قاجار
Qajar Era
۸۰ بخش در ۲۲ اپیزود، ۲۳ دانستنی
دوران قاجار یکی از دورههای مهم و پرتحول تاریخ ایران است که با ظهور سلسله قاجار آغاز شد و تا پایان سلطنت این خاندان ادامه یافت. این دوره با شخصیتها و رویدادهای متعددی همراه بود که تأثیرات عمیقی بر ساختار سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران گذاشتند. آقا محمدخان قاجار، بنیانگذار این سلسله، پس از سالها جنگ داخلی و آشوب توانست آرامش و امنیت را به کشور بازگرداند و ایران را به صورت یکپارچه تحت سلطه خود درآورد. با وجود خشونتها و بیرحمیهایی که در مسیر به قدرت رسیدن او رخ داد، از جمله قتلعامها و کور کردن مردان کرمان، این اقدامات زمینهساز تثبیت حکومت قاجار شدند. پس از او، فتحعلیشاه قاجار به سلطنت رسید که دوران حکومتش با جنگهای متعدد با روسیه و انعقاد قراردادهای گلستان و ترکمنچای همراه بود؛ قراردادهایی که بخشهای وسیعی از سرزمینهای شمالی ایران را به روسیه واگذار کردند و تأثیرات عمیقی بر مرزهای سیاسی و امنیت کشور داشتند. در این دوره، پیوند میان دربار و علمای شیعه تقویت شد و تشیع به عنوان دین رسمی کشور، جایگاه خود را مستحکمتر کرد. دوران محمدشاه قاجار که پسر فتحعلیشاه بود، با مشکلات فراوانی از جمله آشفتگیهای داخلی، ضعف مالی و فشارهای خارجی همراه بود. در این زمان، شخصیتهایی چون قائممقام فراهانی و حاجی میرزا آقاسی نقشهای مهمی در اداره امور داشتند، اما در نهایت قائممقام به دستور محمدشاه کشته شد و آقاسی به جای او منصوب گردید. لشکرکشی محمدشاه به هرات یکی از رویدادهای مهم این دوره بود که با مقاومت بریتانیا و در نهایت فتح هرات همراه شد، اما این پیروزی با تهدیدات و مداخلات قدرتهای خارجی همراه بود. همچنین در این دوره، روابط ایران با کشورهای اروپایی به ویژه فرانسه و بریتانیا شکل گرفت و قراردادهایی مانند عهدنامه مجمل و مفصل بین ایران و انگلستان امضا شد که تأثیرات گستردهای بر سیاست خارجی ایران داشتند. دوران ناصرالدینشاه قاجار، پسر محمدشاه، یکی از طولانیترین و پرحادثهترین دورههای قاجار است. او در کودکی در تبریز بزرگ شد و با مشکلاتی چون ضعف در زبان فارسی و نداشتن آموزش کافی مواجه بود، اما با کمک معلمان و مشاوران خود، به ویژه امیرکبیر، توانست به تدریج به پادشاهی مقتدر تبدیل شود. امیرکبیر که به عنوان صدر اعظم ناصرالدینشاه شناخته میشود، اصلاحات گستردهای در زمینههای آموزشی، نظامی و اداری انجام داد و دارالفنون را تأسیس کرد. پس از قتل امیرکبیر، میرزا آقاخان نوری به صدارت رسید که دوران صدارت او با مشکلات داخلی، مخالفتهای فراوان و تنشهای سیاسی همراه بود. در این دوره، ناصرالدینشاه تلاشهایی برای اصلاحات انجام داد و شش وزارتخانه مستقل و شورای دولتی را تشکیل داد، اما این اصلاحات به دلیل مخالفتهای داخلی و ضعف شاه به مرور کمرنگ شد. همچنین در این زمان، تحولات مهمی در سیاست خارجی ایران رخ داد، از جمله جنگها و معاهدات با بریتانیا و روسیه، که منجر به از دست دادن بخشهایی از خاک ایران و افزایش نفوذ قدرتهای خارجی در کشور شد. دوران مظفرالدینشاه، پسر ناصرالدینشاه، با ضعفهای شخصیتی و سیاسی همراه بود. او علاقه زیادی به سفرهای اروپایی، شکار و خوشگذرانی داشت و در عین حال تحت تأثیر اطرافیان خود قرار داشت. در این دوره، ایران با مشکلات اقتصادی و اجتماعی فراوانی مواجه بود و سفرهای متعدد شاه به اروپا با هزینههای سنگین همراه بود که به جای پیشرفت، بدهیهای کشور را افزایش داد. این دوران زمینهساز شکلگیری نهضت مشروطه شد که خواستار محدود کردن قدرت شاه و ایجاد ساختارهای قانونی و مجلس ملی بود. در این زمان، جامعه ایران به دو گروه مشروطهخواه و مخالف مشروطه تقسیم شد که هر کدام دیدگاهها و اهداف خاص خود را داشتند. در مجموع، دوران قاجار با فراز و نشیبهای فراوانی همراه بود که شامل جنگها، اصلاحات نیمهکاره، نفوذ خارجی، تحولات فرهنگی و اجتماعی و در نهایت شکلگیری نهضت مشروطه بود. این دوره، پلی میان سنت و مدرنیته در تاریخ ایران محسوب میشود و شخصیتها و رویدادهای آن تأثیرات عمیقی بر تاریخ معاصر کشور گذاشتند. مطالعه این دوره به درک بهتر تحولات سیاسی و اجتماعی ایران کمک میکند و نشان میدهد که چگونه تلاشها برای اصلاح و پیشرفت با موانع داخلی و فشارهای خارجی روبرو شدند.
