پرش به محتوای اصلی

دانستنی‌های مدرسه زندگی فارسی

20 نتیجه بارگذاری شد
عالی
داستان چاقوی خورخه لوئیس بورخس چه ربطی به خطر استفاده از سلاح اتمی دارد؟

دلیل دیگری که می‌تواند ریسک یک حادثه اتمی را بالا ببرد، چیزی که حالا من بهش می‌گویم چاقوی بورخس، بر اساس یک داستان کوتاهی از خورخه لوئیس بورخس، نویسنده آرژانتینی. بورخس یک داستان کوتاهی داره که در اون یک چاقویی که در یک نسل پیش دو تا دشمن ازش استفاده کردند و همو زدند و کشته شدند، حالا به نسل بعدی رسیده، به فرزندانشون رسیده و در یک کشویی بایگانی شده. و انگار که به یک دلیل مرموز روان‌شناختی این چاقو صاحبانش را صدا می‌کند و سرنوشت را در دست می‌گیرد و دوباره همون سناریو را رقم می‌زند و باعث چاقوکشی می‌شود. منظورم این است که وسیله‌ای که ساخته شد، سرنوشت روان‌شناختی آدم‌ها را تغییر می‌دهد و استفاده نکردن ازش تا ابد، تقریباً ناممکن می‌شود. به مجرد اینکه یه تمدنی از عصر مفرغ به عصر آهن پا می‌گذارد و شمشیر و نیزه‌اش را از جنس آهن می‌سازد، این به صورت یه واکنش زنجیره‌ای، بقیه‌ی تمدن‌ها را هم در همین مسیر قرار می‌دهد، و همین‌جور بود باروت و همین‌جور استفاده از مین، استفاده از اژدر دریایی. تقریباً هیچ موردی در تاریخ نداریم که یه وسیله‌ای ساخته بشه فقط برای روز مبادا، به قول معروف، جاست این کیس.

عالی
تفکر واگرا در طبیعت چگونه در تولید دانه‌های متنوع گل قاصد دیده می‌شود؟

بهترین مثالی که من براش می‌توانم پیدا بکنم، گیاهان و جانورانی هستند که بذر خیلی زیادی تولید می‌کنند یا نوزادان و فرزندان خیلی زیادی تولید می‌کنند با تکثیر جنسی. هر کدام از آن دونه‌هایی که گل قاصد تولید می‌کنه، در حقیقت یه پکیج کوچولو از ماده ژنتیکی است، که یه خورده با برادرخواهراش با بذرا و دونه‌های دیگر فرق دارد، و در حقیقت هر کدام این‌ها مثل یک احتمال، پاسخ به یک احتمال، یک گزینه برای آینده طراحی شدند. مثلاً یکی از این دونه ممکن است که به رطوبت حساس باشد و نسبت به خشکی مقاوم باشد یا یک دونه ممکن است که در مقابل اسیدیته محیط، مقاومت بیشتری داشته باشد از بقیه. پدر و مادر این گزینه‌های مختلف را به تعداد بسیار زیاد تولید می‌کنند و در حقیقت دارند از یک نوع تفکر واگرای طبیعی و تکاملی استفاده می‌کنند. و هر کدام این بچه‌ها را روانه آینده می‌کنند به امید اینکه هر کدام این آینده‌ها اتفاق افتاد براش گزینه‌ای وجود داشته باشد و ژنوم اون جاندار از بین نره.

