نکرد که چه زمانی این اتفاق میافته.
شوروی شروع کرد تجهیز کردن کرهی شمالی با توپ و تانک و اسلحه و پول و چیزهای دیگر. ولی آمریکا از اون طرف زیاد کرهی جنوبی را تجهیز نکرد. شاید به خاطر اینکه در اولویتهایش نبوده. در نتیجه دو سال بعد از شکل گرفتن این دو دولت جنوبی و شمالی، رهبر کرهی شمالی کیم السونگ به هوای متحد کردن کل کره تحت نظام کمونیستی حمله میکند به کرهی جنوبی و به شدت هم پیشروی میکند و تقریباً کل شبهجزیره کره را تسخیر میکند. اینجا است که سازمان ملل با رهبری آمریکا میآید وسط و شروع میکند به بازپسگیری کره. چند ماه بعد تقریباً یه طوری میشه که نتیجه کاملاً برعکس میشه و نیروهای آمریکایی این بار تا لب مرز چین پیشروی میکنند. اینجاست که چین هم که اصلاً از اول توی این جنگ نبود وقتی میبینه که آمریکا به مرزهای خودش نزدیک شده وارد جنگ میشه و کرهی شمالی را پس میگیرند. در حقیقت کرهی شمالی، شوروی و چین با هم کمک میکنند تا اون قسمتهایی که دست کرهی جنوبی و آمریکا بوده بازپس گرفته بشود. در نهایت یه توافقنامهای امضا میشود که موقتاً بین این دو دولت جنگ متوقف بشود. به این تیپ از توافقنامه میگویند آرمیستیس در انگلیسی. آرمیستیس در حقیقت یه توافقنامهای که طرفین در حال جنگ با هم توافق میکنند تا موقتاً جنگ بینشان متوقف بشه. ولی الزاماً به معنی صلح و آشتی نیست. این یعنی اینکه این دو کشور هنوز هم به لحاظ حقوقی و فنی در جنگ با همدیگر هستند. از این جنگ به جنگهای کره یاد میشود که سه سال طول کشید و یه چیزی حدود سه میلیون نفر توی این جنگ مردند.
کمپنی یا کلاً هر واحد اقتصادی، برای اینکه بتواند به کارش ادامه بدهد، از چهار عامل مهم بهره میبرد که به آنها میگویند عوامل تولید. این عوامل تولید چیاند؟ زمین، نیروی کار، مدیریت و سرمایه. زمین یعنی همان منابع طبیعی که در تولید کالاها و خدمات استفاده میشود؛ ریزتر بخواهیم بگوییم یعنی خود زمین، مواد معدنی که از زمین استخراج میشود، آب، حیوانات، سطح زمین و حتی هوای روی زمین. دومین عامل از عوامل تولید، نیروی کار است، همان سرمایهی انسانی یک شرکت یا کمپانی که میشود همهی آدمهایی که توی سازمان کار میکنند از کارگر گرفته تا مدیرها. عامل سوم در تولید، مدیریت و کارفرمای شرکت است که البته خودش جزو نیروی کار است، اما چون ریسک شروع یک کار جدید را قبول کرده و باعث شده سایر عوامل شکل بگیرند و یک مجموعه را ایجاد کنند، خودش یک عامل مهم تولید به حساب میآید. و اما مهمترین عاملی که باید در هر شرکت تولیدی یا خدماتی وجود داشته باشد، و اگر نباشد همهی عوامل دیگر هم از بین میروند، عامل سرمایه است. در واقع سرمایه آن چیزی است که تولید یا خدمات بر اساسش شکل میگیرد.
اولین بانکهای مرکزی در آمستردام و سوئد به وجود اومدند، به ترتیب در سالهای 1609 و 1668. ولی اولین بانک مرکزی که تحول عظیمی در سیستم بانکی به وجود آورد، «بانک آف انگلند» بود، در سال 1694. در حقیقت مدل بیشتر بانکهای مدرن، بر پایهی این بانک سوار شده. همانطوری که در قسمت قبل گفتیم، انگلستان به شدت از فرانسه شکست خورده بود و نیاز به پول داشت. ولی خب نمیتوانست این میزان پول را قرض بگیره. کلاً قرنهای هفدهم و هجدهم قرنهای جنگهای پرهزینه بودند. به دلیل توسعهی مستعمرات باید ناوگانهای مختلف ارتشها فرستاده میشدند به اقصی نقاط مختلف دنیا و هزینههای پشتیبانی و لوجیستیکی اینها بسیار زیاد. کلاً این میزان هزینه باعث شده بود که بیشتر کشورهای درگیر جنگ به مرز ورشکستگی برسند. در نتیجه ایده این بود که یک بانک مرکزی تاسیس بشه که بتونه مشکل بدهی دولت را حل کند، و اینطور بود که بانک آف انگلند تاسیس شد.