اپیزودها
۲۲ اپیزود
داستان زندگی ناصرالدین شاه قسمت سوم
پادکست رخدر دو قسمت قبلی داستان زندگی ناصرالدینشاه را به همراه هم از بدو تولدش تا پایان دوران صدارت میرزا آقاخان نوری بررسی...حامی این اپیزود آژانس خوشنام دالاهو است که در دنیای سفر یک اسم کاملاً آشناست. تیم دالاهو با 20 سال تجربه در کار تورهای...3:35چکار باید بکنیم؟ ناپلئون هم به آن جواب داد که دولت ایران باید رسوم قدیمی خود را محکم نگه دارد و مثل عثمانیها در جزئیات...5:59پس شاه در دورانی که میخواست اصلاحات کند، شورای دولتی شامل ۶ وزیر، مجلس مصلحتخانه شامل ۲۵ نماینده را تشکیل داد. در به...8:25او آمد پیش کرد. او آمد پیشنهادات نحوه حکومتداری را در کتابش آورد و از آنجایی که خودش با محافل فراماسونری در اروپا...10:47خیلی از اطرافیان ناصرالدینشاه مخالف اصلاحات بودند. آنها میدانستند که اصلاحات حکومتی قدرتشان را محدود میکند و اصلاحات...13:35ولی بهمرور، هرچقدر که زمان گذشت، اصلاحات ناصری کمرنگ شد و این دو مجلس هم به فراموشی سپرده شدند. اصلاً رئیس شورای دولت،...16:00از جمله همین امین اقدس دده گربه بود. یک داستان جالب دیگر که ببریخان داشت این بود که هر کس اگر میخواست چیزی به شاه...33:08ملیجک دوم پسر ملیجک اول بود. خانم امین اقدس وقتی دید که پروژه ملیجک اول دارد خوب پیش میرود، بر خلاف قوانین حرمسرا که...35:55ساختمان فعلی کتابخانه مجلس شورای اسلامی که همان عمارت عزیزیه باشم، ساختمانی بود که شاه به دامادش ملیجک داده بود، به...38:18زنان درجه اول ماهی 750 تومان، درجه دوم بین 200 تا ۵۰۰ تومان و سیغهای درجه سوم هم ماهی 10 تا ۱۵۰ تومان میگرفتند. نزدیک...40:42البته کلاً ناصرالدینشاه کویا خیلی اهل لودهبازی بوده. جدایی از داستان سرسراهایش که احتمالاً راجع به آن شنیدهاید، یک...45:55بعدش دوران هشت ساله نوری را بررسی کردیم. بعد دیدیم که مقام صدارتاعظم ورافتاد و کشور چهار سال رئیس شورای دولتی داشت....52:22امتیاز انحصاری ایجاد راهآهن از دریای خزر تا خلیجفارس، بهرهبرداری از معادن به جز معادن طلا و نقره و جواهر،...57:55آیدی سفر شاه فقط برای خودش و همسفرانش بود که رفتند و عشق حال کردند و برگشتند. در آمستردام ناصرالدینشاه را به سالن اپرا...65:55ما کلاً در تاریخ 2300 سال گذشته سه قحطی به مفهوم واقعی داشتیم. اولی در دوره ناصرالدینشاه و به مدت دو سال تمام بود. دو...68:44علاوه بر این با این امتیاز انحصاری دیگر تجار ایرانی و بخشی از بازار که وابسته به این تجارت بود بدبخت میشدند. با توجه...74:19داستان زندگی ناصرالدین شاه قسمت دوم
پادکست رخدیگر باشید. هم اینجا هیچ فایدهای در خود و در دیگر نیست. همدید باشید که از دنبال هلیت که از دیگر دنبال انگی سای باید...پامی این قسمت گلدیران روی خوش زندگی. در همان سؤال اول صدارت میرزا آقاخان نوری و در سپید دم بامداد روز 24 مرداد 1231...4:47البته این حرف را مادر ناصرالدینشاه مهدی اولیا گذاشت تو دهنش. این موضوع بهانه خوبی شد برای اینکه ناصرالدینشاه برای...12:23البته همین مرد باغبان روستایی به واسطه نفوذ جیران شد حاکم شمیران و بعد هم حاکم ساوه. ولی در هر صورت ولیعهدی امیرقاسم به...17:12حالا مرگ امیرقاسم را داشته باشید. میخواهیم کمی برگردیم عقبتر. همزمان با این اتفاقاتی که قبلتر توضیح دادیم، پشت پرده...28:50جیران انقدر غر زد و انقدر از نوری بد گفت که دوباره ناصرالدینشاه