عالی
در بحث کتاب «زمانه‌ی پایان» پیتر تورچین، سه گونه الیت یا نخبگان در یک کشور چه تفاوتی با هم دارند؟

از یک طرف الیت می‌توانند پمپ ثروت ایجاد کنند، از یه طرف می‌توانند با کارهای خیریه، با توزیع مجدد منابع، چیزی که در خارج بهش می‌گویند چریتی، کارهای نیک، مثل بیمارستان ساختن، آموزشگاه ساختن، آموزش رایگان. حفاظت از منافع مردم، اگر خوب باشند می‌توانند خیلی مفید باشند. اصلاً یکی از چیزهایی که مردم به نظر من باید سیستماتیک یاد بگیرند، از اون اولین چیز است، همان موقعی که یاد می‌گیریم که وقتی از خیابون رد می‌شی، اول به چپ نگاه کن، دوم به راست نگاه کن، یکیش بعد این باشه، که هر کشوری، سه گونه الیت احتمالاً می‌تواند داشته باشه، الیت مخرب که پمپ ثروت ایجاد می‌کنند و وقتی می‌خواهند منافع شخصی‌شون را استیفا بکنند، پای دیگران را وسط می‌کشند، درگیری و تضاد ایجاد می‌کنند، دوم، الیت خنثی، الیتی که خب زحمت می‌کشند، پول در می‌آورند، از متن جامعه متمایز می‌شوند ولی هیچ‌وقت هم خیرشون به جامعه نمی‌رسد، و به دنبال منافع جمعی و ملی نیستند. و الیت گروه سوم، الیتی که تمایزشون را، قدرتشون را، مزیتشون را شخصی به دست می‌آرند ولی صرف عموم می‌کنند، و اگر با گروه‌های دیگری الیت به تضاد بخورند، جنگ‌های شخصی‌شون را شخصی می‌جنگند، دیگران را وارد نمی‌کنند.

عالی
پیش‌بینی جمعیت جهان در کتاب «سیاره خالی» چه تفاوتی با پیش‌بینی سازمان ملل دارد؟

در سال 2019، دو تا جمعیت‌شناس کانادایی یک کتابی نوشتند به نام «امتی پلانت» به معنی سیاره خلوت یا سیاره خالی. این دو تا جمعیت‌شناس کانادایی، غیر از روش‌ها و مطالعات آماری و دیتاهایی که در اختیار همه هست، در تمام دنیا سفر کردند، رفتارهای جمعیتی و نرم‌های اجتماعی کشورهای مختلف را ثبت کردند و این کتاب را نوشتند. و به این نتیجه رسیدند که آن پیش‌بینی‌های سازمان ملل، که جمعیت جهان تا حدود سال دو هزار و صد به چیزی نزدیک ده میلیارد و چهارصد میلیون می‌رسد، احتمالاً نمی‌تواند درست باشد. پیش‌بینی سازمان ملل این بوده که در آن زمان‌ها به پیک می‌رسد، به اوج می‌رسد و بعد کاهش پیدا می‌کند. این دو تا جمعیت‌شناس می‌گویند که نه، احتمالاً همین الان و در حدود نه میلیارد در پیک خودش هست. و در تمام کشورهایی که سفر کردند، حتی در آفریقا، کشورهای عربی‌اسلامی و هندوستان و ایران، نرخ جایگزینی جمعیت به عدد دو یکدهم نمی‌رسد. در کشورهایی مثل ایتالیا، کره جنوبی، آلمان، ژاپن که اصلاً به شدت نزولی شده، در ایتالیا مثلاً بعضی از روستاها دارد خالی از سکنه می‌شود. در روسیه همین‌طور، نرخ جمعیت به شدت نزولی است.