بهصورت کلی، تغییرات آب و هوایی معمولاً بر اساس پیشبینیهای مدلسازیشدهی کامپیوترها مطرح میشود، اما پایه علمی پشت تغییرات آب و هوایی خیلی وسیعتره و این مدلها فقط قسمتی از این مبنای علمیاند. الان حدود یک قرنی میشود که دیگه دانشمندان فهمیدند که چرا گازهای گلخانهای باعث گرم شدن زمین میشود. گازهای گلخانهای حجم بسیار کمی از اتمسفر زمین را اشغال کردهاند، اما تاثیری که روی آب و هوای زمین دارند به شدت زیاده. چطور؟ چون این گازها باعث میشوند که یه مقداری از گرمایی که در زمین تولید میشود، در جو زمین محبوس بماند و نگذارد که از جو زمین خارج شود. این تاثیر گلخانهای خیلی مهمه. دلیل اینکه سیارهای مثل زمین با این همه فاصله از خورشید روی سطحش آب وجود دارد، همین اثر گلخانهایه. یعنی نه تنها چیز بدی نیست، بلکه همین امر باعث شده که اساساً کرهی زمین به این زیبایی وجود داشته باشد. اما از دوران انقلاب صنعتی به بعد، بشر شروع کرد به سوزاندن زغالسنگ و سوختهای فسیلی دیگر تا بتواند انرژی لازم برای کارخانهها و در اصل صنعتی شدن را تامین کند. این کار باعث شد تا گازهای گلخانهای بیشتری وارد جو زمین بشود. از همان زمان است که فعالیتهای ما انسانها دارد زمین را گرمتر میکند. از جمع شدن اطلاعات و شواهدی که به مرور جمع شدند، از اطلاعات دماسنجهایی که در ایستگاههای هواشناسی و کشتیها از اواسط قرن نوزدهم نصب شدند، از اطلاعات ماهوارهها که دمای سطح زمین را میسنجند و همهی این اطلاعات قویاً نشاندهنده این است که دارد زمین ما گرمتر میشود.
اگر همین جوری ادامه پیدا کند تا آخر قرن، به پنج درجه افزایش دما میرسیم و این یعنی فاجعه. چند سال پیش معاهدهی پاریس انجام شد، همانی که اکثر کشورهای جهان توش شرکت کردند تا برای نگه داشتن افزایش دما زیر دو درجه سانتیگراد تلاش کنند و نگذارند که بیشتر از دو درجه دما افزایش پیدا کند، دمای زمین. همانی که ترامپ گفت جمعش کنید این داستانها را و آمریکا را کشید بیرون و الان دوباره بایدن آمریکا را برگردانده بهش. حالا خود همین نیم درجه هم بین یک و نیم تا دو درجه یک دنیا فاصله است. تفاوتش این است که صخرههای مرجانی منقرض بشن یا سالم بمونن. تفاوتش در این است که یخهای قطب شمال، کماکان در تابستان وجود داشته باشند یا از بین بروند. همین نیم درجه تعیین خواهد کرد که چند میلیون نفر از بیآبی و بیمحصولی در زمینهای کشاورزی رنج ببرند و چند میلیون نفر مجبور بشوند خانههایشان را به خاطر سیل و افزایش سطح آب اقیانوسها و دریاها ترک کنند. نیم درجه یک دنیا تفاوت است. پس هدف معاهده پاریس چیه؟ هدف این است که تمام جهان سعی کنند کاری کنند که گرمایش جهانی بیشتر از یک تا دو درجه نشه.