سستعنصر رابطهاش با نوری خراب شد. کمی بعد اختیار کامل...30:50بعد از عزل نوری شاه گفت که آقا اصلاً وقتی مملکت شاه دارد صد رضم کیلویی چند، نمیخواهیم آقا. صد رضم نمیخواهیم. خودم...38:49حالا سه که بریتانیا هم پذیرفت و شاه رفت به سلطانیه و در زیر تابش شدید آفتاب در گرمای شهریور از ارتش نصفه و نیمه و درب و...49:59وقتی هم که نوری به شاه گفت ممکن است این کار سفارت بریتانیا را ناراحت کند، شاه به او جواب داد که به جهنم با انگلیسیها...60:00شاه در ضمن موری را متهم کرد که دارد امور داخلی مملکت را مختل میکند و به او هشدار داد که اگر هاشم خان را استخدام کردی،...69:13یک روز فرهاد میرزا عموی ما را حمایت و تقویت میکرد که از ما بیگانه شود و تمرد از حکم ما نماید. یک روز نوکر خانهزاد ما...71:36تلگراف خیلی تکنولوژی ویژه و مهمی بود. بدون تلگراف یک نامه بین تهران و لندن 3 ماه طول میکشید که برود و بیاید. و یا...74:25آن زمان کابل و قندهار شهرهای بزرگ افغانستان بودند و طبق نقشه انگلیس، افغانستان یکپارچه شامل هرات و کابل و قندهار و...77:37بریتانیا قبل از اینکه هرات فتح شود به ایران التیماتوم داد و گفت که تبعات این کار برای شما گران تمام میشود. جلوتر هم که...80:25یک خب منظورش نوری بود دیگر. بعد هم بریتانیا فهرستی حاوی 6 تا خواسته را به ایران تحویل داد که اولیش عزل نوری بود، دومیش...83:10معاهده پاریس در اسفندماه سال 1235 به امضا رسید و راستش این قرارداد میتوانست خیلی بدتر از اینها هم باشد و میتوانست یک...88:45
داستان زندگی محمدشاه قاجار
پادکست رخبخش اول مرور تاریخ قاجار از ابتدا تا مرگ فتحعلیشاه و بخش دوم داستان زندگی محمدشاه قاجار است. این از اپیزود اول است. در...3:37آقا محمدخان دستور کور کردن مردان کرمانی را هم صادر کرد. کمی بعد خود لطف علیخان دستگیر و کور شده و به او تجاوز کردند و...8:25شهر شوشا یا شوشی قتلگاه آقا محمدخان قاجار بود. روایت قتل عجیب و غریب آقا محمدخان هم قبلاً گفتیم و الان واردش نمیشویم....11:12از این 37 سال، 5 سال اول دوره سلطنت فتحعلیشاه را میشود دوره کشمکشهای داخلی و تلاش برای ثبات پادشاهیاش دانست. چند تا...13:12بریتانیا باید میبود. با امضای قرارداد تیلسیت ناپلئون ایران را در مقابل تهاجم روسها تنها گذاشت. اینجا بود که...18:25چرا که در صورت ادامه جنگ اولاً بریتانیا باید به ایران هم پول میداد و هم کمک نظامی میکرد، بعد هم اگر صلح میشد دیگر...20:49این روند در زمان نادرشاه افشار و عصر افشاریان هم ادامه پیدا کرد. نادرشاه جنگآور سلحشوری بود که اصلاً شبیه به...26:02همین دو تا بچه ماندند. از همان دوران کودکی مسئولیت تربیت محمد را سپردند به بابایی به نام حاجی میرزا آقاسی. حاج میرزا...32:02حتی یک بار محمدشاه به عنوان هدیه 20 تومان به باغبان دربار پول داده بود که قائممقام پشت رفت از باغبان پول را پس گرفت و...39:37تو یک لیگ دیگر داشت برای خودش بازی میکرد. یک جای دیگر وزیر مختار فرانسه مینویسد که هیچ امری عجیبتر از شنیدن نظریات و...44:48باید جلوتر سراغشان برویم. خب دیگر، ما در این اپیزود بیشتر از این به دوران محمدشاه نمیپردازیم و فکر میکنم که مهمترین...57:59
داستان زندگی مظفرالدین شاه قسمت اول
