پهلوی
Pahlavi Era
۸۰ بخش در ۱۹ اپیزود، ۲۴ دانستنی
سلسله پهلوی یکی از دورههای مهم و تأثیرگذار تاریخ معاصر ایران است که با ظهور رضا شاه آغاز شد و تا پایان سلطنت محمدرضا پهلوی ادامه یافت. رضا شاه، مردی که از خانوادهای ساده در منطقه آلاشت سوادکوه مازندران برخاست، با کودتای اسفند ۱۲۹۹ وارد عرصه قدرت شد و پس از مدتی سردار سپه، وزیر جنگ، نخستوزیر و در نهایت پادشاه ایران گردید. دوران حکومت او با تلاشهای گسترده برای مدرنسازی کشور، از جمله تشکیل ارتش ملی، توسعه راهها و ارتباطات، و گسترش صنعت همراه بود. رضا شاه با سیاستهای خود سعی کرد نفوذ بیگانگان، بهویژه انگلیسیها و روسها را کاهش دهد و استقلال ایران را حفظ کند، اما در عین حال روابط نزدیکی با آلمان برقرار کرد که در دوران جنگ جهانی دوم موجب نگرانی متفقین شد. در سالهای پایانی سلطنت رضا شاه، فضای سیاسی ایران ملتهب و پرتنش بود. حضور صدها کارشناس آلمانی در ایران و نزدیکی به آلمان نازی، بیاعتمادی شدید انگلیس و شوروی را برانگیخت و در نهایت منجر به حمله متفقین به ایران و اشغال کشور شد. در این شرایط، رضا شاه ناچار به کنارهگیری از سلطنت شد و پس از استعفا، به همراه خانوادهاش به تبعید در جزیره موریس و سپس آفریقای جنوبی رفت. دوران تبعید او با بیماریهای شدید و تنهایی همراه بود و در نهایت در همان تبعیدگاه درگذشت. پس از مرگ رضا شاه، پیکرش به مصر منتقل و مومیایی شد و سالها بعد به ایران بازگردانده شد، هرچند آرامگاه او پس از انقلاب ۱۳۵۷ تخریب گردید. دوران پهلوی دوم با سلطنت محمدرضا پهلوی، پسر رضا شاه، آغاز شد که تا انقلاب ۱۳۵۷ ادامه یافت. محمدرضا شاه در این دوره با چالشهای فراوانی روبرو بود؛ از جمله فشارهای داخلی، اعتراضات مردمی، و تحولات سیاسی و اقتصادی پیچیده. در این دوره، شخصیتهای مهمی مانند امیرعباس هویدا نخستوزیر نقش کلیدی در اداره کشور داشتند و تلاش کردند با توسعه اقتصادی و گسترش مناسبات بینالمللی، ایران را به سوی پیشرفت سوق دهند. با این حال، مشکلات اقتصادی، فساد گسترده، و نارضایتیهای اجتماعی به تدریج فضای سیاسی را متشنج کرد و زمینهساز انقلاب شد. خاندان پهلوی، به ویژه فرزندان رضا شاه، نقشهای متفاوتی در تاریخ ایران ایفا کردند. برخی از آنان مانند محمدرضا شاه و خواهرش اشرف پهلوی در عرصه سیاست و قدرت حضور فعال داشتند، در حالی که برخی دیگر زندگی آرامتری را انتخاب کردند یا درگیر حواشی و مشکلاتی چون فساد مالی، اعتیاد و تبعید شدند. ازدواجها و روابط خانوادگی این خاندان نیز پیچیدگیها و حاشیههای فراوانی داشت که بازتابدهنده شرایط خاص سیاسی و اجتماعی آن دوران بود. در مجموع، دوره پهلوی با تلاشهای گسترده برای مدرنسازی و توسعه ایران همراه بود، اما در عین حال با چالشهای جدی سیاسی، اجتماعی و بینالمللی روبرو شد که در نهایت به سقوط این سلسله و تغییر بنیادین در ساختار حکومتی ایران انجامید. روایت زندگی و سرنوشت پهلویها، از تولد تا تبعید و مرگ، تصویری جامع از تحولات تاریخی ایران در قرن بیستم ارائه میدهد و همچنان موضوع بحث و بررسیهای تاریخی و سیاسی است.
