دانستنیهای «بوفکور»
قهرمان داستان به همهی این کسان دشنام میدهد، از آنها نفرت دارد، به آنها کینه میورزد. هر کس هر کار مثبتی در زندگی انجام میدهد، به نظر قهرمان داستان رجاله است. همهی مردم دنیا در نظر او یک مشت روده هستند، که به دنبال آن یک آلت تناسلی آویخته است. این طغیان بر ضد دیگران درست عکسالعمل احساس ناتوانی جسمی و روحی است و قهرمان داستان لجوجانه میخواهد ثابت کند که این حالات ناشی از اصالت و نجابت ذاتی اوست.
هدایت به پیشنهاد شیمپرتو که کارمند کنسولگری ایران تو بنبهای بود، تو سال هزار سیصد و پانزده چمدانشان میبندد و نسخه خطی بوفکور را هم لای لباسهایش میزد و راهی هندوستان میشود. با وضع مالی بدی خود را به بنبهای میرساند. شهری شلوغ، مرطوب و پر از رنگهایی که میگوید «روح آدم» را تازه میکرد. آنجا صادقی زندگی محقرانه را شروع میکند. خرج روزانش را هم شیمپرتو میداد. توی اتاق سادهای ساکن میشود که حتی اجارش را هم شیمپرتو پرداخت میکرد. اما همین تبدیل ناخواسته، برایش تبدیل به یک فرصت تازه میشود. صادق، شدیداً غرق فرهنگ هند میشود، از کوچههای پرهیاهوی بنبهی و معابد تا آیینها و نمادهای کهنش برایش به شدت جذاب بود.
صادق به دین مانی دلبستگی خاصی داشت. در آخرین شبی که پیش از سفر آخرش در تهران بود به من گفت: من یک کتاب راجع به مانی نوشتم و دیشب پارهاش کردم. همچنین ردپای اندیشههای بودا در آثار هدایت هم به وفور دیده میشود. دکتر اکبر ثبوت معتقد است که واژهی نیروانا که در بوفکور هم به همین صورت سانسکریت آمده، واژهی کلیدی است که هدایت وارد زبانهای اروپایی کرده. در داستان کوتاه آخرین لبخند که در مجموعهی سایر و شن منتشر شده، فلسفهی بودا یا همان درگذر بودن تمام هستی به خوبی دیده میشود. هدایت در کتاب فواید گیاهخواری هم بارها برای اثبات عقیدهاش به شیوهی بودا و پیروانش اشاره میکند.