پادکست رخحالا جلوتر دربارهی این وامها امتیاز داد. حالا جلوتر دربارهی این وامها امتیازات بیشتر صحبت میکنیم، ولی در صورت بعد...29:36پدرش ناصرالدینشاه، زمانی متوجه این موضوع شد که مظفرالدین سی و هفت ساله بود و در آذربایجان زندگی میکرد. در آن سن، روزی...34:00آقای پالی در مورد تفاوت مظفرالدین شاه با پدرش اینطور گفته که: «در ایران پادشاهان بر جای یکدیگر مینشینند ولی شبیه...41:11در ضیافتی که دربار ناصرالدین شاه برقرار نموده بود و به طور اتفاقی، مظفرالدین میرزا و یوسف رقاص کلیمی در آن شرکت داشتند،...45:11موسیاد و مرگان که تو مجلهٔ مقادیر پاریس منتشر شده بود را رو کرد. دارسی هم دید که نه بابا انگار یک چیزی هست و حداقل...63:09
داستان زندگی فتحعلیشاه قسمت دوم
پادکست رخلازمهی اجرای نقشهی حمله به هندوستان به وسیلهی فرانسه، جلب رضایت دولتهای عثمانی و ایران بود، و خب، ایران بود و خب،...10:22تیم و دسته تشکیل بده. یک پیشنهاد دیگر سرجن زمین بود که دولت ایران جزیرهٔ خارک را همانطور که در اختیار فرانسویها...49:13جلوتر در زمان فتحعلیشاه و در سال 1182 هجری شمسی، الکساندر اول، تزار روس، سپاهی را به فرماندهی سردار کارکشانی، سردار...58:02یکی دیگر از عوامل اصلی شکست در جنگ دوم، بیپولی و درماندگی عباس میرزا در برابر مخارج سپاه و خصاصت و خودداری فتحعلیشاه...79:43
سیزدهم: قدم به دنیای سایهها؛ زندگی و آثار صادق هدایت (بخش اول)
Chenin Shod | چنین شدهمینجا باید بگویم که شنیدن این اپیزود به خاطر مضمونش و کلماتی که در آن به کار میرود، برای بچهها مناسب نیست. همچنین...2:47یک روز مادرم بدون آنکه بداند چه میکند با صدای بلند به آشپز دستور میداد که آب گوشت را گرفته و برگشت. که آب گوشت را...20:45در همین ایام بود که کمکم زمزمههای زوال سلطنت قاجاریه به گوش میرسید. صادق معتقد بود که مردم راهنمای مدبر و عاقل خوب...23:33
مهاجر تنها (1) | ماجرای زندگی و خودکشی صادق هدایت
پادکست راوکدهاپیزود پنج و نهم، ماجرای تنها قسمت اول، آغاز یک سر. تهران آغاز سده ۱۳۰۰، صدای چراغ نفتی میداد. صدای اسب درشگاه توی...6:23زمین و ملک زیاد داشتن و در کل جزو خانوادههای سرشناس تهران به حساب میآمدند. اما شاید هیچکس آن موقع فکرش را هم...9:12بله، موسیقی اروپایی خیلی دوست داشت. صرفه میگذاشتند، گلچه عرقش صرفه میگذاشتیم، گسی عرقش هم میگذاشتیم، آجیل هم...11:35
(2)داستان زندگی آقا محمدخان قاجار
پادکست رخ
داستان زندگی رضاشاه قسمت اول
پادکست رخ
داستان زندگی فتحعلیشاه قسمت اول
پادکست رخ
داستان زندگی فتحعلیشاه قسمت سوم
پادکست رخ
داستان زندگی محمدعلی شاه قسمت اول
پادکست رخ
داستان زندگی مظفرالدین شاه قسمت دوم
پادکست رخ
(1)داستان زندگی آقا محمدخان قاجار
پادکست رخ
امیر(1) | داستان زندگی امیرکبیر
پادکست رخ
داستان زندگی احمدشاه قسمت اول
پادکست رخ
داستان زندگی رضاشاه قسمت پنجم
پادکست رخ
داستان زندگی رضاشاه قسمت چهارم
پادکست رخداستان زندگی محمدعلی شاه قسمت دوم
پادکست رخ
داستان زندگی ناصرالدین شاه قسمت اول
پادکست رخ
ماموریت شوستر در ایران
Wrapup | رپاپ
دانستنیها
۲۳ دانستنیچرا رضا شاه خودش تاج را در مراسم تاجگذاری برداشت و بر سر گذاشت؟
داستان زندگی رضاشاه قسمت پنجمرضا شاه خودش تاج را برداشت و گذاشت روی سرش. تا قبل از این مراسم، رسم این بود که یکی از علمای مذهبی تاج را برمیداشت و میگذاشت روی سر شاه، اما رضا شاه خودش این کار را کرد، حرکتی که خیلیها آن را نمادی از این میدانند که رضا شاه میخواست نشان بدهد قرار نیست مشروعیت قدرتش را از نهادهای مذهبی بگیرد.
