صادق هدایت

همایون کاتوزیان، پژوهشگر و روانشناس اجتماعی، در مورد مرگ صادق یک نکته ظریف دارد. می‌گوید آدمی که از اول تصمیم به خودکشی دارد، معمولاً کوتاه‌ترین راه را انتخاب می‌کند. کسی که ماه‌ها دنبال گذرنامه و ویزا و اتاق اجاره‌ای می‌گردد یا دنبال مرخصی استعلاجی با حقوق می‌رود یا برای انتشار آثارش نامه می‌زند، مشکلش زنده ماندن است نه مردن. هدایت تو آذر سال بیست و نه با همین مرخصی از دانشکده‌ی هنرهای زیبا که آنجا کار می‌کرد، از ایران خارج شده بود و به پاریس رفته بود. پس نه قصدش از اول مرخصی بود، نه این سفر یک نقشه برای خودکشی بود. بیشتر یک تلاش آخر بود برای زنده ماندن، برای کار کردن، برای نوشتن تو جایی که کمتر خفه‌اش کنند.

چیزی که شنیدید بخشی از داس‌تان زنده‌بگور اثر صادق هدایت بود. نویسندهٔ مشهوری که اسمش همیشه با ماجرای مرگش گره خورده. اما واقعاً صادق هدایت چه کسی بود؟ چه تأثیری بر ادبیات و خصوصاً ادبیات فارسی گذاشت؟ و از همه مهم‌تر، سیر تحول فکری هدایت چطور بود؟ قرار است تو این شماره از چنین شد به داس‌تان زندگی پر رمز و راز صادق هدایت و البته آثارش بپردازیم. دربارهٔ هدایت پژوهش‌های خیلی زیادی در قالب‌های مختلف انجام شده، اما ما تو این شماره، از منابع زیادی استفاده کردیم و سعی کردیم برای بررسی هر بخش از زندگی و آثار هدایت، از اسناد دست اول کمک بگیریم. مثل همیشه نامه‌ها برای ما اهمیت زیادی داشتند. نامه‌های زیادی از هدایت و دوستانش را یکی‌یکی و خط به خط خواندیم که در این روایت کمک بزرگی به ما کردند. همین طور روایت‌های افراد نزدیک به او و اسناد مهم دیگر. سعی کردیم که جنبه‌های تاریک و مرموز زندگی و آثار هدایت را کمی روشن کنیم تا هم برای کسانی که با هدایت آشنایی قبلی دارند جذاب باشد و هم به کسانی که چیز زیادی درباره‌اش نمی‌دانند نگاه جامعی از بالا به زندگی و آثارش بدهیم.

هدایت بعد از برگشتن به ایران یعنی سال 1309 بود که داستان زنده‌بگور را به همراه هفت داستان دیگر یعنی حاجی مراد، اسیر فرانسوی، داوود گوش‌پشت، مادلن، آتش‌پرست، آبجی خانم و مرده‌خورها تکمیل کرد و در مجموعه داستانی به همین نام یعنی زنده‌بگور منتشر کرد. علاوه بر این مجموعه داستان، تو همین سال نمایشنامه‌ی پروین دختر ساسان را که در سه پرده در پاریس آماده کرده بود منتشر کرد.