اپیزودها
۱۹ اپیزود
داستان زندگی رضاشاه قسمت ششم
پادکست رخمثلثیات سلام و درود به شما شنوندگان عزیز و دوستداشتنی پادکست رخ. من امیر سودبخش هستم و شما شنوندهٔ آخرین قسمت از روایت...مثلاً بعضیها باور کرده بودند که جرمنی در اصل همان کرمانی است و آلمانیها ریشهای ایرانی دارند، کرمونی. یا شایعه شده...6:48یهیا دولتآبادی در کتاب حیات یهیا یه خاطره نقل میکند که هرچند ممکن است کمی اغراقآمیز هم به نظر برسد، اما روحیه و...9:12یک مرد تحصیلکرده، مثلث به چند تا زبان خارجی، و البته داماد دکتر محمد مصدق. متین دفتری تو محافل سیاسی هم به این معروف...11:37این نگرانیها باید شود دولت ایران تلاش کند روابطش را با شوروی تا حدی بهبود بدهد و از شدت تنشها کم کند. همین شد که دولت...14:24منصور از سیاستمدارانی بود که روابط نزدیکتری با انگلیسیها داشت و خیلیها معتقد بودند انتخاب منصور توسط رضا شاه، تلاشی...17:11اولین حضور شخص رضا شاه بود که متفقین به او اعتماد نداشتند و حس میکردند در لحظههای حساس ممکن است با آنها همراه نشود....23:36در پانزده مرداد 1320، وزیر خارجه بریتانیا در مجلس عوام این کشور اعلام کرد که حضور متخصصهای آلمانی در ایران خطری جدی...29:13میما شروع شده. بهانهشان این بود که چون دولت ایران به یادداشتهای قبلی دربارهٔ اخراج اتباع آلمانی پاسخ موثری نداده،...32:23مردم با شنیدن خبر بمباران شهرها و پیشروی قوای شوروی و بریتانیا وحشتزده شدند. خیلی از مغازهها بستند رفتوآمدها به هم...34:47اما جالب بدون این انتخاب، آنقدران برای رضاشاه آسان نبود. آن راه هم برای رضاشاه آسان نبود. عباسخولی گلشایان در خاطراتش...38:47تلگرافهایی که از شهرهای مختلف مخابره میشد حاکی از پیشروی سریع نیروهای متفقین بود. گزارشها میگفتند که قشون شوروی در...41:12تو برنامه این رادیوها از رفتار خشن رضاشاه در سالهای حکومتش، از ثروت و زمینهای زیادی که داشت و از ثروت زیادی که داشت...44:00تو هم این روزها، در لندن هم بحثهای مهمی دربارهٔ ایران در جریان بود. وینستون چرچیل، نخستوزیر بریتانیا، در نامهای به...46:24ایشان مینویسد که در بامداد روز بیست و یکم شهریور، آقای بولارد و زیرمختار انگلیس، برای دیدار مهمی با فروغی نخستوزیر...49:36با این حال بولارد دوباره به مهلت پنجروزهای که داده شده بود اشاره کرد و هشدار داد که اگر کار به تأخیر بیفتد، قوای...52:00ساعت یازده صبح، فروغی رفت مجلس و خبر استعفای رضا شاه را داد و در مقابل نمایندهها متن استعفای رضاشاه را هم خواند. در...54:24امروز که به گذشته نگاه میکنیم، میدانیم که آلمان نازی در نهایت شکست خورد. تا شهریور 1320، وقتی متفقین به ایران حمله...58:00انگلیسیها تلاش کردند، اشخاص و گروههایی از روحانیون را علیه کمونیسم بسیج کنند، و در مقابل، شوروی هم در خیلی از...60:47همراهان رضاشاه تو این سفر، آخرین همسرش خانم اسمت دولتشایی و فرزندانشان عبدالرضا، فاطمه، حمیدرضا و محمودرضا بودند....63:11تو بندرعباس، آنها دیگر با ایران خداحافظی میکردند و سوار کشتی میشدند. قبل از ترک ایران، رضاشاه نامهای را برای پسرش...65:35میگوید برادرم رفتند نقشه را آوردند و تازه توانستیم در نقشه پیدا کنیم که قرار است کجا برویم. در هر صورت آنها به اجبار...68:00اما بعد از تشکیل مجدد جلسه، فروغی در کمال خونسردی دوباره آمد و ایستاد و حرفش را زد و از قرارداد دفاع کرد تا تصویب شود....70:48خب، ما دیگر به روایت تاریخ ایران در این اپیزود برنمیگردیم و در انتهای سال 1620 پرونده تاریخ ایران را میبندیم و در بخش...73:58جمع همه باید کنار هم نار میخوردند. در ژوهانسبورگ با گذر زمان بیماری رضا شاه هم شدت گرفت و حالا دیگر رضا شاه بیشتر وقتش...76:45بنابراین پیکر رضا شاه مومیایی شد. آن بر این پیکر رضاشاه مومیایی شد و منتقل شد به قاهره و در مسجد الفایی مصر به طور موقت...79:33
همسران و فرزندان رضاشاه