پخش این بخش از اپیزود3:36چرا یحیی دولتآبادی با طرح انقراض سلسله قاجار و انتخاب رضاخان به عنوان پادشاه آینده مخالفت کرد؟
داستان زندگی رضاشاه قسمت چهارمیحیی دولتآبادی از شتاب بیجا در تهیهی طرح انتقاد کرد و گفت که چه دلیلی داشته که شب قبل یاران رضاخان بیایند به من فشار بیاورند که طرح را امضا کنم. او گفت این ماده واحدهای که به مجلس آمده دارد سه تا طرح جداگانه را با هم ارائه میدهد، اصلاح قانون اساسی، خلع سلسلهی قاجار و انتخاب رضاخان به عنوان پاد
پخش این بخش از اپیزود79:08چه تفاوتی بین نظر چهار نماینده مخالف طرح خلع قاجاریه و نظر اکثریت نمایندگان مجلس شورای ملی وجود داشت؟
داستان زندگی رضاشاه قسمت چهارمبا توجه به حمایت اکثر نمایندهها، مشخص بود که این طرح رای میآورد و رای هم آورد. اما در عین حال، و علیرغم فضای سنگین سیاسی آن روز، و علیرغم اینکه مخالفان میدانستند رضاخان مثل عقاب از دور دارد نگاهشان میکند، چهار نفر به عنوان مخالف ثبتنام کردند... مشکل چهار نفرشان این بود که این کار ایراد قانونی
پخش این بخش از اپیزود75:56چرا روایت داستان زندگی رضا شاه پهلوی در پادکست سرخ حساسیتهای خاصی دارد؟
داستان زندگی رضاشاه قسمت اولراستش بدون تعارف روایت داستان زندگی رضا شاه، حساسیتهای خاص خودش را دارد، در این باره هم که حساسیتها بیشتر شده، ولی میخواهم این گل را به شما بدهم که تمام آنچه که در این چند قسمت قرار است بشنوید بدون پیشداوری و اثرگذاری جناحبندیهای سیاسی، بر اساس منابع معتبری که مطالعه کردیم، و البته بدون هیچ سا
پخش این بخش از اپیزود6:50چرا نوشافرین تصمیم گرفت به قهوهخانه برگردد و بچهاش را بیاورد؟
داستان زندگی رضاشاه قسمت اولنوشافرین دیگر تحمل نیاورد، طاقتش طاق شد و گفت که «من باید برگردم و بچهام را بیاورم، میبرم تهران دفنش میکنم»، حالش اینقدر بد بود که کسی حریفش نشد، مادر بود و دل مادر با منطق کاروان همراهی نمیکرد، نوشافرین با هر بدبختی بود برگشت به قهوهخانه و بچهاش را بغل کرد و هایهای زد زیر گریه.
پخش این بخش از اپیزود3:37چرا تأسیس غذاخوری برای ارتش ایران در دوران ناصرالدینشاه یک لکه ننگ محسوب میشد؟
داستان زندگی رضاشاه قسمت اولتأسیس غذاخوری برای ارتش ایران یک لکهٔ ننگ بود. ارتشی که تحت فرماندهی نادرشاه توانسته بود سراسر هندوستان و قندهار را بگیرد و عثمانیها را شکست بدهد، صد و بیست سال بعد در دوران ناصرالدینشاه کارش به جایی کشید که باید معلم غذاخوری از روسیه میآوردند و سرداران ایرانی باید تحت نظر افسران روس کار میکردن
پخش این بخش از اپیزود25:16چرا صادق هدایت با پدرش رابطه صمیمی نداشت؟
مهاجر تنها (1) | ماجرای زندگی و خودکشی صادق هدایتپدرش هدایت غلیخوان اعتضادالملک بود، مردی به شدت خشک و جدی، که رئیس دفتر نخستوزیری تو سالهای آخر قاجار و اوایل مشروطهام بود. میگفتند تو خون همه ازش حساب میبردند، اما صادق با پدرش رابطه صمیمی نداشت. خیلی حرف زیادی بینشان رد و بدل نمیشد و حتی هیچ وقت جرات نمیکرد تو سنای بالاتر، هیچ وقت جرات نمی
پخش این بخش از اپیزود4:48چگونه مدرسه سنلوئی و آشنایی با کشیش فرانسوی بر مسیر فکری صادق تأثیر گذاشت؟
مهاجر تنها (1) | ماجرای زندگی و خودکشی صادق هدایتمدرسهی سنلوئی، یک دبیرستان فرانسوی در قلب تهران، برای هدایت دنیای تازهای داشت. آشنایی با یک کشیش فرانسوی که بعدها در مسیر فکریاش نقش مهمی پیدا کرد. صادق به آن کشیش فارسی میداد و در عوض کشیش درهای ادبیات و فلسفهی غرب را به رویش باز کرد. خودش بعدها گفته، نخستین جرقههای نویسنده شدنم در همان گفتگ
پخش این بخش از اپیزود10:24چرا صادق هدایت در سال 1299 خورشیدی کتاب فواید گیاهخواری را به موسسه خاور برد؟
سیزدهم: قدم به دنیای سایهها؛ زندگی و آثار صادق هدایت (بخش اول)هدایت هجده ساله هم به این فکر میکرد که باید افکاری نوع ارائه کند تا بین همسنفهای خودش ممتاز شود و این موقعیت خوبی بود. پس شروع کرد به نظم دادن و تدوین یادداشتهای کتاب فواید گیاهخواری و بعد از پایان کار، آن را به موسسهٔ خاور برد و منتظر چاپ شد. هدایت خیلی دوست داشت کتابش زودتر چاپ شود تا روی رفی