چندین سال بعد جان لا در دولت فرانسه به عنوان وزیر اقتصاد انتخاب شد و تصمیم گرفت برای حل مشکل دولت فرانسه به روش هلندیها به مردم سهام بفروشد. در مرحلهی اول، اومد به اعضای بدهیهایی که دولت به مردم داشت، سهام بانک مرکزی فرانسه را به مردم واگذار کرد. بعدش رفت سراغ عرضهی سهام کمپانی میسیسیپی. این شرکت در واقع انحصار تجارت با مستعمرات فرانسه در آمریکا را از دولت گرفته بود و حوزهی فعالیتش مستعمرات فرانسه در آمریکا بود. این مستعمرات در آمریکا به لوییزیانا معروف بودند که به جز جنگل و دشت در آن زمان هیچ چیز دیگری نداشت. جان لا و همکارانش از این سرزمینهای لوییزیانا یک بهشت خیالی ساختند و مردم را متقاعد کردند تا سهام این کمپانی را بخرند. هجوم مردم برای خرید سهام و تقاضای وحشتناکشان باعث شد قیمت سهام کمپانی میسیسیپی بهصورت نجومی افزایش پیدا کند که البته بعداً با مشخصشدن دروغهای جان لا این قیمتها به شدت افت کرد و به اصطلاح حباب بازار ترکید. کمپانی میسیسیپی و بانک مرکزی فرانسه اولین شرکتهایی بودند که سهامشان در فرانسه بهصورت عمومی بین مردم عرضه و خرید و فروش شد. اما تاسیس بورس در فرانسه بعد از تمام این اتفاقات و در سال هزار و هفتصد و بیست و چهار شکل گرفت.
پول کاغذی هم مستثنی از این قضیه نبود. برای اینکه زمانی که شروع به چاپ پول میشود، هزار تا سوال به وجود میآید. سوالاتی شبیه اینکه چقدر باید پول چاپ بشود؟ حدش باید کجا باشه؟ قوانین مرتبط باهاش باید چطوری باشند؟ باید چه و چه و چه؟ ولی قبل از همهی این سوالها، سوال اینکه این پول را کی باید چاپ بکنه؟ از همه مهمتره. جواب این سوال برای شما الان خیلی ساده است، چون همه میدونیم یک قدرت مرکزی یک ارز ملی را چاپ میکنه، که همه هم ارزش اسمیاش را قبول دارند. ولی یادمون نره که اون زمان پول کاغذی در اثر یک سیستمی که از بالا به پایین دستوری اجرا بشه به وجود نیامد، بلکه در حقیقت همون یه سری از بانکدارها بودند که فهمیدند میتوانند به مردم رسید طلا و نقرهشان را به صورت کاغذی بدهند و اینطوری بود که رسیدهای بانکی یا پول به عبارتی خلق شد. این به این معنا بود که یواش یواش هر بانکی برای خودش شروع میکرد رسیدهای خودش را چاپ کردن.
عامل سوم میزان بهرهوری انرژی است. یعنی خیلی ساده اینکه ممکنه یک یخچال داشته باشیم که مقدار زیادی انرژی مصرف کنه، و یک یخچال داشته باشیم که دو برابر کمتر انرژی مصرف کنه، به عبارت ساده، راندمان انرژیاش بیشتر. پس یکی از کارهایی که از این به بعد باید جهان بکنه، اینه که از تکنولوژیهایی استفاده کنه که راندمان انرژیاش بیشتر است، تا باعث بشه مقدار کربن دیاکسیدی که تولید میشه، کاهش پیدا کنه. از استفاده از هوش مصنوعی بگیرید تو تکنولوژیها برای افزایش بهرهوری تا استفاده بیشتر از منابع تجدیدپذیر. فرصتها در این سکتور بینهایت و عظیمه، شاید رشد چشمگیری در این قسمت داشته باشیم. اما از طرف دیگر افزایش بهرهوری به تنهایی کافی نیست به سه علت. علت اول، تاثیر مستقیم بازتاب افزایش بهرهوریه، یعنی چی؟ یعنی وقتی یه چیزی بهرهوریش افزایش پیدا میکند، ما انسانها اتفاقاً از اون بیشتر استفاده میکنیم و تقاضا براش افزایش پیدا میکند. پس در نهایت باز منجر به تولید بیشتر میشود که میشود همون که قبلش بود. علت دوم، تاثیر غیرمستقیم بازتاب افزایش بهرهوریه. یعنی ما انسانها بعضی وقتها یه چیزی که بهرهوریش افزایش پیدا میکنه، ممکن است از آیدیش در یه جای دیگر استفاده کنیم. مثال، وقتی خودروی برقی میخرید شاید هزینهی سوخت کمتری بپردازید، و پول بیشتری براتون ذخیره بشود. و چون این پول را برمیدارید بلیط هواپیما میخرید میرید سفر، یا کارهای دیگه میکنید که به همان اندازه که شاید انرژی سیو کردید، بالاخره یک جای دیگه، یک طور دیگه انرژی را خرجش میکنید. و علت سوم، نرخ بازگشت سرمایه کمتر است. وقتی چیزی بهرهوریاش افزایش پیدا میکنه، دیگه سختتر میشه که دوباره بهرهوریاش را باز افزایش بدهید و این خودش هزینهی سرمایهگذاری را افزایش میدهد. پس در بلندمدت سرمایهگذاری در همین حوزهی اختراع و تکنولوژیهای جدیدی که قرار است پتانسیل بهرهوری انرژی را ببرد بالا، سختتر پیدا میشود، به خاطر اینکه دیگه به این راحتیها نمیصرفه. پس بهرهوری به تنهایی نمیتواند ما را به مقصود نتزیرو کربن برساند.