عالی
مغز و ابزار چگونه در تکامل انسان و اختاپوس همدیگر را توسعه دادند؟

اینجوری نبود که مغز جداگانه توسعه پیدا بکنه، در خلوت مثل یک فیلسوف بشینه مراقبه بکنه و به نتایج مختلف برسه. این یک چرخه بود، یک لوپ بود که در آن ابزار مغز را توسعه می‌داد و مغز ابذارها را توسعه می‌داد و هرچه ابذارها بهتر می‌شدند، در حقیقت خلاقیت ما و ایماجینیشن ما قوه تصور خیال ما نسبت به ابذارها گسترش پیدا می‌کرد. و این صرفاً یک تئوری نیستش، حتی در گونه‌های دیگری که بسیار با ما فاصله دارند و بسیار با ما فرق دارند مثلاً نرم‌تنانی مثل اختاپوس و سرپایان به دلیل اینکه اندام‌هایشون، پاهایشون، ابتکار عمل خیلی خیلی زیادی ایجاد می‌کنند، جالبه که اون‌ها هم به نوعی هوش دست پیدا کردند. می‌دانیم که اختاپوس‌ها اونقدر باهوش هستند که می‌توانند اگر درون بطری قرار بگیرند از داخل بطری در و باز بکنند یا از اسباب بازی خوششون می‌آید، یا حتی اخلاق‌های درونگرا و برونگرا دارند. ویژگی‌های بسیار شگفت‌انگیزی دارند که یکی از مهم‌ترین تئوری‌ها در موردش اینه که به دلیل قدرت آزادی عمل و ابتکار عمل فیزیکی که داشتند، این مغز در یک تانگو، در یک رقص مشترک با اندام رشد کرد.

عالی
منظور پیتر تورچین از جمله «همه ما میول هستیم» در پیش‌بینی بحران‌ها چیست؟

تورچین می‌گه همه‌ی ما اون میول هستیم. به صورت فردی هیچ‌کدوم ما قابل پیش‌بینی نیستیم. عمل فردی مثل همون میول یا قاطر می‌تواند زمان یک آشوب یا یک بحران یا یک نقطه عطف را عقب و جلو بکند یا اوج اون پیک را اوج اون قله را کم و زیاد بکند ولی به هر صورت اون رخداد آمدنی است. دیر یا زود اتفاق می‌افته و ممکن است شدتش کم یا زیاد باشد. در کتاب آیزک آسیموف، اون دانشمند می‌خواد دانش پیش‌بین تاریخ را مخفی کند تا رفتارها عوض نشه همه چی طبیعی جلو برود، ولی تورچین می‌گه که در علم واقعی که خودش پیش‌قدمش شده، این اتفاق نمی‌افته، نگران نباشید، برید و این دانش را به همه آموزش بدید. می‌گه که در سال 2010 ما با مطالعات ما پیش‌بینی کردیم که دهه‌ی دو هزار و بیست برای امریکا یک آشوب مهیب را در پیش داره، یک چیزی مثل جنگ داخلی را در پیش داره. و اینو هرچه قدر تونستیم آموزش دادیم ولی می‌بینیم که الان آمریکا در همان مسیر قرار گرفت. و پیش‌بینی‌هایمان جدی گرفته نمی‌شود. این همان سندرم کاساندرا است. کسایی که یک رویداد عظیمی را در افق می‌بینند، اول از همه مسئولند که مواظب باشند خودشون دیوونه نشن، تا اینکه نگران این باشند که دیگران به پیش‌بینی‌هایشون اهمیت می‌دن یا نه.

عالی
کتاب الفبای بن‌سیرا چیست و چه نقشی در شکل‌گیری روایت لیلیت دارد؟

این داستان به شکل کنونیش که در این چهار روایت مدرن نمود پیدا کرده خیلی هم قدیمی نیست و برمی‌گرده به سال هشتصد تا هزار میلادی، در یک کتاب یهودی به نام الفبت آف بنسیرا یا الفبای بنسیرا، کتابی هستش که نویسندش مشخص نیست، منسوب به یک فردی، به یک حکیمی فرزانه‌ای به نام بن‌سیرا، زبان کتاب مخلوطی از عبری و آرامی، به نظر می‌آید که در منطقه‌ی عراق کنونی نوشته شده و جنبه‌ی هجونامه و طنزنامه و کتاب پند و حکمت و داستان‌های فلکلور، داستان‌های عوام داشته، نه چیزی بیشتر، متن مذهبی رسمی نبوده. خیلی از جاهای کتاب خنده‌دار است و قرار است که خنده‌دار باشه. بیشتر شهرتشم دقیقاً به خاطر همین نمونه‌ی نسبتاً کامل قصه‌ی لیلیت هستش. در واقع هدف کتاب این بوده که به زن‌ها در یک جامعه‌ی پدرسالار یادآوری بکند که سرنوشت زنی که از شوهرش تبعیت نمی‌کند، عاقبت، همخوابگی با شیطان و یک جنگ چریکی با تمدن. می‌بینی دوستان چقدر احساس و رویکرد انسان در طول تاریخ جالب تغییر می‌کند، آن چیزی که قرار بوده در حقیقت داستان تکفیر لیلیت باشه و دیگه، غائله را بخوابونه، قضیه را قطعی کنه که چرا زن‌ها نباید مثل لیلیت بلکه مثل حوا باشند، هزار سال بعد تبدیل می‌شود به یه جور دادنامه یا مانیفست برای برابری‌خواهی جنسیتی. و قضیه را پولاریزه می‌کنه، یه گروه به شدت طرفدارش می‌شوند تا جایی که می‌رسونندش به حد یک ایزدبانو و یه گروه متهم می‌کنند به شیطان‌پرستی و احساس خطر و تهدید خیلی جدی و تکفیر.