پخش این بخش از اپیزود23:33ناصرالدین در دوران حکومت هفتماهه بر آذربایجان چه تجربهای کسب کرد و چه کسی در کنارش بود؟
داستان زندگی ناصرالدین شاه قسمت اولاقامت هفت ماه ناصرالدین در تبریز اولین تجربهاش در حکومتداری بود. به دور از مادر و به دور از خویشاوندان دربار تهران برای اولین بار ناصرالدین تا اندازهٔ زیادی در تصمیمگیریها استقلال داشت. در این دوران او با مسائل و مشکلات از نزدیک آشنا شد و با مشکلاتی مثل بحران مالی و کشمکش با دولت مرکزی و نارضایت
پخش این بخش از اپیزود29:12چرا صادق خان پس از شنیدن توصیههای مادرش دربارهی آب گوشت ناراحت و قهر کرد؟
سیزدهم: قدم به دنیای سایهها؛ زندگی و آثار صادق هدایت (بخش اول)یک روز مادرم بدون آنکه بداند چه میکند با صدای بلند به آشپز دستور میداد که آب گوشت را گرفته و برگشت. که آب گوشت را گرفته بود و با غذای صادق خان قاطی کرده بود، آنقدر چاشنی به آن بزند که مزهی گوشت از بین برود. بیخبر از اینکه صادق به طور غیرمنتظره کنار راهرو ایستاده و دارد همهی این توصیهها را می
پخش این بخش از اپیزود20:45جنبش مشروطه چه تأثیری بر خواستههای مردم داشت؟
داستان زندگی مظفرالدین شاه قسمت دومدر چنین فضایی دیگر مطالبهی مردم فقط شاه خوب یا وزیر عادل نبود؛ آنها ساختار تازهای میخواستند که در اون قدرت شاه محدودتر باشد، حقوق مردم تضمین باشد و قانون بر همه حاکم باشد. اینها مسایلی بود که جنبش نهزت مشروطه را رقم زدند.
پخش این بخش از اپیزود36:46چرا ناصرالدین شاه امتیاز تجارت توتون و تنباکو را فروخت؟
داستان زندگی ناصرالدین شاه قسمت سومناصر و دین شاه با توجه به هزینههای کمرشکن سفرهای اروپاییش، بدجور دچار کمبود بودجه شده بود و میخواست هر طوری هست یه مبلغ درشتی را وارد خزانهی دولت بکنه.
پخش این بخش از اپیزود75:56مظفر الدین شاه چگونه از ثروت مملکت استفاده میکرد؟
داستان زندگی مظفرالدین شاه قسمت اولخانم تاج سلطنه راجع به ریخت و پاشای برادرشم میگه که: به سرعت تمام پول مملکت و ذخیره پدر را از پول و جواهر برادرم به مصرف رسانید.
پخش این بخش از اپیزود48:02چرا محمودخان هدایت سفر برادرش به پاریس را به قصد خودکشی میدانست؟
سیزدهم: قدم به دنیای سایهها؛ زندگی و آثار صادق هدایت (بخش چهارم)محمودخان هدایت ظاهراً معتقد بوده برادرش به قصد خودکشی به پاریس میرود. اما آنچه که از نامههای خود هدایت برداشت میشود این است که انگار هدایت بیشتر دنبال یک مفر نجات بوده نه محلی برای خودکشی.
پخش این بخش از اپیزود35:58چرا کشورهای خارجی به ایران علاقهمند شدند؟
داستان زندگی محمدشاه قاجاردر این دوران بود که کشورهای خارجی مثل فرانسه و بریتانیا پاشون به ایران باز شد و آنها تونستند در تصمیمات سرنوشتساز ایران تاثیر مستقیمی داشته باشند.
پخش این بخش از اپیزود14:47چرا صادق هدایت سفر خود به پاریس را انتخاب کرد؟
سیزدهم: قدم به دنیای سایهها؛ زندگی و آثار صادق هدایت (بخش چهارم)انتخاب پاریس بدیهی بود، نه تنها به خاطر پاریس بودنش بلکه برای اینکه دوست هدایت شهید نورایی آنجا در سفارت ایران مقام مهمی داشت و او را به این سفر تشویق کرده بود.
پخش این بخش از اپیزود38:46چه فوبیاهایی مظفرالدین شاه را تحت تاثیر قرار داده بود؟
داستان زندگی مظفرالدین شاه قسمت اولفوبیاهای خاصی مثل نیکتوفوبیا یا ترس از تاریکی، آسرافوبیا یا همون ترس از رعد و برق، پلویوفوبیا یا ترس از بارون شدید
پخش این بخش از اپیزود29:36سفر سوم ناصرالدین شاه به اروپا چه مدت طول کشید؟
داستان زندگی ناصرالدین شاه قسمت سومسفر سوم شش ماه طول کشید و شاه و هییت عریض و طویل همراهش به شهرهای نخچوان و ایروان و تفلیس و مسکو و سن پترزبرگ و ورشو و فرانکفورت و برلین و آمستردام سر زدند.
پخش این بخش از اپیزود63:56امینالسلطان چگونه به تأیید روسها دست یافت؟
داستان زندگی مظفرالدین شاه قسمت اولامین السلطان میدونست که وزیرمختار روس نمیتونه فارسی بخونه و نامهها هم میرود به دبیرخونه و اونجا ترجمه میشود.