اگه همینطوری که تا الان پیش رفته پیش بریم، تا آخر قرن، توی خاورمیانه و جنوب آسیا، انقدر هوا داغ میشود که دیگه نمیشود رفت بیرون. خشکسالی سراسر آمریکای مرکزی، مدیترانه و جنوب آفریقا را میگیره. خیلی از کشورها و شهرهایی که در جزایر هستند یا ارتفاعشان از سطح دریا کمه از تگزاس گرفته تا بنگلادش میروند زیر آب. از طرف دیگر این گرمایش باعث میشود آب و هوای یک سری جاها هم مطبوع باشد، مخصوصاً جاهای شمالی مثل کانادا و کشورهای اسکاندیناوی و روسیه. وضعیت طوری وخیم میشود که میزان نابرابری در دنیا به شدت افزایش پیدا میکند. در سطح کشورها، کشورهای فقیرتر، با اینکه نقششون از کشورهای توسعهیافته در گرمایش زمین کمتر است، اما بیشتر از بقیه ضربه میخورند. دلیلش هم این است که بیشترین کشورهای کمتر توسعهیافته نزدیک مناطق استواییاند و گرمایش در این جاها به حدی میرسد که برای انسان غیرقابل تحمل خواهد بود. بعد این کشورها خیلی آسیبپذیر هستند چون جمعیت سیالی زیادی دارند. و این جمعیت تحت تاثیر توفانهایی که به وجود خواهد آمد به شدت ضربه میخورد، از اونجایی که منابع کافی هم ندارند پس به راحتی هم نمیتوانند خودشان را آماده کنند برای اون شرایط. همین الان نشان میدهد بین سالهای هزار نهصد شصت و یک تا دو هزار تغییرات اقلیمی بیشترین آسیب را به کشورهای فقیر زده در حالی که ثروتمندها که عامل مهم این گرمایش بودند به نسبت آسیب کمتری دیدند. کشورهایی مثل میانمار، هائیتی و نپال بیشترین آسیب را به خاطر شرایط آب و هوایی شدید در بین سالها دیدند. کشورهای ثروتمند پول منابع انرژی را به راحتی پرداخت میکنند، ولی فقرا به این راحتی نمیتوانند این کار را بکنند. وقتی که فاجعهای اتفاق بیفته، ثروتمندها راحتتر خودشان را ریکاور میکنند، ولی فقرا نه. طبق یه پژوهشی که در دانشگاه برکلی کالیفرنیا انجام شده، پیشبینی میشود که اگر گرمایش همینطوری ادامه پیدا کند، بزرگترین مهاجرت ثروت از جنوب کرهی زمین به شمال زمین اتفاق بیفتد. جنوب فقیرتر میشود و شمال به نسبت ثروتمندتر.
آشوریا که متحدان پادشایی یهودا بودند، بعد از فتح قسمت شمالی، به فکر حمله به ارشلیم افتادند.
نود و سه درصد جوابها به خاطر از دست دادن استقلال بوده، هفتاد و هشت درصد، به خاطر عدم توانای مشارکت در فعالیتهای لذتبخش زندگی، و شصت و سه درصد جوابها هم به خاطر اینکه سربار خانواده او دوستشان شده بودند