عالی
دلیل نزدیک‌تر شدن ساعت آخرالزمان به صد ثانیه به نیمه‌شب در سال ۲۰۲۰ چه بود؟

دلیلی که سال دو هزار و بیست این زمان حتی بیست ثانیه هم جلوتر کشیده شد و نزدیک‌ترین زمان به فاجعه در کل طول این هفتاد و سه سال اعلام شد، این بود که رهبرهای دنیا در حال حاضر به هیچ وجه متوجه خطر نیستند و تمام اون ساختارهای دفع خطری که ایجاد شده بود را در حال نابودی هستند، یعنی پیمان نابودی موشک‌های میانبرد و غیره. از دلایل دیگری که در بیانیه امسال اشاره شده، رقابت آمریکا و روسیه در ساخت موشک‌های هایپرسونیک هستش، خروج آمریکا از برجام هست، ترور ژنرال سلیمانی هستش، وعده‌ی انتقام ایران و گام پنجم کاهش تعهدات، عدم توافق آمریکا با کره‌ی شمالی، خروج آمریکا از همه‌ی توافق‌های اقلیمی، و خروج برزیل و دستبرداشتن برزیل از حفاظت از جنگل آمازون. بعد در این بیانیه، ذکری از این به میون میاد که آتش‌سوزی، از شمال تا جنوب کره‌ی زمین، به دلیل تغییرات اقلیمی، در سال گذشته اتفاق افتاده، سیل‌های وحشتناک در قسمت‌های مختلف دنیا، از جمله هند اتفاق افتاده.

عالی
از نظر رابرت شیلر، گپ‌های کنار شومینه روزولت در رکود بزرگ آمریکا چگونه اعتماد مردم را جلب کرد؟

یه مثالی که می‌زنه در زمان Great Depression آمریکا، بحران عظیم اقتصادی 1929، می‌گه وقتی که پرزیدنت روزولت اومد و سعی کرد که این رو اصلاح بکند و وضعیت اقتصادی را با اون نیو دیل، اون پیمان جدید با مردم آمریکا برگردونه، و اقتصاد آمریکا را از رکود بکشه بیرون، یه تکنیکی داشت بهش می‌گفتند فایر ساید چتز. گفتن فایر ساید چتز یعنی گپ‌های کنار شومینه، و شروع کرد به زبان ساده با مردم آمریکا از طریق رسانه‌ها حرف زدن، در جلسات متعدد و در طی زمان طولانی، اعتماد مردم آمریکا را جلب کرد، مبانی اقتصادی را که باور داشت می‌شود آمریکا را از رکود کشید بیرون براشان توضیح داد، و خب قطعاً این در کنار رفتار صادقانه با ملت آمریکا بوده دیگه، هیچ‌وقت نمی‌شه یک روایتی را پیش برد وقتی که اون روایت مبتنی بر صداقت نباشه. و در طول زمان طولانی آروم‌آروم، افکار عمومی آمریکا را با خودش در این روایت همراه کرد که ما می‌توانیم کشور را از رکود بکشیم بیرون، به شرطی که اون احساس ترس و بی‌اعتمادی پایان پیدا بکند.