پخش این بخش از اپیزود63:09بخشهای دیگر قرارداد 1907 به چه موضوعاتی مربوط میشود؟
داستان زندگی محمدعلی شاه قسمت دومدو بخش دیگر قرارداد هم مربوط به حل اختلافات قدیمی روسا و انگلیسا در افغانستان و تبت بود
پخش این بخش از اپیزود17:27ناصرالدین شاه چه پیشنهادی به انگلیس داد؟
داستان زندگی ناصرالدین شاه قسمت دومناصرالدین شاه به انگلیس پیشنهاد عقد پیمان نظامی مشترک داد.
پخش این بخش از اپیزود64:47آقای نوز چه سمتی در گمرک ایران داشت؟
داستان زندگی مظفرالدین شاه قسمت دومآقای نوز عنوان مدیر کل گمرکات ایران را گرفت و چنان اختیاراتی هم بهش داده شد
پخش این بخش از اپیزود49:37
زیرموضوعها
۸ زیرموضوعهرات در دوران قاجار یکی از مهمترین نقاط استراتژیک و محل منازعات سیاسی و نظامی بود. محمدشاه قاجار پیش از رسیدن به سلطنت، مأمور فتح هرات شد اما به دلیل فوت پدرش مجبور به بازگشت شد و نتوانست این مأموریت را به پایان برساند. پس از به تخت نشستن، او بار دیگر با لشکری بزرگ به سمت هرات حرکت کرد و پس از مدتی محاصره و نبرد، موفق به نفوذ به شهر شد. اما این فتح با مخالفت شدید بریتانیا مواجه شد که نمیخواست ایران بر هرات مسلط شود و راه دسترسی به هندوستان را برای خود تهدید میدید. در دوره ناصرالدینشاه نیز تلاشهایی برای تثبیت حاکمیت ایران در هرات صورت گرفت، اما تهدیدات و مداخلات خارجی مانع از تحقق کامل این هدف شد. این تحولات نشاندهنده اهمیت هرات در سیاست داخلی و خارجی ایران در دوران قاجار است.
دوران قاجار شاهد تحولات و اصلاحات مهمی بود که هدف آنها بهبود ساختار حکومتی و ورود به دورهای متمدنتر و پیشرفتهتر بود. ناصرالدینشاه با الهام از مشاورههای ناپلئون و موری بریتانیایی، اقدام به تأسیس شش وزارتخانه مستقل و تشکیل شورای دولتی و مجلس مصلحتخانه کرد تا مسئولیتها بین چند وزیر تقسیم شود و نظام حکومتی به سمت مدرن شدن حرکت کند. این اصلاحات با تأثیرگذاری روشنفکرانی مانند میرزا ملکمخان، که با دیدی نقادانه و برنامهریزی دقیق به شاه مشاوره میداد، شکل گرفت. با این حال، مخالفتهای شدید اطرافیان شاه که نگران محدود شدن قدرت خود بودند، مانع پیشرفت کامل این اصلاحات شد. در این بخش به بررسی این روند اصلاحات و چالشهای پیش روی آن پرداخته میشود.
فتحعلیشاه قاجار در دورهای حساس از تاریخ ایران به حکومت رسید که کشور با تهدیدهای خارجی و مشکلات داخلی مواجه بود. پس از خیانت ناپلئون و تنها گذاشتن ایران در برابر تهاجم روسها، فتحعلیشاه سیاست خارجی خود را تغییر داد و به سمت همکاری با بریتانیا رفت. این همکاری منجر به امضای عهدنامه مجمل شد که در آن ایران متعهد به لغو قراردادهای نظامی با دیگر دولتهای اروپایی و جلوگیری از حمله به هندوستان شد و در مقابل بریتانیا حمایت مالی و نظامی ارائه داد. فتحعلیشاه همچنین به حفظ میراث صفوی و تقویت مذهب شیعه دوازده امامی اهمیت میداد و با توجه به آموزشهای دوران نوجوانیاش، ارتباط ویژهای با علمای دینی داشت. از جمله نمادهای دوران او، الماس دریای نور بود که به دستور او نامش روی آن حک شد. فتحعلیشاه با وجود ضعفهایی در دینداری، تلاش کرد حکومتی پایدار و با مدارا برپا کند.
محمدشاه قاجار در دوران پادشاهی خود با چالشهای متعددی روبرو بود که از جمله آنها میتوان به بیماری طولانیمدت و در نهایت مرگش اشاره کرد. او در قصر نوساز محمدیه در شمال تهران درگذشت و پس از او پسرش ناصرالدینشاه به سلطنت رسید. دوران محمدشاه با مسائل مهمی مانند شورش حسن خان سالار در خراسان و اختلافات ایران با عثمانیها همراه بود که این مشکلات با تدبیر امیرکبیر، صدراعظم مقتدر آن زمان، حل و فصل شدند. نقش امیرکبیر در این دوره بسیار برجسته بود و او به عنوان معلم و پشتیبان ناصرالدینشاه، در تثبیت قدرت و اداره امور کشور نقش کلیدی داشت. در این بخش به مرور مهمترین رویدادها و ویژگیهای دوران محمدشاه پرداخته میشود و زمینه برای ورود به شرح زندگی و حکومت ناصرالدینشاه فراهم میآید.