پادکست رخمثلثیات میتوانید سلام و درود به همراهان عزیز، من امیر سودبخش هستم، راوی و میزبان شما در پادکست رخ. همونطوری که...پریل سنساتیو با همان قدرت قبلی است، همچنان بهترین گزینه برای از بین بردن و در عین حال با این ویژگی جدید که دیگر لازم...3:12ثمرهی این ازدواج سهتا بچه بود: یک دختر به اسم سیمین و دو تا پسر به اسامی امیررضا و سیروس. جالب است بدانید که سیروس...5:59شد مهمترین حضور تاریخیاش برگردد به هفدهم دیماه 1314، روز فارغالتحصیلی و جشن دانشجویان دانشسرای مقدماتی. در آن روز...8:48و خب حداقل من که سالها طول کشید تا متوجه شوم، هر دوشان کاملاً جعلی و ساختگی بودند. جالب است که مادر فره اصلاً انگلیسی...11:35همسرش 23 سال بعد از شمس هم در قید حیات بود و ایشان در 101 سالگی در لسآنجلس از دنیا رفت. خب، فرزند دوم تاجالملوک و...14:24حاصلین ازدواج پسری بود به نام شهرام پهلوینیا… شهرام پهلوینیا، که نام خوشی هم از او به جا نمانده و اسمش با فساد مالی و...17:11خب، این هم از داستان ازدواج دوم و بچههای ازدواج دوم اشرف. سومین ازدواج اشرف در سال 1635 بعد از این بود که رسماً از...20:00ثروت اشرف حدود 700 میلیون دلار تخمین زده میشد. زمانیکه از دنیا رفت، جواهراتی به ارزش دهها میلیون دلار، بنامه املاکی...22:49و خب، ازدواج شاه با زن خارجی که قبلاً ازدواج کرده و بچهام دارد، در دربار ایران تابو حساب میشد. کریسین زن بسیار زیبایی...25:38خواستای بلده در استان مازندران هواپیمایش سقوط کرد و علیرضا جان خود را از دست داد. با توجه به اینکه در زمان مرگ علیرضا،...28:26این تنش آنقدر شدت گرفت که ازدواج توران و رضاخان سردار سپه بیشتر از یک سال دوام نیاورد. تازه رضاخان برای اینکه همسرانش...32:02از جمله مسئولیتهای مهمی که در دورهٔ پادشاهی برادرش به او سپرده شد، میشود به ریاست کمیتهٔ ملی المپیک ایران و همچنین...34:50من حتی یک عکس هم از سردار سپه ندیده بودم و نمیدانستم آیا او هم من را دیده یا نه. ولی چون پدرم خیلی از رضاخان تعریف...37:37عبدالرضا، هفتمین فرزند و چهارمین پسر رضا شاه محسوب میشد که مثل تمام برادرانش، کلمهٔ رضا در اسم او هم دیده میشود....40:26طنز تلخ و گزندهٔ ماجرا اینجا است که همین آدم عاشق شکار برای چندین دوره ریاست مجمع جهانی حفاظت از حیات وحش را هم بر عهده...43:14وقتی رضاشاه تبعید شد، محمودرضا که فقط 15 سالش بود پدرشان را همراهی کرد و بعد از فوت رضاشاه هم آمد ایران. ولی خیلی زود...46:03البته وینسنت بعدها مستلمون شد و اسمش را گذاشت علی. اما بدترین بخش ماجرا اینجا بود که روز برگزاری مراسم عروسی فاطمه و...49:14حمیدرضا از نظر عیش و عشرت و خوشگذرانی یا اعتیاد یک سور به برادر بزرگترش محمودرضا زده بود. او به معنی واقعی کلمه لکهی...52:02خب، این بود داستان پرماجرای همسران و فرزندان رضاشاه. ما در این روایت دیدیم که چطور سایه سنگین یک پدر قدرتمند و شرایط...54:48- باشه. اواسط مرداد سال 56 به هویدا پیام میدهند که باید برای یک دیدار خصوصی با محمدرضا شاه به شهر نوشهر مازندران برود....0:00اسم قسمت سوم است روزگار تنهایی. تابستان سال 56 شروع یک مرحله جدید، شروع یک مرحله جدید در زندگی شخصی و سیاسی امیرعباس و...3:35اما آتش یک بحران بزرگتر هنوز زیر خاکستر بود. از ماههای اولیه سال 57 به دنبال بازتر شدن فضای سیاسی کشور، حکومت اجازه...11:58علیرغم پیدا نشدن هیچ ردپایی از اقدام حکومت در این خرابکاری بزرگ، موجی از اعتراضها در سراسر کشور راه میافتد. دیگر...14:22جانشینی که شاه به جای آموزگار انتخاب کرده بود یکی از قدیمیترین رقبای مخالفهای هویدا بود. جعفر شریف امامی پسر حاج محمد...15:34من وارد نخستوزیری شدم و به من گفتند و تنبیه شروع میکنیم زیر تریلی 24 چرخ. به هر حال هویدا 13 سال نخستوزیر این مملکت...21:33شاه هم که شرایط برای ماندن هویدا در دربار نامناسب میدید، بعد از قبول استعفای هویدا به او پیشنهاد میدهد تا برای...24:22از قبل اعلام کردند که شاه مملکت قرار است یک اعلامیه خیلی مهمی صادر کند. شاه در برابر دوربینهای تلویزیون ظاهر میشود و...29:57همان روز سفیر بریتانیا با هویدا تماس میگیرد و به او میگوید که به نظر میرسد شاه تصمیم خود را گرفته است. او میخواهد...32:45
- حالا تمام کشورهای اروپایی هویدا را میشناختند و برایش احترام قائل بودند. که لن یک شخصیتی بود که آن تصویری که به دنیا...30:24با جای کامل برنامهی چهارم تو چند سال، چهرهای خیلی از شهرهای ایران کاملاً تغییر میکند. حتی تو حوزه آموزش هم، هویدا با...33:12هیچ راهی نبود که با این سرعت بشود یک کشور در حال توسعه مثل ایران را تبدیل کرد به یک جایی مثل فرانسه یا سوئیس. اصلاً...46:00علیرغم همهی هشدارها درباره خطراتی که از وارد کردن درآمد نفتی به اقتصاد وارد میشد، هویدا با دیدگاه شاه همراه میشود و...48:24

ایران روی جلد مجله تایم: شاهان پهلوی، مصدق، خمینی