عالی
چه کسانی بیشترین سهم را در ردپای کربنی جهان دارند: ثروتمندان یا کشورهای صنعتی؟

اگر به فکر اقلیم و زیست‌بوم هستیم، کسانی که بزرگترین ردپای کربنی را دارند، شهروندان متوسط به بالای جهان اول و شهروندان ثروتمند جهان سومند. چیزی که در محافل اقلیمی خیلی مطرح می‌کنند این است که حتی اگر همه‌ی افراد تهیدست کره زمین، ناگهان ناپدید بشن، همین تعداد افراد با ردپای کربنی بالا برای نابود کردن کره‌ی زمین، در شرایط حاضر کاملاً کافیه. و اگه همه‌ی جمعیت حاضر کره‌ی زمین می‌خواستند مثل کیفیت زندگی آمریکا و اروپای غربی را داشته باشند، ما به یک کره‌ای احتیاج داشتیم پنج برابر کره‌ی زمین فعلی از نظر آب، از نظر هوا، اکسیژن و منابع. و یه مسئله‌ی دیگر، مسئله‌ی ردپای کربنی تجمعی یه، یعنی کشوری که به صورت تاریخی زودتر صنعتی شدند مثل انگلستان، مثل آلمان و بعداً آمریکا. اینا مسئولیت کربنی خیلی خیلی بزرگ‌تری دارند نسبت به کشورهایی که در میانه‌ی قرن بیستم صنعتی شدند، و کشورهایی که هنوز هم صنعتی نشدند.

عالی
لیلیت و لیلیوت در باورهای باستانی چه ارتباطی با مرگ نوزادان و بیماری زایمان داشتند؟

وقتی بخواهیم یک پله از آن کتاب الفبای بن سیرا بریم عقب‌تر، می‌بینیم که این ارواح خبیثه که اسم جمع بودند خیلی موقع‌ها، یعنی لیلیوت به زبان عبری، اسم جمع لیلیت، در موردشون به کار می‌رفته، اینا یکی از کارهایشون این بوده که بچه‌های کوچیک را مریض بکنند و بکشند یا زنان زایو را مریض بکنند. در حقیقت یک تفسیر بوده از عفونت بعد از زایمان و مرگ نوزادان که خیلی شایع بوده، دلایل مختلفی داشته، از جمله عفونت، سوءتغذیه و غیره و غیره، و خلاصه گویا لیلیت یک روح خبیثه‌ی ضد زاد و ولد و فرزندآوری و خانواده بوده، و همانچه که گفتم، در تمام غرب آسیا این داستان‌ها وجود داشته، حتی بعضی‌ها می‌گویند که کلمه لولو در فارسی که مدام بچه‌ها را ازش می‌ترسونند، می‌تواند ارتباطی با این قضیه داشته باشد، یک کانسپتی که هنوز هم در خیلی از استان‌های ایران وجود دارد به نام آل یا بچه‌خوره، زن ترسناکی که می‌آمده بعد از تولد بچه‌ها جفتشان را می‌برده.