امیرقاسم، پسر ناصرالدینشاه و جیران، نقش مهمی در تاریخ قاجار داشت که در این بخش به آن پرداخته میشود. ناصرالدینشاه تلاش کرد امیرقاسم را به عنوان ولیعهد انتخاب کند، هرچند این انتخاب با مخالفتهایی روبرو بود، زیرا مظفرالدین، پسر دیگر شاه، به دلیل نسب مادرش حق قانونی ولیعهدی داشت. شاه لقبهای ویژهای مانند «امیرنظام» را به امیرقاسم پنجساله داد تا جایگاه او را تقویت کند و به صدر اعظم وقت، میرزا آقاخان نوری، اختیارات بیشتری برای مقابله با مخالفان ولیعهد اعطا کرد. با این حال، دوران صدارت نوری با بحرانهای سیاسی و اقتصادی همراه بود و مخالفان نوری فهرستی از اشتباهات و فسادهای او تهیه کردند که جیران آن را به شاه تحویل داد. مرگ امیرقاسم نیز باعث از بین رفتن امیدهای ناصرالدینشاه شد و تأثیر عمیقی بر آینده حکومت قاجار داشت.
میرزا ملکم خان یکی از شخصیتهای برجسته در دوره قاجار بود که نقش مهمی در تحولات سیاسی و فرهنگی ایران ایفا کرد. او به زبان فارسی مسلط بود و توانست ارتباط نزدیکی با دربار ایران برقرار کند. میرزا ملکم خان به عنوان نماینده بریتانیا در تبریز فعالیت کرد و منافع کشورش را در این منطقه تأمین نمود. سیاست او در ایران بر پایه استفاده از رشوه و پول برای پیشبرد اهداف استعماری بریتانیا بود. همچنین میرزا ملکم خان نویسنده کتابی تاریخی درباره ایران بود که بر اساس منابع ایرانی نگارش یافته و به همین دلیل از دانشگاه آکسفورد مدرک دکتری افتخاری دریافت کرد. فعالیتهای او در زمینه دیپلماسی و تاریخنگاری، جایگاه ویژهای در تاریخ معاصر ایران دارد و تأثیراتش در روابط ایران و بریتانیا قابل توجه است.
در دوره قاجار، قزوین نقش مهمی در تحولات سیاسی و نظامی ایفا کرد. پس از کشته شدن آقامحمدخان، نیروهای مختلف قاجار به شورش پرداختند و در این میان، صادق خان شقاقی که یکی از مدعیان تاج و تخت بود، تا قزوین پیش آمد. فتلی شاه به همراه سپاهش به قزوین رفت تا با صادق خان مقابله کند؛ درگیریهای نه چندان بزرگی رخ داد و نهایتاً صادق خان مجبور به تسلیم شد و گنجینه دزدیده شده را بازگرداند. قزوین به عنوان یکی از نقاط مهم در این نبردها، شاهد دستگیری و سرنوشت تلخ برخی از شورشیان بود. این وقایع نشاندهنده اهمیت قزوین در تثبیت قدرت قاجار و مقابله با شورشها در ابتدای حکومت آنان است.
در دوره قاجار، به ویژه در زمان مظفرالدین شاه، ایران شاهد تحولات و رخدادهای مهمی بود که زمینهساز نهضت مشروطه شد. مظفرالدین شاه سه بار به اروپا سفر کرد، اما این سفرها بیشتر به منظور خوشگذرانی و گرفتن نشانهای افتخار از دولتهای اروپایی بود و نه برای پیشرفت کشور. این سفرها با وامهای سنگین خارجی تأمین میشد و در حالی که مردم زیر بار مالیات و فقر بودند، خزانه کشور خالی میشد. در همین دوران، ایدههای آزادی، برابری و حکومت قانون که از انقلابهای اروپا و روسیه الهام گرفته شده بود، به تدریج وارد ایران شد و جامعه به سمت تغییرات سیاسی حرکت کرد. شرایط سیاسی و اجتماعی ایران در این دوره، زمینهساز شکلگیری نهضت مشروطه بود که در ادامه به بررسی آن خواهیم پرداخت.
موضوعات مرتبط
و همچنین تاریخ معاصر ایران، تاریخ اروپا، دین و معنویت، تاریخ جهان، ادبیات، ادبیات فارسی، اقتصاد، فرهنگ، فضا و کیهان
کلیدواژهها
و همچنین هرات، ابوالحسن بنیصدر، قزوین، امیرقاسم، اصلاحات، انزلی، محمدشاه، شاپور بختیار، میرزا یوسف آشتیانی، فاطمی، محمدعلیشاه قاجار، محمدرضا پهلوی، میرزا ملکم خان، جیران، حسن پیرنیا، ۱۳۵۷، مشیرالدوله، ۱۲۸۸