BPLUS بیپلاس پادکست فارسی خلاصه کتابلغت لغب پادشاهان ایران بود از دوران باستان. کیه، 1934، روزولت یک سال که رئیسجمهور آمریکا شده و مناسبت همسفر رضاشاه به...4:24یک تم این سفر، اتحاد دو کشور مسلمان مخصوصاً در مقابل بریتانیا و فرانسه است. هم وزیر خارجهٔ ترکیه این را میگوید هم...6:48الان به جایی رسیده که دارد گاز میخرد از ایران در ازایش کارخانهٔ فولاد را انداخت اصفهان. و مشتری هم هست که شاه قیمت گاز...31:35
رضاشاه پهلوی
BPLUS بیپلاس پادکست فارسی خلاصه کتابو ارتش که بزرگ میشد لازم نبود با این ارتش بزرگ همهجا بروند لشکرکشی کنند. همین اندازهاش، وجود داشتنش و اندازهی بزرگش...15:37یا حملهبار اصلاً ارزوم شد. حملهبار کرایه حملهبار اول سی درصد افتاد چهل درصد افتاد هفتاد و پنج درصد هشتاد درصد بین...20:25و بعد از اینکه قدری کرده، و بعد از اینکه قدرتش تثبیتشده، در استبداد، در حذف مخالفین، در حرص و مالاندازی، رسیده به...62:48
مهاجر تنها (1) | ماجرای زندگی و خودکشی صادق هدایت
پادکست راوکده
داستان زندگی احمدشاه قسمت سوم
پادکست رخ
داستان زندگی رضاشاه قسمت اول
پادکست رخ
داستان زندگی رضاشاه قسمت سوم
پادکست رخ
سیزدهم: قدم به دنیای سایهها؛ زندگی و آثار صادق هدایت (بخش چهارم)
Chenin Shod | چنین شد
سیزدهم: قدم به دنیای سایهها؛ زندگی و آثار صادق هدایت (بخش دوم)
Chenin Shod | چنین شد
هویدا نخستوزیر تراژیک پهلوی
BPLUS بیپلاس پادکست فارسی خلاصه کتاب
دانستنیها
۲۴ دانستنیچگونه ازدواج سوم اشرف با مهدی بوشهری بر نفوذ او در صنعت و کارخانهها تأثیر گذاشت؟
همسران و فرزندان رضاشاهمهدی بوشهری از طرف شاه، مأمور تماس با صاحبان صنایع و تجارت در اروپا بود که در پاریس با اشرف آشنا شد و با او ازدواج کرد. بعد از ازدواجش با اشرف، نفوذش در صنعت و کارخانهها به مراتب بیش از گذشته شد. مهدی بوشهری، سهامدار چندین شرکت از جمله شرکت لبنیات پاک، شرکت پلیران و شرکت گسترش صنایع ایران و چندین ش
پخش این بخش از اپیزود20:00چرا عباس علیخان برای درمان به خانه علیخان حکیم در تهران رفت؟
داستان زندگی رضاشاه قسمت اولعباس علیخان بود که گویایشان در سالهای آخر عمرش مریض میشود و برای درمان به تهران میرود به خانه یکی از دوستانش به نام علیخان که حکیم و پزشک بود و در دستگاه کامران میرزای پسر ناصرالدینشاه طبابت میکرد. عباس علی برای درمان به خانه رفیقش علیخان میرود و آنجا حال جسمیش خوب میشود ولی بیمار عشق نوشا
پخش این بخش از اپیزود9:37چرا روایت داستان زندگی رضا شاه پهلوی در پادکست سرخ حساسیتهای خاصی دارد؟
داستان زندگی رضاشاه قسمت اولراستش بدون تعارف روایت داستان زندگی رضا شاه، حساسیتهای خاص خودش را دارد، در این باره هم که حساسیتها بیشتر شده، ولی میخواهم این گل را به شما بدهم که تمام آنچه که در این چند قسمت قرار است بشنوید بدون پیشداوری و اثرگذاری جناحبندیهای سیاسی، بر اساس منابع معتبری که مطالعه کردیم، و البته بدون هیچ سا
پخش این بخش از اپیزود6:50چرا تزریق یکباره درآمد نفتی به اقتصاد ایران در زمان هویدا با هشدارهای کارشناسان اقتصادی مواجه شد؟
معمای هویدا (2) | داستان زندگی و سرنوشت امیرعباس هویدابه باور کارشناسان اقتصادی دولت، تزریق یکباره درآمد نفتی خیلی سریع نتیجه عکس میدهد و کنار بحرانهای بزرگ اقتصادی و تورم شدید، فساد سیستمی را وارد جریان دولت میکند. حتی در یکی از جلسههای سازمان برنامه و بودجه، تقریباً همه اعضا به هویدا تذکر میدادند و آنجا بود که هویدا کلافه میشود و میگوید اگر م
پخش این بخش از اپیزود46:00چرا ازدواج توران و رضاخان سردار سپه بیشتر از یک سال دوام نیاورد؟
همسران و فرزندان رضاشاهاین تنش آنقدر شدت گرفت که ازدواج توران و رضاخان سردار سپه بیشتر از یک سال دوام نیاورد. تازه رضاخان برای اینکه همسرانش از هم دور نگه دارد، توران را به یک خانهٔ بزرگ دیگر برد، اما این راهکار هم افاقه نکرد و در نهایت در سال 1302، قبل از اینکه رضاخان تاجگذاری کند و رسماً پادشاه شود، این دو نفر از هم ج
پخش این بخش از اپیزود32:02چگونه رضاخان توانست ارتش ملی ایران را پایهگذاری کند؟
داستان زندگی رضاشاه قسمت سومرضاخان رفت دنبال سازماندهی و فرماندهی نیروهای نظامی. اولش از احمدشاه خواست که آن را بکند فرماندهی لشکر قزاق، بعد از سیدزیا خواست که عنوان وزیر جنگ را به او بدهد. در مرحلهی بعدی، نیروهای ژاندارمری و نیروهای قزاق را درهم ادغام کرد و سنگبنای یک ارتش ملی را پایهگذاری کرد.