عالی
سینماگران اولیه از کات و تدوین در نخستین فیلم‌ها چه نگرانی‌ای داشتند؟

در سینما از همان اول که اولین دوربین‌ها اختراع شد، یکی از اولین فیلم‌هایی که نمایش داده شد، فیلمی بود که یک قطاری داره می‌آید به سمت ایستگاه، همه‌ی آنهایی که اون فیلم‌های اولیه را می‌گرفتند، وقتی خواستند با ابزار سینما داستان تعریف کنند، این سوال براشون پیش آمد که نکنند مردم معنی این تصاویر بریده بریده را درک نکنند. ما چه جوری بیاییم از یه تصویر، از یه شات، از یه پلان بپریم به یه شات دیگه، بدون اینکه مردم گیج بشند، یا حتی سرگیجه و تهوع بگیرند، چون یکی از اولین واکنش‌هایی که به سینما انتظار می‌رفت، سرگیجه و تهوع بود. هنوز خیلی از شروع هنر هفتم نگذشته بود که دست‌اندرکاران متوجه شدند، به نظر می‌آید مغز این زبان جدید را خیلی خوب می‌فهمد، یعنی مثلاً وقتی شما می‌آید و از یه آدمی فیلم می‌گیرید که دارد به نقطه‌ای در دوردست نگاه می‌کند و بعد یه درخت را نشان می‌دید، انگار که به صورت شهودی آدما می‌فهمند که: آره، این آدم داره به اون درخت نگاه می‌کند و اون مشکلی که پیش‌بینی می‌شد و اون دلهره‌ای که سینماگران اولیه داشتند، اتفاق نیافتاد پیش نیامد. یا وقتی شما یه قاب تصویر نشان می‌دهید که یک نفر آدم توشه و داره از سمت چپ تصویر به سمت راست نگاه می‌کند و بعد کات می‌زنید قاب مقابل را نشان می‌دهید فردی دیگری که داره از سمت راست تصویر به سمت چپ نگاه می‌کند، این به نظر آمد که خیلی سریع درک می‌شود و آدما می‌فهمند که اینا دارند به همدیگه نگاه می‌کنند. در صورتی که این اتفاقی نیست که تو مغز ما می‌افته، ما هیچ وقت تصویر را این شکلی نمی‌بینیم، ما یا این دو تا آدم را داریم با همدیگه می‌بینیم، یا در جایگاهی یکیشون هستیم، و اون فرد دوم را به صورت پیوسته داریم می‌بینیم.

عالی
هوش مصنوعی چه تأثیری بر روابط مشاوره دارد؟

به دلیل این تمایل شدید هوش مصنوعی به چاپلوسی و تایید اعتباربخشی، به هیچ وجه مشاور خوبی نیست

عالی
چرا بچه‌دار نشدن فقرا یک روایت نژادپرستانه است؟

این روایت کم کردن جمعیت از طریق... زدن جمعیت از طریق بچه‌دار نشدن فقرا یا نسل‌کشی یا عقیم‌سازی اجباری یک روایت نژادپرستانه و از نظر علمی بی‌پای است.

عالی
احساسات والدین نسبت به فرزندان چگونه توصیف می‌شود؟

از یک طرف انسان گفته می‌شه که عمیق‌ترین و بزرگ‌ترین عشقی را که می‌توانند، عشقی به فرزند است، از طرفی دردناک‌ترین و ترسناک‌ترین حسی که انسان می‌توانند تجربه بکنند، از دست دادن فرزنده یا این غم تلخ که نمی‌توند یک چیزی را برای فرزندش تهیه بکنه، امکاناتی و بهش بده.

عالی
کتاب "راه کم گذر" به چه مشکلاتی در زندگی اشاره می‌کند؟

این مشکلات برای ما تولید درد، رنج، ترس، غم، افسردگی، خشم، حیرت، سردرگمی و احساسات سخت دیگری می‌کنند، که ما برای حل و فصل این ها احتیاج داریم به دیسیپلین، احتیاج داریم به انضباط و تعهد روانی

عالی
چرا خاکی که بیل نخورده مهم است؟

یه بافته که توسط یه شبکه اسفنجی به همدیگه وصل شده و اگه اونجا چمن یا گیاهی درآمده باشد، شکستنش خیلی سخته و الزاماً هم کار خوبی نیستش.

عالی
چه عواملی موجب افزایش ارزش کارگر بومی در اروپا شدند؟

عرضه در بازار نیروی انسانی کم می‌شود و این به عنوان مبارزه با کمونیستا و آنارشیستا انجام می‌شود و به نفع کارگر بومی می‌شود برای اینکه دیگه جذب نمی‌کنند نیرو و کارگر بومی و ارزش خوب می‌شود

بازخورد