پخش این بخش از اپیزود26:47ایران خیلی عوض شده حتما در دوره رضا شاه، حتما کسی که در زندگی خودش ایران قبل از رضا شاه و بعد از رضا شاه را دیده باشد، تفاوت شگفتانگیزی دیده، هم از نظر ساختمان و راه و پل و جاده و کارخانه و هم از نظر قدرت پیدا کردن دولت، از اینکه از آن حالت ممالک محروسهی ایران خارج شود، شبیهتر شود به دولت ایران،
پخش این بخش از اپیزود62:48چگونه اسلحه به دست مردم عادی در تهران رسید و چه نتیجهای داشت؟
فرجام آریامهر (2) | داستان زندگی و سرنوشت محمدرضا پهلویصبح همان روز، نظامیهای هوادار انقلاب به دست مردم عادی اسلحه میرساندند. کاری که باعث میشد در صبح روز بیستم بهمن، تهران به صحنهی نبرد مسلحانه خیابانی تبدیل شود. فردای آن روز یعنی روز بیست و یکم بهمن، درگیریها به اوج خود میرسید. داشت خیابان به خیابان و محله به محله، کار حکومت پهلوی با آن اسلحهها
پخش این بخش از اپیزود58:21چرا برخی معتقدند سقوط هواپیمای علیرضا در استان مازندران طبیعی نبوده است؟
همسران و فرزندان رضاشاهبا توجه به اینکه در زمان مرگ علیرضا، او همچنان جانشین و ولیعهد محمدرضاشاه بود و اختلافاتی هم با محمدرضاشاه داشت، بعضیها معتقدند سقوط هواپیما طبیعی نبوده و دلایل دیگری داشته، هرچند که هیچ وقت هیچ دلیل دیگری ثابت نشد.
پخش این بخش از اپیزود28:26چگونه درگیری بین شریف امامی و هویدا به اوج خود رسید؟
معمای هویدا (3) | داستان زندگی و سرنوشت امیرعباس هویداوقتی شریف امامی نخستوزیر شد چون هویدا آن را از قبل میشناخت به خوبی از فساد مالی شریف امامی خبر داشت و همین باعث شد درگیری بین شریف امامی با هویدا به اوج خودش برسد تا جایی که بالاخره شریف امامی دست بالاتر را بگیرد.
پخش این بخش از اپیزود23:36چرا امیرعباس هویدا پس از عزل از نخستوزیری به وزارت دربار منصوب شد و وظایف اصلی او در این سمت چه بود؟
معمای هویدا (3) | داستان زندگی و سرنوشت امیرعباس هویدااو بعد از کنار رفتن از سمت نخستوزیری با فرمان شاه، جانشین عصدالله علم، تو وزارت دربار شده بود. آن زمان وزیر دربار تو هرم قدرت همتراز نخستوزیر بود و مستقیم زیر نظر شاه فعالیت میکرد. تنظیم برنامههای شاه و یک جورایی نقش رابط بین مجلس ملی و شاه، از اصلیترین وظایف هویدا تو مسئولیت جدیدش بود.
پخش این بخش از اپیزود4:00چرا مسئول سانسور کتاب در وزارت فرهنگ و هنر تاکید میکند که شخصاً مسئول سانسور نبوده است؟
معمای هویدا (4) | داستان زندگی و سرنوشت امیرعباس هویداولی باز هم تقصیرش را روی شخص بنده نگذارید، بگویید که در دولت شما چنین کاری انجام داد، ولی نگویید که شما فرداً کار را انجام دادید، بنده اینجا را استدعا از حضور مبارکتان میکنم، که نگویید که شما، شخصاً این کار را کردید، بگویید دولت شما فرداً کار را کرد، من هم به سر خودم، آن مسئولیتی که باید قبول کنم،
پخش این بخش از اپیزود46:26کرایه حملهبار اول سی درصد افتاد چهل درصد افتاد هفتاد و پنج درصد هشتاد درصد بین همین دورهای که رضا شاه پادشاه اداره میکند کرایه حملهبار آمد پایین چون اعتبار بخشهای مختلف کشور با هم برقرار شد جا به جای نسبتاً بهتر و سریعتر شد نسبت به قبل، ارزانتر از قبل شد و از همه مهمتر که امن شد، هم جا به جا
پخش این بخش از اپیزود20:25یکی از ویژگیهای دورهی بعد از کودتا و مخصوصاً بعد از پادشاهی رضاشاه، این بود که مخالفین رضاشاه حالا چه درست میگفتند، چه غلط میگفتند، نمیتوانستند چیزی را خیلی پیش ببرند، نه توانش را داشتند جلوی پیش بردن چیزی را که کسی دارد پیش میبرد، بگیرند. آخرش در خیلی از مواقع، بیشتر مواقع، آخرش همانی میشد ک
پخش این بخش از اپیزود18:01اول که اصلاً کلی بحث بود سر اینکه راهآهن کشیدن کار درستی یا نه، مخالف داشت. بعد اصلش که تصویب شد، سر محصورش بحث بود. هر کسی میخواست از آبادی خودش راحت شود، اعتراض میکرد، تحصن میکرد. مخالفهای بزرگی داشت، مثل مصدق، مخالف بود، میگفت که این عوایدش مستقیم نیست، کارخانه قند و شکر، عوایدش بیشتر اهلا،
پخش این بخش از اپیزود18:01چرا احمدشاه پس از برکناری سید ضیاء به قوامالسلطنه به عنوان نخستوزیر مراجعه کرد؟
داستان زندگی رضاشاه قسمت سومبعد از برکناری سید ضیاء، احمدشاه رفت سراغ پیرنیا و مصطفیالممالک که یکی از آنها قبول مسئولیت کنند و نخستوزیر بشوند. اما هیچکدامشان قبول نکردند و بناچار احمدشاه رفت سراغ گزینهی سوم. گزینهی سوم یکی از سرسختترین مخالفهای سید ضیاء و شاید سرشناسترین کسی بود که توی مدت صد روز در بازداشت به سر میب
پخش این بخش از اپیزود30:46همین اندازهاش، وجود داشتنش و اندازهی بزرگش باعث میشد که خیلیها دست بردارند. حتی منتقدین رضا شاه، مثل مدرس، مثل مصدق، مثل تقیزاده، حتی اینها سر این قضایا ازش تقدیر کرده بودند، یعنی نشان میدهد که چه نیازی داشت، آن موقت جواب میداد. اشکال البته داشت، مثل کارهای دیگران هم اشکال داشت. ولی به هر حا
پخش این بخش از اپیزود15:37همین اندازهاش، وجود داشتنش و اندازهی بزرگش باعث میشد که خیلیها دست بردارند. فاصلهی کشوری که ارتش ندارد اصلاً، و کشوری که ارتش شکلگرفته یک برتری دارد، فاصلهی خیلی زیادتری، فاصلهی بزرگی است که این کار بسیار لازمی است که باید انجام میشد و انجام شد. حتی منتقدین رضا شاه، مثل مدرس، مثل مصدق، مثل
پخش این بخش از اپیزود15:37وقتی دربارهٔ بروکراسی اداری در پایان دورهٔ رضاشاه تعریف میکند، تصویری که میدهد خیلی تصویر آشفتهای است، اینکه میگوید ادارهها همه فاسدند، نظام اداری فاسد و سفلهپرور ادارههای پر از گردنه هستند، سر هر گردن یکی نشسته، به تیغ انگار مثلا مردم او، این تصویری که از نظام اداره میدهد، تصویر جالب نیست و
پخش این بخش از اپیزود22:50چگونه صادق هدایت بعد از بازگشت به ایران داستان زندهبگور و دیگر آثارش را تکمیل کرد؟
سیزدهم: قدم به دنیای سایهها؛ زندگی و آثار صادق هدایت (بخش دوم)هدایت بعد از برگشتن به ایران یعنی سال 1309 بود که داستان زندهبگور را به همراه هفت داستان دیگر یعنی حاجی مراد، اسیر فرانسوی، داوود گوشپشت، مادلن، آتشپرست، آبجی خانم و مردهخورها تکمیل کرد و در مجموعه داستانی به همین نام یعنی زندهبگور منتشر کرد. علاوه بر این مجموعه داستان، تو همین سال نمایشنامهی
پخش این بخش از اپیزود15:33چرا هویدا با وجود هشدارهای اقتصاددانان درباره خطرات وارد کردن درآمد نفتی به اقتصاد، همچنان از تصمیمات اقتصادی شاه حمایت کرد؟
معمای هویدا (2) | داستان زندگی و سرنوشت امیرعباس هویداعلیرغم همهی هشدارها درباره خطراتی که از وارد کردن درآمد نفتی به اقتصاد وارد میشد، هویدا با دیدگاه شاه همراه میشود و به عنوان یکی از مدافعان اصلی تصمیمات اقتصادی شاه کار را جلو میبرد. هویدا مهمترین قصورش این بود که حفظ قدرت واسهاش مهمتر از گفتن حقیقت به شاه بود. وظیفهی هویدا به عنوان نخستوز
پخش این بخش از اپیزود48:24چگونه محمود خان درباره روابط صادق هدایت با دختر فرانسوی اطلاع پیدا کرد؟
سیزدهم: قدم به دنیای سایهها؛ زندگی و آثار صادق هدایت (بخش دوم)دو سه هفته پیش از حادثهی رود مارن، از طریق عیسی خان با خبر شدیم که او با یک دختر فرانسوی آشنا شده و آن دختر نیز به شدت به او علاقهمند است.
پخش این بخش از اپیزود6:46چرا محمودخان هدایت سفر برادرش به پاریس را به قصد خودکشی میدانست؟
سیزدهم: قدم به دنیای سایهها؛ زندگی و آثار صادق هدایت (بخش چهارم)محمودخان هدایت ظاهراً معتقد بوده برادرش به قصد خودکشی به پاریس میرود. اما آنچه که از نامههای خود هدایت برداشت میشود این است که انگار هدایت بیشتر دنبال یک مفر نجات بوده نه محلی برای خودکشی.
پخش این بخش از اپیزود35:58چرا محمدعلی نامهای تأکید میکند که قضاوت درباره شاه را باید به گذر زمان و آیندگان سپرد؟
فرجام آریامهر (2) | داستان زندگی و سرنوشت محمدرضا پهلویاول داستان گفتیم قضاوت نمیکنیم، نتیجهگیری هم نمیکنیم. قضاوت درست را باید سپرد به گذر زمان و آیندگان. به قول سیاستمدار این تاریخ است که در مورد شاه قضاوت خواهد کرد.
پخش این بخش از اپیزود61:33
زیرموضوعها
۸ زیرموضوعرضا شاه پهلوی یکی از شخصیتهای برجسته تاریخ معاصر ایران است که زندگیاش از تولد تا کودتا و سپس دوران سلطنت، موضوع بررسیهای گستردهای قرار گرفته است. منابع متعددی شامل هزاران صفحه کتاب مرجع، زندگینامهها و اسناد تاریخی درباره او مطالعه شده و روایت زندگیاش با دقت و بدون پیشداوری ارائه میشود. رضا شاه حدود شصت و شش سال عمر کرد و بخش عمدهای از زندگیاش تا پیش از رسیدن به قدرت، کمتر شناخته شده است، چرا که در آن زمان تنها یک درجهدار نظامی بود و در سیاست نقشی نداشت. اما پس از کودتای ۱۲۹۹، منابع متعددی درباره دوران سلطنتش در دست است. روایت زندگی او شامل تحولات مهمی مانند سیاست کشف حجاب و تأثیرات آن بر خانوادهاش نیز میشود. همچنین، پایان سلطنت رضا شاه با فشارهای سیاسی و دخالت نیروهای خارجی همراه بود که به کنارهگیری او انجامید.
محمدرضا پهلوی، فرزند دوم تاجالملوک و رضاشاه، پس از پدرش به سلطنت رسید و تا سال ۱۳۵۷ شاه ایران بود. دوران حکومت او با تحولات و چالشهای فراوانی همراه بود که نیازمند بررسی مفصل و چندین اپیزود جداگانه است. در روز بیست و شش شهریور، محمدرضا پهلوی به مجلس شورای ملی رفت و سوگند یاد کرد که شاهی قانونی باشد و اصول قانون اساسی را رعایت کند. در این دوران، ایران میدان رقابت نرم میان قدرتهای خارجی بود و تحولات سیاسی و اجتماعی متعددی رخ داد. پس از سقوط رضاشاه و تبعید او، محمدرضا پهلوی به عنوان ولیعهد و سپس شاه ایران به قدرت رسید. زندگی و حکومت او نقش مهمی در تاریخ معاصر ایران دارد که در این بخش به معرفی کلیات آن پرداخته میشود و بررسی دقیقتر آن در بخشهای بعدی خواهد آمد.
امیرعباس هویدا یکی از شخصیتهای برجسته و تأثیرگذار در تاریخ معاصر ایران است که نقش مهمی در تحولات سیاسی و اقتصادی کشور ایفا کرد. او که به مدت سیزده سال نخستوزیر ایران بود، با دیدگاهی روشنفکرانه و دغدغهمند، تلاش کرد تا اصلاحات گستردهای در ساختارهای مدیریتی و اقتصادی کشور به ویژه در شرکت نفت ایجاد کند. هویدا به توسعه کادر مدیریتی ایرانی و ارتقای جایگاه آنان اهمیت میداد و در زمینه آزادی بیان نیز گامهایی برداشت، از جمله انتشار نشریهای علمی و پرتیراژ به نام «کاوش». با این حال، دوران نخستوزیری او با چالشها و بحرانهای سیاسی فراوانی همراه بود و در نهایت با فشارهای داخلی و خارجی، دستگیری و محاکمهاش به عنوان راهی برای آرام کردن اوضاع کشور مطرح شد. روابط نزدیک او با برخی شخصیتهای سیاسی و نظامی نیز از نکات قابل توجه در زندگی سیاسی اوست.
محمد مصدق یکی از شخصیتهای مهم سیاسی ایران در دوره پهلوی است که ارتباطات خانوادگی و سیاسیاش با دیگر چهرههای برجسته آن زمان، از جمله دامادش دکتر احمد متین دفتری، نخستوزیر جوان و تحصیلکرده، اهمیت ویژهای داشت. در دورهای که ایران درگیر تنشهای بینالمللی و جنگ جهانی دوم بود، مصدق و نزدیکانش نقش مؤثری در تحولات سیاسی ایفا کردند. روابط ایران با آلمان و انگلیس، و نگرانیهای متفقین از نفوذ آلمانیها در کشور، زمینهساز تغییرات و تحولات سیاسی مهمی شد که مصدق در آنها حضور داشت. همچنین، در فضای ملتهب سیاسی آن دوران، خانواده پهلوی و بهویژه علیرضا پهلوی، برادر کوچکتر محمدرضا شاه، که از مخالفان مصدق بود، نقشهای کلیدی در حوادث سیاسی ایفا کردند. این بخش به بررسی زندگی و تأثیرات محمد مصدق در تاریخ معاصر ایران میپردازد.
در بخش مربوط به «فرانسه» در موضوع پهلوی، به سرنوشت اعضای خانواده پهلوی پس از دوران سلطنت پرداخته میشود. پس از انقلاب، برخی از اعضای خانواده پهلوی به کشورهای اروپایی از جمله فرانسه مهاجرت کردند و زندگی خود را در آنجا ادامه دادند. برای نمونه، توران، همسر سابق رضاشاه، پس از ترک ایران ابتدا در آلمان و سپس در فرانسه اقامت گزید و سالهای پایانی عمر خود را در خانه سالمندان پاریس گذراند. همچنین شمس پهلوی، دختر رضاشاه، پس از انقلاب به همراه همسرش مهرداد پهربد ابتدا به کشورهای مختلفی از جمله ترینیداد و توباگو و سپس آمریکا رفتند. این بخش به بررسی زندگی و فعالیتهای این افراد در تبعید، ارتباطات فرهنگی و سیاسی آنان و تأثیرات مهاجرتشان بر سرنوشت خانواده پهلوی میپردازد.
احمدشاه قاجار پس از کودتای سوم اسفند همچنان به عنوان شاه ایران باقی ماند، اما به تدریج مقام سلطنت او به جایگاه تشریفاتی تبدیل شد و قدرت واقعی در دست رضاخان قرار گرفت. در این دوره، رضاخان با هدف برقراری امنیت و تقویت نظام، نیروهای نظامی را سازماندهی کرد و ارتش ملی را پایهگذاری نمود. نفوذ رضاخان به مرور افزایش یافت و با خروج سیدضیا از صحنه، او چهره پیروز کودتا شد. احمدشاه نزدیک به چهار سال پس از کودتا سلطنت کرد تا اینکه مجلس او را خلع و پایان سلسله قاجار و آغاز سلطنت پهلوی را اعلام نمود. این بخش از تاریخ، پایان دوره قاجار و آغاز دوره پهلوی را نشان میدهد و روایت مفصل آن با بررسی منابع متعدد و دقیق در دست تهیه است.
حسن شهید نورایی از دوستان قدیمی صادق هدایت بود که در دوران بازگشت هدایت به تهران پس از سالهای تحصیل در پاریس، نقش مهمی در زندگی او ایفا کرد. هدایت که پس از سالها ناامیدی و شکست در تحصیل، به دنبال کاری در دستگاههای اداری بود، ابتدا در بانک ملی مشغول شد اما این محیط با روحیهاش سازگار نبود. سپس در هنرکده هنرهای زیبا به عنوان مترجم مشغول به کار شد، اما این شغل نیز بیشتر جنبه تشریفاتی داشت و او به طور روزانه نیم ساعت به آنجا سر میزد. شهید نورایی در نامهها و نوشتههای خود به فضای خشک و روزمرگی زندگی هدایت اشاره کرده و از تلاشهایش برای اعزام هدایت به اروپا برای معالجه و استراحت سخن گفته است. این دوستی و حمایتهای شهید نورایی، نقطهای روشن در زندگی خاکستری هدایت بود و به او امید و انگیزهای تازه بخشید.
محمودرضا، یکی از فرزندان رضاشاه، در پانزده سالگی همراه پدرش در تبعید بود و پس از فوت رضاشاه به ایران بازگشت. او چندین بار ازدواج کرد که از جمله همسرانش مهردخت اعظم و مریم اقبال بودند؛ مریم اقبال دختر منوچهر اقبال، نخستوزیر سابق ایران، بود. زندگی محمودرضا پر از مشکلات و اعتیاد بود و به دلیل سبک زندگی ناسالمش حتی از دربار طرد شد. پس از انقلاب، او به آمریکا رفت و همان سبک زندگی را ادامه داد تا جایی که در سال ۱۹۶۱ به اتهام فروش مواد مخدر دستگیر شد. محمودرضا سالهای پایانی عمر خود را در کالیفرنیا گذراند و در همانجا درگذشت. زندگی او نمونهای از دشواریها و چالشهای فرزندان رضاشاه پس از سقوط خاندان پهلوی است.
موضوعات مرتبط
و همچنین تاریخ معاصر ایران، تاریخ اروپا، دین و معنویت، تاریخ جهان، ادبیات فارسی، اقتصاد، ادبیات، فرهنگ، فضا و کیهان
کلیدواژهها
و همچنین اصلاحات، شاپور بختیار، فاطمی، محمدرضا پهلوی، ۱۳۵۷، آیتالله خمینی، محمودرضا، فتحعلیشاه، تیمورتاش، سفارت انگلستان، مشروطه، ۱۳۲۰، احمدشاه قاجار، آفریقای جنوبی، عبدالرضا پهلوی، ۱۲۹۹، کودتا، حسن شهید نورایی